ارزیابی سطح امنیت و حضور زنان در محلات شهرهای گردشگری (مطالعه موردی: محله فرهنگ رویان)
محورهای موضوعی : مربوط به گردشگری
1 - استادیار گروه شهرسازی موسسه آموزش عالی مازیار، رویان، مازندران
کلید واژه: گردشگری, احساس امنیت, حضورپذیری زنان, فضاهای عمومی شهری, رویان.,
چکیده مقاله :
برخورداری عادلانه و ایمن زنان از فضاهای عمومی، شاخصای کلیدی در عدالت اجتماعی و توسعه شهری است. با این حال، مطالعات نشان میدهد زنان بهدلیل احساس ناامنی، استفادهای محدود و مشروط از این فضاها دارند. این امر نه تنها حق شهروندی آنان را تضعیف میکند، بلکه پویایی حیات اجتماعی شهرها را کاهش میدهد. این پژوهش با هدف تبیین کیفیتهای کالبدی و محیطی مؤثر بر افزایش احساس امنیت و حضورپذیری زنان در فضاهای عمومی، محله فرهنگ در شهر توریستی رویان را بهعنوان مطالعه موردی بررسی کرده است. روش تحقیق، توصیفی-تحلیلی با رویکرد کاربردی است. دادهها از طریق مطالعات کتابخانهای (برای تدوین چارچوب نظری) و میدانی (شامل پرسشنامههای ساختاریافته از زنان ساکن و استفادهکننده، و نیز مشاهدات سیستماتیک) گردآوری و با نرمافزار SPSS و آزمونهای آماری تحلیل شدند. یافتهها حاکی از آن است که از نگاه زنان پاسخدهنده، کیفیتهای محیطی در سه حوزه به طور معناداری بر احساس امنیت و تمایل به حضور آنان تأثیرگذار است. بر این اساس، راهکارهای عملی در سه سطح پیشنهاد شده است: طراحی و کالبد: ارتقای کیفیات فیزیکی فضا ؛ مدیریت و برنامهریزی: بهبود نظارت و خدمات؛ فرهنگسازی اجتماعی: ترویج نرم های اجتماعی شاملگرا. این راهکارها میتوانند مبنای ایجاد فضاهای عمومی امن، جذاب و فراگیر برای زنان در شهر رویان و محیطهای مشابه قرار گیرند.
Equitable and secure access to public spaces for women is a key indicator of social justice and urban development. Nevertheless, feelings of insecurity often limit women’s presence in public spaces, reducing social vitality. This study investigates the physical and environmental factors influencing women’s sense of security and presence in the Farhang neighborhood of Royan. Using a descriptive–analytical approach, data were collected through questionnaires, systematic observations, and library research, and analyzed using SPSS software. The findings reveal that environmental qualities in three main domains significantly affect women’s willingness to use public spaces. Accordingly, strategies are proposed at the levels of physical design, urban management, and social culture to promote inclusive and secure public environments.
1. پورجعفر، محمدرضا، تقوایی، علی اکبر و حبیبی، سعید. (۱۴۰۱). «تحلیل عوامل کالبدی-محیطی مؤثر بر احساس امنیت زنان در پارکهای شهری (مورد مطالعه: پارکهای منطقه ۶ تهران)». نامه معماری و شهرسازی، ۱۵(۳۷)، ۲۵-۴۴.
2. زنجانی، حبیب الله؛ احمدی، سیروس؛ و مهدوی، محمد. (۱۴۰۰). «سنجش سطح امنیت محیطی در فضاهای عمومی شهری با تأکید بر زنان (مطالعه موردی: پیادهراه خیابان سپهسالار تهران)». مطالعات شهری، ۱۰(۳۸)، ۷۹-۹۶.
3. رضازاده، راضیه؛ و داداش پور،هاشم. (۱۳۹۹). «ارزیابی مؤلفههای طراحی شهری فراگیر جهت ارتقای حضور زنان در فضاهای عمومی (نمونه موردی: بوستان گفتگوی تهران)». هنرهای زیبا-معماری و شهرسازی، ۲۵(۴)، ۵-۱۸.
4. سرور، رحیم. (۱۴۰۲). «تحلیل فضایی احساس امنیت زنان در فضاهای عمومی شبانه شهر (مطالعه موردی: شهر مازندران)». جغرافیا و برنامهریزی محیطی، ۳۴(۱)، ۱-۲۰.
5. شاهیوندی، احمد؛ و پوراحمد، احمد. (۱۴۰۱). «نقش کیفیت محیطی در افزایش احساس امنیت و حضورپذیری زنان در مراکز خرید شهری (مورد مطالعه: مرکز خرید کوروش تهران)». اقتصاد و مدیریت شهری، ۱۱(۲)، ۱-۱۸.
6. شفیعی، زهرا و رحمانی، بیژن. (1395). تحلیل آثار زیست محیطی – اقتصادی و فرهنگی گردشگری روستایی از دیدگاه روستاییان مطالعه ی موردی ( روستای فش، شهرستان کنگاور )، فصلنامه جغرافیایی فضای گردشگری،شماره 500 , سال 1.
