تعهد اجتماعی در شهر تهران: میزان و عوامل موثر بر آن (مورد مطالعه شهروندان بالای 18 سال)

محورهای موضوعی : مطالعات جامعه شناختی شهری

فرزانه نظام آبادی ¹ , حبیب صبوری خسروشاهی ^{2 *} , فیض اله نوروزی ³

1 - دانشجوی دکتری گروه جامعه شناسی، واحد تهران شمال، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
2 - استادیار گروه علوم اجتماعی، واحد تهران شرق، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران (نویسنده مسئول)
3 - استادیار گروه جامعه شناسی، واحد تهران شمال، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.

تاریخ دریافت : 1404/06/05 تاریخ پذیرش : 1404/09/29 تاریخ انتشار : 1404/11/08

کلید واژه: تعهد اجتماعی, سرمایه اجتماعی, مصرف فرهنگی, اوقات فراغت, شهر تهران.,

چکیده مقاله :

هدف: هدف این پژوهش، بررسی میزان تعهد اجتماعی و شناسایی عوامل مؤثر بر آن در میان شهروندان تهران است. روش: این مطالعه با رویکرد کمی و جامعه آماری شامل افراد بالای ۱۸ سال ساکن تهران انجام شده است. حجم نمونه بر اساس فرمول کوکران، ۳۸۵ نفر تعیین و نمونه‌گیری به روش خوشه‌ای چندمرحله‌ای صورت گرفت. داده‌ها با استفاده از پرسشنامه‌ای محقق‌ساخته و استاندارد جمع‌آوری و توسط نرم‌افزار SPSS تحلیل شدند.

یافته ­ها: با توجه به ضرایب رگرسیونی ارائه شده، متغیرهای مستقل اوقات فراغت (51/0)، مصرف فرهنگی (36/.0)، سرمایه اجتماعی (19/0) تأثیر معناداری بر تعهد اجتماعی دارند. همچنین، تحلیل رگرسیون نشان داد که مدل پیش‌بینی تعهد اجتماعی با ضریب تعیین R² برابر با 0.78 توانسته است سهم قابل توجهی از واریانس تعهد اجتماعی را تبیین نماید؛ به‌طوری‌که اوقات فراغت، مصرف فرهنگی و سرمایه اجتماعی به ترتیب بیشترین تأثیر را در این مدل دارند.

نتایج: نتایج نشان می‌دهد به دلیل تحولات اجتماعی و فرهنگی حاکم در شهر تهران، میزان تعهد اجتماعی حتی از سطح موجود (متوسط) نیز کاهش یابد و گرایش به نفع‌گرایی فردی و کنش‌های منفعت‌محور تقویت شود. در چنین شرایطی، بیش‌ازپیش ضرورت بازتعریف و بازسازی پیوندهای اجتماعی در قالب نظامی از تعهدات متقابل احساس می‌شود.

چکیده انگلیسی:

Objective: The aim of this study is to investigate the level of social commitment and identify the factors affecting it among Tehran citizens.

Method: This study was conducted with a quantitative approach and the statistical population included people over 18 years of age living in Tehran. The sample size was determined based on the Cochran formula, 385 people, and sampling was done using a multi-stage cluster method. Data were collected using a researcher-made and standard questionnaire and analyzed using SPSS software.

Findings: According to the presented regression coefficients, the independent variables of leisure time (0.51), cultural consumption (0.36), and social capital (0.19) have a significant effect on social commitment. Also, regression analysis showed that the social commitment prediction model with an R² coefficient of determination of 0.78 was able to explain a significant share of the variance of social commitment; so that leisure time, cultural consumption, and social capital have the greatest impact in this model, respectively.

Results: The results show that due to the prevailing social and cultural changes in Tehran, the level of social commitment has decreased even from the current (average) level and the tendency towards individualism and self-interested actions has been strengthened. In such circumstances, the necessity of redefining and reconstructing social bonds in the form of a system of mutual obligations is felt more than ever.

 

 

.

