رتبه‌بندی مناطق مستعد گردشگری شهرستان ملایر در راستای توسعه منطقه‌ای

محورهای موضوعی : مربوط به گردشگری

حمید رضا پور خباز ¹ , معصومه حیدری ^{2 *}

1 - دانشیار گروه علوم و مهندسی محیط زیست دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه صنعتی خاتم الانبیا بهبهان، بهبهان، ایران
2 - استادیار گروه محیط زیست و شیلات، واحد سنندج، دانشگاه آزاد اسلامى، سنندج، ايران

تاریخ دریافت : 1404/06/01 تاریخ پذیرش : 1404/08/15 تاریخ انتشار : 1404/10/15

کلید واژه: رتبه‌بندی, روش تلفیقیVIKOR-AHP , شهرستان ملایر, گردشگری ,

چکیده مقاله :

گردشگری نقش مهمی در توسعه منطقه‌ای دارد. شناسایی و رتبه‌بندی مناطق مستعد گردشگری گامی اساسی در جهت توسعه پایدار است. شهرستان ملایر با داشتن موقعیت جغرافیایی و محیطی مناسب، جاذبه‌های طبیعی، انسانی و تاریخی ظرفیت فراوانی در گسترش صنعت گردشگری دارد. این پژوهش کاربردی با استفاده از روش توصيفی- تحليلی به اولویت‌بندی و تعیین مناطق مستعد سرمایه‌گذاري با ریسک کمتر در این شهرستان پرداخت. اطلاعات مورد استفاده به دو صورت اسنادی و میدانی جمع‌آوری شد. معیارهای مورد استفاده در این تحقیق شامل سه معیار اصلی نیروی کار، دسترسی و توان منطقه بودند. جهت رتبه‌بندی منطقه از روش تلفیقی  VIKOR-AHP استفاده شد؛ بدین صورت که منطقه مطالعاتی با تابع Thiessen در نرم افزار ArcGIS 9.3 به شش قسمت (پلیگون) تقسیم و با لحاظ کردن پارامترهای اقتصادی – اجتماعی، اولویت‌بندی جهت توسعه انجام شد. نتایج نشان داد، جنوب منطقه مورد مطالعه (A5) جهت توسعه تفرج متمرکز در اولویت قرار داشته و جنوب شرقی منطقه (A6) آخرین رتبه را در اولویت‌بندی دارد. A5 هم به لحاظ زیست‌محیطی و هم از نظر معیارهای اقتصادی– اجتماعی در شرایط بهینه قرار دارد و پیشنهاد می‌شود جهت سرمایه گذاری و توسعه گردشگری منطقه استفاده شود.

 

چکیده انگلیسی:

Tourism plays a significant role in regional development, and identifying and ranking tourism-potential areas constitutes a fundamental step toward sustainable development. Malayer, owing to its favorable geographical and environmental conditions as well as its natural, human, and historical attractions, holds considerable potential for tourism development. This applied research adopts a descriptive–analytical approach to prioritize tourism investment areas with lower risk in the county. Data were collected through documentary and field methods. The evaluation criteria included labor force, accessibility, and regional capacity. An integrated VIKOR–AHP method was employed for ranking purposes. The study area was divided into six zones using the Thiessen polygon function in ArcGIS software, and development priorities were determined based on socio-economic parameters. The results indicate that the southern zone (A5) has the highest priority for tourism development, while the southeastern zone (A6) ranks lowest. Zone A5 demonstrates optimal environmental and socio-economic conditions and is recommended for tourism investment.

منابع و مأخذ:

