واکاوی انگیزههای فلسفی گردشگری در پرتو مبانی حکمت متعالیه
محورهای موضوعی : مربوط به گردشگری
ریحانه شایسته
1
,
محمد علیزاده
2
*
1 - استادیار گروه فلسفه و کلام اسلامی، دانشگاه ولي عصر(عج) رفسنجان، رفسنجان، ايران
2 - استادیار گروه ایرانشناسی، دانشگاه ولی عصر (عج) رفسنجان.
کلید واژه: ملاصدرا, حکمت متعالیه, انگیزههای گردشکری, انسانشناسی, هستیشناسی. ,
چکیده مقاله :
حکمت متعالیه به عنوان یکی از برجستهترین نظامهای فلسفی اسلامی، با ارائه مفاهیم عمیق هستیشناختی و انسانشناختی، چارچوب نظری مناسبی برای تحلیل انگیزههای گردشگری فراهم میآورد. این پژوهش با هدف تبیین نقش مبانی هستیشناختی فلسفه ملاصدرا در شکلدهی به انگیزههای سفر و با بهرهگیری از روش توصیفی-تحلیلی و گردآوری کتابخانهای دادهها انجام شده است. یافتههای تحقیق نشان میدهد که باور به اصالت وجود، انگیزه جستجو و مواجهه بیواسطه با وجود منحصر به فرد پدیدهها را در گردشگر فعال میکند؛ اعتقاد به وحدت وجود، انگیزه کشف وحدت در پس کثرت ظاهری و رسیدن به آرامش ناشی از زوال دوگانگی را تقویت میکند. همچنین باور به تشکیک طولی، انگیزه خوانش کتاب تکوین و تقرب به خدا از طریق مشاهده مخلوقات را ایجاد میکند و تشکیک عرضی، انگیزه تحسین تنوع و اصالت تشخّص موجودات هممرتبه را روشن میسازد و در نهایت، اعتقاد به حرکت جوهری، انگیزه سفر به عنوان وسیلهای برای تحول و شدن و حرکت از قوه به فعل را در گردشگر متبلور میسازد. همچنین این مطالعه نشان میدهد که چارچوب فلسفی حکمت متعالیه، غایت نهایی سفر را به خودآگاهی و خداآگاهی منتهی کرده و زمینه را برای توسعه الگوهای نوین گردشگری معنوی در بستر فرهنگ ایرانی-اسلامی فراهم میسازد.
Transcendent Theosophy offers a profound philosophical framework for understanding tourism motivations. Using a descriptive–analytical approach, this study examines how Mulla Sadra’s ontological principles shape travel motivations. The findings show that concepts such as the Primacy of Existence, Unity of Existence, Systematic Gradation, and Substantial Motion generate motivations related to discovery, spiritual tranquility, contemplation of creation, and personal transformation. Ultimately, travel is framed as a path toward self-awareness and God-awareness, supporting the development of spiritual tourism models rooted in Iranian–Islamic culture.
منابع و ماخذ
1. آشتیانی،ج، 1380، شرح حال و آراء فلسفی ملاصدرا، بوستان کتاب.
2. ترایپ،ج ، 1395، اندیشههای فلسفی در گردشگری، تلخیص و ترجمه جعفر باپیری، انتشارات مهکامه.
3. شایسته، ر، 1396، هوش معنوی؛ مولفهها و مبانی آن در حکمت متعالیه، پژوهشهای فلسفی کلامی، بهار، شماره 71، صص 32-7.
4. صدرالدين شيرازى، م، 1360، اسرار الآيات، انجمن اسلامي حكمت و فلسفه اسلامي.
5. ــــــــــــــــــــــــــــــ، 1366، تفسير القرآن الكريم، ج7، بیدار.
6. ــــــــــــــــــــــــــــــ،1981، الحكمة المتعالية فى الأسفار العقلية الأربعة، ج1و2و3و5و6و8و9، دار إحياء التراث العربي.
7. ــــــــــــــــــــــــــــــ، 1363، رسالۀ حدوثالعالم، تصحیح و ترجمه محمد خواجوی، انتشارات مولی.
8. ــــــــــــــــــــــــــــــ،1390، رساله سه اصل، تصحیح و مقدمه سید حسین نصر، انتشارات بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
9. ــــــــــــــــــــــــــــــ،1417، الشواهد الربوبية فى المناهج السلوكية، ج1و2، مؤسسة التاريخ العربي
10. ــــــــــــــــــــــــــــــ،1402، العرشیه، موسسه التاریخ العربی.
11. ــــــــــــــــــــــــــــــ، 1354، المبدا و المعاد، چاپ اول، انجمن حكمت و فلسفه ايران.