منابع و مأخذ:

احمدی، امیر (1400). تأثیر جهت‌گیری مذهبی در ایجاد تعهد اجتماعی و قانون‌گرایی در بین جوانان شهر اسلام‌آباد غرب. نشریه علمی انتظام اجتماعی، دوره 13، شماره 3: 98-67.
اردلان، محمدرضا؛ عرفانی¬زاده، فریبرز؛ سلطان¬زاده، وحید (1398). تبیین نقش تعهد سازمانی، تعهد شغلی و روابط اجتماعی در مکان¬کاری. پژوهشنامه مدیریت تحول، سال 11، شماره 22.
اقدام¬پور، رضا؛ کشتی¬آرای، نرگس؛ اسماعیلی، رضا (1396). شناسایی عوامل اثرگذاری بر مسئولیت¬پذیری اجتماعی دانشجویان آموزش عالی. پژوه¬های کیفی در برنامه درسی، سال 2، شماره 9، صص 139-169.
اکبری، یونس؛ میرزائی، حسین؛ ودادهیر، ابوعلی (1399). برساختی جامعهشناسانه از منفعت: با تأکید بر فهم بوردیویی از منفعت. مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران، دوره 9، شماره 4، صص 1027-1052.
اگنیو، ک. (2009). مدل سرمایه‌گذاری تعهد. ترجمه و تلخیص در: گودرزی و همکاران. تعهد اجتماعی، تهران: انتشارات پژوهشگاه علوم انسانی.
باقری، فاطمه؛ صدیق اورگی، غلامرضا؛ یوسفی، علی (1394). تعهد اجتماعی؛ مفهومی جدید در عرصه علوم اجتماعی یا معنایی کهن در تاریخ اندیشه بشری. اسلام و مطالعات اجتماعی، دوره 3، شماره 2، پیاپی 10، صص 144-108.
پرچمی، داود (1374). تعهد اجتماعی جوانان و عوامل موثر بر آن. پایانامه کارشناسی ارشد، دانشگاه بهشتی، رشته پژوهش علدم اجتماعی، گروه علوم اجتماعی.
توکل¬نیا، مرضیه (1390). بررسی عوامل اجتماعی مؤثر بر تعهد اجتماعی دانشجویان دانشگاه اصفهان. پایان نامه کارشناسی ارشد. رشته جامعه¬شناسی، دانشگاه اصفهان، دانشکده ادبیات و علوم انسانی.
جورابلو، مهران؛ جورابلو، مسعود؛ جعفری، احمد؛ داده¬خواه¬جویباری، توحید (1395). مطالعه تجربی عوامل اجتماعی-فرهنگی موثر بر مسئولیت¬پذیری اجتماعی شهروندان منطقه 4 تهران. مطالعات جامعه¬شناختی شهری، پیاپی 19، صص 113-140.
حسینی، سید مصطفی؛ نوروزی، فیض الله؛ خادمی، طلیعه (1402). عوامل اجتماعی مؤثر بر احساس تعهد اجتماعی. انتظام اجتماعی، شماره 47: 160-188.
حسینی، سید مصطفی؛ نوروزی، فیض الله؛ خادمی، طلیعه(1402). تحلیل جامعه‌شناختی احساس تعهد اجتماعی در شهر تهران. مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران، دوره 12، شماره 3: 463-478.
زرندی، مرجان؛ هاشمیان¬فر، سیدعلی؛ کیانپور، مسعود (1396). زنان و برساخت اجتماعی تعهد زناشویی؛ مورد مطالعه: شهر اصفهان. راهبرد فرهنگ، دوره 10، شماره 38: 163-127.
زلفعلی¬فام، جعفر و آقایی، هادی (1393). بررسی تأثیر سرمایه فرهنگی بر تعهد اجتماعی شهروندان به مسائل شهری: شهر تبریز. بررسی مسائل اجتماعی ایران. دوره 5، شماره 1، صص 77-112.
صباغی، صمد و قیاسی، صمد (1388). بررسی عوامل اجتماعی مرتبط با میزان تعهد اجتماعی (دانشجویان دانشگاه آزاد اسلامی واحد تبریز). مطالعات جامعه¬شناختی، سال 2، شماره 5، صص 87-103.
غفاری تشویه، مهناز (1385). سنجش میزان تعهد اجتماعی و عوامل اجتماعی-اقتصادی مرتبط با آن در بین دانشجویان کارشناسی دانشگاه شیراز.پایان نامه کارشناسی ارشد،دانشگاه علوم انسانی و اجتماعی(گروه علوم اجتماعی) تبریز.
فرهمند، مهناز؛ سعیدی¬مدنی، سیدمحسن؛ سهندی¬خلیفه¬کندی، مهناز (1394). مطالعه تطبیقی انسجام اجتماعی بین دو قومیت آذری و کرد (مورد مطالعه: شهرهای سنندج و تبریز). مستئل اجتماعی ایران، دوره 6، شماره 1، صص 95-122.
قشلاقی، باقر؛ تنهایی، حسین؛ مصباحی¬پور ایرانیان، جمشید (1400). نقش همنوایی اجتماعی و تعهد اجتماعی در تفسیرگرایی بلومر در معلمان مقطع متوسطه. روانشناسی مدرسه و آموزش، دوره 10، شماره 3:148-157.
کاظمی، ملیحه سادات وعریضی، حمیدرضا (1398). رابطه تعهد سازماني با نظام ارزشي كاركنان. مشاوره شغلی و سازمانی، دوره 3، شماره 7: 75-54.