1- اعرابی،س.س.، قادری، ا. 1399. رقابت‌پذیري گردشگري شهري در ایران (با استفاده از مدل یکپارچه دو آیر). فصلنامه آمایش محیط،49: 228-203.
2- الهي چورن،م.ع.،سنايي مقدم،س.1397. تبيين سنجش و اولويت‌بندي جاذبه‌هاي گردشگري شهرستان نوشهر بر اساس پتانسيل جذب گردشگر. جغرافيا و روابط انساني،(2):939-925.
3- ایلدرمی،ع.ر.،دلال اوغلی، ع.،قربانی،م.، بهمنی،ن. 1394. مکان‌یابی مناطق مستعد و حفاظت شده جهت فعالیتهاي اکوتوریستی با استفاده از تکنیک‌هاي تصمیم‌گیري چند معیاره (مطالعه موردي:استان همدان). فصلنامه علمی پژوهشی فضاي جغرافیایی، 51(15): 16-45.
4- پرور،ز.،حشمت‌نیا‌،ب.،شایسته،ک.1398.ارزیابی تناسب اراضی برای کاربری توریسم با استفاده ازGIS وروشAHP (مطالعه موردی شهرستان همدان). فصلنامه علوم و تکنولوژی محیط زیست، 6(21):1-15.
5- جعفری‌نیا،غ.ر.1402.نقش‌بازارتجاری‌و‌فروشگاه‌هابرجذب‌توریسم‌تجاری‌با‌تأکیدبرگردشگری‌پایدار(موردمطالعه:استان ‌بوشهر).فصلنامه‌برنامه‌ریزی و توسعه گردشگری،47(12):162-143.
6- حجاریان، ا.1403. مطالعه و بررسی برخورداری از ابعاد شاخص‌های گردشگری خلاق(مورد مطالعه: استان اصفهان). فصلنامه برنامه‌ریزی و توسعه گردشگری،13(48):139-115.
7- حضرتی،م.ح.،احمدزاده،ح.،پناهی،ع.1401. پهنه‌بندی مناطق مستعدگردشگری شهری با استفاده از توانایی‌سیستم اطلاعات مکانی و تلفیق عوامل اجتماعی، محیطی و فیزیکی. فصلنامه برنامه‌ریزی و توسعه گردشگری،42(11):184-165.
8- حیدری،ر.،پورخباز،ح.ر.،جوانمردی،س.، ایلدرمی،ع.ر.1399پياده سازی مدل آمايشی کاربری توريسم با استفاده از مدل تلفيقی تصميم‌گيری ANP-DEMATEL و منطق فازی (مطالعه موردی: شهرستان ملاير). فصلنامه علوم و تکنولوژی محیط زیست،5(22):238-223.
9- حیدری، ر. 1395. ارزیابی و پهنه‌بندي تناسب پارامترهاي محیطی براي توسعه کاربري توریسم (مطالعه موردی: شهرستان ملایر). پایان نامه کارشناسی ارشد رشته ارزیابی و آمایش سرزمین، دانشگاه صنعتی خاتم الانبیاء(ص)، 100صفحه.
10- خادمی‌راد،ن.،انصاری،ا.،هادی‌پور،م.،محمدیاری،ف.1401. ارزیابی توان اکولوژیک به منظور تعیین کاربری اکوتوریسم با استفاده از مدل‌های تصمیم‌گیری چند معیارهAHP - Fuzzy و ANP در شهرستان خنداب. پژوهش‌های محیط زیست،25 (13):318-301.
11- رفاهی دهر،م.،شمس،م. 1403. شهر خلاق و نقش آن در توسعه گردشگری (مطالعه موردی: شهر همدان). فصلنامه مطالعات برنامه‌ریزی سکونتگاه‌های انسانی، 19(3): 13-1.
12- سنایی مقدم،س.، محمدي یگانه،ب.،رضایی،م. 1395. سنجش و اولویت‌بندی جاذبه‌های گردشگری استان کهگیلویه و بویر احمد براساس پتانسیل جذب گردشگر،6(21):18-1.
13- شمس،م.،هاشمی،ن. 1390. امکان‌سنجی جاذبه‌های گردشگری سد کلان شهرستان ملایر و نقش آن در توسعه اقتصادی محدوده‌های پیرامون. همایش گردشگری و توسعه پایدار، دانشگاه آزاد اسلامی واحد همدان، 21 تیر،17-1.
14- عینالی،ج.،اسماعیلی،آ.،رومیانی،ا.1396. شناسایی و اولویتبندی جاذبه‌های گردشگری در راستای توسعه منطقه‌ای با استفاده از مدل تاپسيس و ویکور، مطالعه موردی: استان کردستان. فصلنامه راهبردهای توسعه روستایی،2(4): 212-195.
15- کاظمیان،غ.ر.،ضیائی،م.،یاوری‌گهر،ف.،بابایی،ی.1401. ارایه مدل توسعه مکمل‌گرای گردشگری با رویکرد فرا ترکیب. فصلنامه برنامه‌ریزی و توسعه گردشگری،40 (11):132-103.
16- کریمی،آ.،فنی،ز.،رضویان،م.ت.،توکلی نیا،ج.1400.رهیافت برندسازی شهری در فرآیند نقش‌پذیری گردشگری (مطالعه‌ی موردی: شهرهای کوچک استان کردستان). فصلنامه برنامه‌ریزی و توسعه گردشگری،38(10):224-199.
17- کیومرثی،ح.،تقوایی،م.،وارثی،ح.ر. 1402. تدوین و اولویت‌بندی راهبردهای توسعه گردشگری منطقه شمال استان فارس. نشریه جغرافیا و توسعه ناحیه‌ای،مقالات آماده انتشار.
18- مرصوصی،ن.،خدادادی،ر. 1394. اولویت‌بندی جاذبه‌های گردشگری استان زنجان در راستای توسعه منطقه‌ای با استفاده مدل ویکور و تاپسیس. فصلنامه جغرافیا و برنامه‌ریزی منطقه‌ای،1 (6):72-59.
19- میرزایی،آ.،فلاح‌تبار،ن.،استعلاجی،ع.ر.1398.آسیب‌شناسی‌اکوتوریسم‌مناطق نمونه گردشگری روستایی کرمانشاه (مطالعه موردی: ناحیه بیستون). نگرش‌های نو در جغرافیای انسانی، 4(11):388-376.