7. صابری فر، رستم.(1398)، بررسی رضایتمندی از کیفیت خدمات ارائه شده در شهرهای مقصد گردشگری از دیدگاه گردشگران داخلی(مورد مطالعه: شهر مشهد) محورهای موضوعی : مربوط به گردشگری، شماره 30 دوره 8.
8. عابدینی، محمدصادق و چرخ زرین، عاطفه. (۱۴۰۰). «بازخوانی شاخصهای طراحی فضاهای عمومی دوستدار زن در بافتهای تاریخی (مورد مطالعه: محدوده تاریخی شیراز)». حفاظت و بهرهبرداری از میراث فرهنگی، ۱(۲)، ۵۵-۷۰.
9. علیزاده، محمد و نعمتی، ولی و صدیق، مهسا.(1403)، تبیین نقش و جایگاه توانمندسازی زنان در توسعه پایدار گردشگری (مطالعه موردی: فعالان زن صنعت گردشگری استان اردبیل) محورهای موضوعی : مربوط به گردشگری، شماره 51 دوره 13.
10. قاسمی، سیاوش؛ و محمدی، جمال. (۱۳۹۹). «بررسی تأثیر نورپردازی بر احساس امنیت زنان در فضاهای عمومی شبانه (مطالعه موردی: پیادهراه حافظ شیراز)». علوم و تکنولوژی محیطی، ۲۲(۴)، ۲۰۵-۲۲۰.
11. کمانداری، محسن؛ و سعیدی، عباس. (۱۴۰۲). «الگوهای برنامهریزی شهری جنسیتمحور برای ارتقای امنیت زنان در فضاهای عمومی (مطالعه موردی: کلانشهر اصفهان)». برنامهریزی منطقهای، ۱۳(۲۵)، ۱-۱۶.
12. مؤیدفر، سعید؛ و رضوی، سید حسین. (۱۴۰۱). «ارزیابی تطبیقی احساس امنیت زنان و مردان در پارکهای شهری و عوامل مؤثر بر آن (مطالعه موردی: شهر کرج)». تحقیقات کاربردی در جغرافیا، ۲۱(۶۳)، ۳۵-۵۴.
13. نوری، الهه؛ و فلاحتی، وحید. (۱۴۰۰). «تحلیل موانع حضور زنان در فضاهای عمومی شهری از منظر تئوری مکان (مطالعه موردی: میدان امام حسین تهران)». تحقیقات فرهنگی ایران، ۱۴(۱)، ۱-۲۸.
14. Alizadeh, T., & Hosseinpour, M. (2022). Gendered urban mobility: Assessing the role of perceived safety and infrastructure on women's use of public spaces in Middle Eastern cities. Cities, 131.
15. Cozens, P., & Love, T. (2015). A review and current status of Crime Prevention through
16. Cozens, P. M., Saville, G., & Hillier, D. (2005). Crime prevention through environmental design (CPTED): a review and modern bibliography. Journal of Property Management.
17. Environmental Design (CPTED). Journal of Planning Literature, 30 (4).
18. Fainstein, S. S. (2010). The Just City. Cornell University Press.
19. Ghavampour, E., & Del Aguila, M. (2023). “Eyes on the street”: A systematic review of the role of street layout and perceived safety in women’s use of public spaceLandscape and Urban Planning, 239.
20. Jacobs, J. (1961). The Death and Life of Great American Cities. Random House
21. Kim, H., & Lee, S. (2023). The impact of environmental attributes on women's fear of crime in urban parks: A case study from Seoul.Sustainable Cities and Society, 95
22. Lefebvre, H. (1961). Writings on Cities. Blackwell Publishing.
23. Löw, M. (2013). The city as a space of simultaneity. In The Routledge Handbook of Urban Studies Routledge.
24. Madanipour, A., & Shucksmith, M. (2021). Gender-sensitive urban planning: Towards inclusive and safe public spaces for all. Progress in Planning, 15.
25. Massey, D. (1994). Space, Place, and Gender. University of Minnesota Press
26. Németh, J., & Schmidt, S. (2021). The privatization of public space: Measuring and assessing its impact on women’s sense of security. Environment and Planning A: Economy and Space,
27. Pain, R. (2001). Gender, race, age and fear in the city. Urban Studies, 38 (7-6).
28. Ramezani, S., & Arefi, M. (2023). Towards a feminist city: Evaluating the relationship between spatial configuration and women’s safety in informal settlements. Habitat International, 139.
29. UN-Habitat. (2020). Cities and Pandemics: Towards a More Just, Green and Healthy Future. United Nations Human Settlements Programme.
30. UN-Habitat. (2013). Global Public Space Toolkit: From Global Principles to Local Policies and Practice. United Nations Human Settlements Programme.
31. Vishwanath, K., & Mehrotra, S. (2007). Shameful "Commons": Women and the Right to the City. Zubaan Books.
32. UN-Habitat. (2020). Cities and Pandemics: Towards a More Just, Green and Healthy Future. United Nations Human Settlements Programme.