کاظمی، ملیحه سادات وعریضی، حمیدرضا (1398). رابطه تعهد سازماني با نظام ارزشي كاركنان. مشاوره شغلی و سازمانی، دوره 3، شماره 7: 75-54.
کشاورز، سیده¬سارا (1394). بررسی عوامل اجتماعی و فرهنگی مؤثر بر تعهد اجتماعی دانشجویان شهید چمران اهواز. پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه شهید چمران اهواز، دانشکده اقتصاد و علوم اجتماعی.
گودرزی، علیرضا؛ کاظمی، شهلا؛ انصاری، حمید (1397). شناسایی مؤلفه‌های اجتماعی و فرهنگی تأثیرگذار بر تعهد به نظم اجتماعی در شهر تهران. مطالعات جامعه¬شناختی، دوره 25، شماره 1: 163-194.
مبارکی، محمد؛ عظیمی، غلامرضا؛ فاطمی¬نیا، سیاوش (1392) به «تحلیل عوامل اجتماعی - فرهنگی موثر بر تعهد اجتماعی. پژوهش¬های جامعه شناسی معاصر، دوره 1، شماره 2 صص 117-151.
مرکز آمار ایران (1399). طرح آمارگیری از فرهنگ رفتاری خانوار (بررسی چند رفتار منتخب اجتماعی ایرانیان).
نوروزی، فیض¬الله (1387). تعهد اجتماعی و عوامل مؤثر بر آن، مجله تخصصی جامعه شناسی دانشگاه آزاد واحد خلخال، صص150-136.
یوسفی، علی؛ فرهودی زاده، مارینا؛ لشکری دربندی، مرضیه (1391). فشار هنجار تعهد اجتماعی در ایران. جامعه¬شناسی کاربردی. دوره 23، شماره 2، صص 192-172.
Adams, J. M., & Jones, W. H. (1997). The conceptualization of marital commitment: An integrative analysis. Journal of Personality and Social Psychology, 72, 1177-1196.
Agnew, Ch (2009). Commitment, Theories and Typologies. Department of Psychological Sciences Faculty Publications. Paper 28.
Agnew, C. R. (2009). Commitment processes in close relationships: Theory, research, and implications. In H. T. Reis & S. Sprecher (Eds.), Encyclopedia of Human Relationships. Sage.
Aiello, L. M., Vybornova, A., Juhász, S., Szell, M., & Bokányi, E. (2024). Urban highways are barriers to social ties. Proceedings of the National Academy of Sciences, 122(10), e2408937122.
Arroyave, F; Dasí, A; Redondo, A (2021). Student commitment to social responsibility: Systematic literature review, conceptual model, and instrument. Intangible Capital, 17(1), 52-72..
Becker, H. S. (1960). Notes on the concept of commitment. American Journal of Sociology, 66, 32-40.
Bromberg, H. (1996). Are MUDs communities? Identity, belonging and consciousness in virtual worlds. In R. Shields (Ed.), Culture of internet: Virtual spaces, real histories, living bodies (pp. 143–152). London: Sage Press.
Bromberg, H. (1996). Are MUDs communities? Identity, belonging and consciousness in virtual worlds. In R. Shields (Ed.), Culture of internet: Virtual spaces, real histories, living bodies (pp. 143–152). London: Sage Press
. Cochran, J. K., Wareham, J., Wood, P. B., & Arneklev, B. J. (2012). Is the school attachment/commitmentdelinquency relationship spurious? An exploratory test of arousal theory. Journal of Crime and Justice, 25(2), 49-70.
Cook, I., Crang, P., & Thorpe, M. (1999). Eating into Britishness: Multicultural imaginaries and the identity politics of food. In Practising identities (pp. 223–248). London: Palgrave MacMillan
. Cuong,N: Uyen, V; Thanh Nhan,N (2021). Factors affecting employee commitment of office staff in Ho Chi Minh City. onomics and Business Administration, 12(1), 50-66
Dekker, K (2007). Social Capital, Neighbourhood Attachment and Participation in Distressed Urban Areas. A Case Study in The Hague and Utrecht, the Netherlands. Housing Studies 22, no. 3: 355–79