12. ــــــــــــــــــــــــــــــ، 1302، مجموعة الرسائل التسعه (رسائل آخوند ملا صدرا)، مكتبه المصطفوي.
13. ـــــــــــــــــــــــــــــــ، 1363، المشاعر، ترجمه امامقلى بن محمد على عماد الدولة، انتشارات طهورى.
14. ــــــــــــــــــــــــــــــ، 1378، المظاهر الالهيه فى اسرار العلوم الكماليه، بنياد حكمت اسلامي صدرا.
15. ــــــــــــــــــــــــــــــ، 1363، مفاتيح الغيب، موسسه مطالعات و تحقيقات فرهنگى.
16. ــــــــــــــــــــــــــــــ، 1358، الواردات القلبیه فی معرفهالربوبیه، ترجمه احمد شفیعیها، انتشارات انجمن فلسفه ایران.
17. Ancuta, C., Olaru, M. & Ianas, A. (2011). The rural tourism in and its impact on local development in the mountainous Banat”. In Tourism and Economic Development, pp. 142-147.
18. Baloglu, S. & Uysal, M. (1996), Market segments of push and pull motivations: a canonical correlation approach, International Journal of Contemporary Hospitality Management, Vol. 8, No. 3, pp. 32-38. doi: 10.1108/09596119610115989.
19. Beard, J.G. & Ragheb, M.G. (1980), Measuring Leisure Satisfaction, Journal of Leisure Research, Vol. 12, No. 1, pp. 20-33.
20. Biswas, M. (2008). Confirmatory Factor Analysis of Iso Ahola´s Motivational Theory, An application of Structural Equation Modelling. In: Challenges Ahead, pp. 177-188.
21. Cohen, S. A., Prayag, G., & Moital, M. (2014). Consumer behaviour in tourism: Concepts, influences and opportunities. Current Issues in Tourism, 17(10), 872-909. https://doi.org/10.1080/13683500.2013.850064.
22. Crompton, J.L. (1979). Motivations for Pleasure Vacation”, Annals of Tourism Research, Vol. 6, No. 4, pp. 408-424. doi.org/10.1016/0160-7383(79)90004-5.
23. Dann, G.M.S. (1977). Anomie, Ego-Enhancement and Tourism, Annals of Tourism Research, Vol. 4, No. 4, pp. 184-194. doi.org/10.1016/0160-7383(77)90037-8.
24. Dann, G.M.S. (1981). Tourist Motivation: An Appraisal, Annals of Tourism Research, Vol. 8, No. 2, pp. 187-219. doi.org/10.1016/0160-7383(81)90082-7.
25. Graburn, N. (1983a) ‘The anthropology of tourism’, Annals of Tourism Research, Vol. 10 (1): 9–33.
26. Iso-Ahola, S.E. (1982). Towards a Social Psychology Theory of Tourism Motivation: A Rejoinder”, Annals of Tourism Research, Vol. 9, No. 2, pp. 256-262. doi.org/10.1016/0160-7383(82)90049-4.
27. Klenosky, D. (2002). The Pull of Tourism Destinations: A Means-End Investigation, Journal of Travel Research, Vol. 40, No. 4, pp. 385-395.
28. Lundberg, D. E. (1972). Why Tourists Travel. Cornell Hotel and Restaurant Administration Quarterly, 12(4), 64-70. https://doi.org/10.1177/001088047201200413.
29. Moufakkir, O., & AlSaleh, D. (2017). A conceptual framework for studying recreational travel motivation from an Arab perspective. Tourism Recreation Research, 42(4), 522-536. https://doi.org/10.1080/02508281.2017.1354496.
30. Plog, S.C. (1974), Why Destination Areas Rise and Fall in Popularity, Cornell Hotel and Restaurant Administration Quarterly, Vol. 14, No. 4, pp. 55-58. doi.org/10.1016/S0010-8804(01)81020-X.
31. Simková, E. & Jindrich, H. (2014). Motivation of Tourism Participants, Social and Behavioral Sciences, Vol. 159, pp. 660 -664. doi.org/10.1016/j.sbspro.2014.12.455.
32. Snepenger, D., King, J., Marshall, E. & Uysal, M. (2006). Modelling Iso-Ahola´s Motivation Theory in the Tourism Context, Journal of Travel Research, Vol. 45, No. 2, pp. 140-149.
33. Uysal, M. & Jurowski, C. (1994). Testing the push and pull factors, Annals of Tourism Research, Vol. 21, No. 4, pp. 844-846. doi: 10.1016/0160-7383(94)90091-4.
34. Virdi, R. & Traini, A. (1990), Psicologia del turismo. Turismo, salute, cultura, Armando Mondadori, Roma.
35. Wigglesworth, C. (2004). Spirithual intelligence and why it matters www.consciouspursuits.com.