20- Affifah, A.N. 2025. Community empowerment and environmental stewardship in sustainable tourism: The role of ecotourism. Ecotourism and Environment Conservation Ecotour,2(1):20-33.
21- Akbarian Ronizi, S.R., Mokarram, M., Negahban, S.2020. Utilizing multi-criteria decision to determine the best location for the ecotourism in the east and central of Fars province, Iran. Land Use Policy,99: 105095.
22- Chen,L.Y., Wang, T.C. 2009. Optimizing partner's choice in IS/IT out sourcing projects: the strategic decision of fuzzy VIKOR. International Journal of Production Economics, 20(1): 232-242.
23- Hassanshahi,Gh., Soltani,A., Roosta,M., Askari,S. 2023.Walking as soft mobility: A multi-criteria GIS-based approach for prioritizing tourist routes. Frontiers of Architectural Research, 12(6):1080-1096.
24- Liao,H., Yang, Sh., Kazimieras Zavadskas,E., Skare,M. 2022. An overview of fuzzy multi-criteria decision-making methods in hospitality and tourism industries: bibliometrics, methodologies, applications and future directions. Economic Research-Ekonomska Istraživanja,36(3):1-42.
25- Lifang, Q., Yichuan, ZH., Lei, F. 2008.A model for suitability evaluation of tourism development for the suburban mining wasteland and its empirical research. Ecological Economy, 4: 338-345.
26- Kaymaz,C.K., Çakır,C., Birinci,S., Kızılkan ,Y. 2021. GIS-Fuzzy DEMATEL MCDA model in the evaluation of the areas for ecotourism development: A case study of “Uzundere”, Erzurum-Turkey. Applied Geography,136:102577.
27- Mirzaei,E., Kiamiri,F. 2020. Using multi criteria decision analysis Topsis & Vikor methods for prioritizing tor Qazvin province attraction (Case study: Qazvin province). Comprehensive Studies in Urban Management,2(1):21-31.
28- RahmiAgus,F.,Setyoadi1,R.F.,FajarIrnawan,R.,CarlaViena,V.,DelaDaza,Y.2025.Environmental carrying capacity and economic feasibility of mangrove-based coastal ecotourism. Ecotourism and Environment Conservation Ecotour,2(1):1-19.
29- Sarantou, M., Kugapi, O.,Huhmarniemi, M. 2021. Context mapping for creative tourism. Annals of Tourism Research, 86: 302-313.
30- Torres, P., Augusto, M. 2020. Understanding complementarities among different forms of innovation. European Journal of Innovation Management, 23(5):813–834.
31- UNWTO— United Nations World Tourism Organization. 2023. Tourism highlights, www.unwto.com.
32- WTTC—World Travel and Tourism Council. 2019. Economic impact
33- 2019—March 2019, www.wttc.org.