Diop, A; Hassan Al Ansari, M; Al Ali Mustafa, S; Kien, L (2022). Social capital and sense of neighbourhood belonging among Qatari nationals. BRITISH JOURNAL OF MIDDLE EASTERN STUDIES, 49 (2); 327-340
Hagerty, B. M., Lynch-Sauer, J., Patusky, K. L., Bouwsema, M., & Collier, P. (1992). Sense of belonging: A vital mental health concept. Archives of Psychiatric Nursing, 6 (3), 172–177
Johnson, M. P. (1973). Commitment: A conceptual structure and empirical application. Sociological Quarterly, 14, 395-406.
Kelley, H. H. (1983). Love and commitment. In H. H. Kelley, E. Berscheid, A. Christensen, J. H. Harvey, T. L. Huston, G. Levinger, E. McClintock, L. A. Peplau, & D. R. Peterson (Eds.), Close relationships (pp. 265-314). New York: Freeman. Levinger, G. (1965). Marital cohesiveness and dissolution: An integrative review. Journal of Marriage and the Family, 27, 19-28.
Kovács, Á. J., Juhász, S., Bokányi, E., & Lengyel, B. (2021). Spatially concentrated social capital of urban residents. arXiv Preprint.p1.
Lambert, N. M., Stillman, T. F., Hicks, J. A., Kamble, S., Baumeister, R. F., & Fincham, F. D. (2013). To belong is to matter: Sense of belonging enhances meaning in life. Personality and Social Psychology Bulletin, 39(11), 1418–1427
Lund, M. (1985). The development of investment and commitment scales for predicting continuity of personal relationships. Journal of Social and Personal Relationships, 2, 3-23.
Mazzei A, Ravazzani S, Butera A, Conti S and Fisichella C (2023) The aective commitment of newcomers in hybrid work contexts: A study on enhancing and inhibiting factors and the mediating role of newcomer adjustment. Front. Psychol. 13:987976. doi: 10.3389/fpsyg.2022.98797
Parsons, T.(1959). Economy and Society, London: Rutledge and keg an Paul.
Rosenblatt, P. C. (1977). Needed research on commitment in marriage. In G. Levinger & H. L. Raush (Eds.), Close relationships: Perspective on the meaning of intimacy (pp. 73-86). Amherst: University of Massachusetts Press.
Rusbult, C. E., & Buunk, B. P. (1993). Commitment processes in close relationships: An interdependence analysis. Journal of Social and Personal Relationships, 10, 175-204.
Stanley, S. M., & Markman, H. J. (1992). Assessing commitment in personal relationships. Journal of Marriage and the Family, 54, 595-608.
Rusbult, C. E. (1980). Commitment and satisfaction in romantic associations: A test of the investment model. Journal of Experimental Social Psychology, 16(2), 172–186.
Surra, C. A., Hughes, D. K., & Jacquet, S. E. (1999). The development of commitment to marriage: A phenomenological approach. In J. M. Adams & W. H. Jones (Eds.), Handbook of interpersonal commitment and relationship stability (pp. 125-148). New York: Plenum.
Taguchi, H; Tadaka, E; Iwata, Y; Arimoto, A (2022). Factors associated with community commitment among older adults: a stratified analysis of community group leaders and members. Geriatrics (2022) 22:674.
Zanbar, L (2020). Sense of Belonging and Commitment as Mediators of the Effect of Community Features on Active Involvement in the Community. City & community, 19 (3): PP 32-47