Reflection of Religious Beliefs in the Poetry of Nasir Khusraw

Subject Areas : Main Subject

neda hadadi ¹

1 -

Received: 2025-10-12 Accepted : 2025-11-08 Published : 2025-12-17

Keywords: Nasir Khusraw, religious beliefs, monotheism, imamate, religious rationalism.,

Abstract :

The present study aims to systematically examine the reflection of religious beliefs in the poetry of Nasir Khusraw Qubadiani, a prominent poet, theologian, and philosopher of the fifth century AH. Nasir Khusraw is among those poets who regard poetry not as an instrument of artistic experimentation but as a medium for expressing religious truth, disseminating doctrinal teachings, and reforming the intellectual foundations of society. His worldview is grounded in the theological and philosophical principles of the Ismaili tradition, religious rationalism, adherence to the Sharia, and an emphasis on esoteric interpretation (taʾwīl). In this article, his poems are analyzed through the lens of fundamental doctrinal themes, including monotheism (tawḥīd), prophethood (nubuwwa), imamate, eschatology, religious ethics, rational faith, and the nature of religious law. The findings reveal that Nasir Khusraw’s poetry embodies three central features: first, the integration of rational argumentation with scriptural evidence; second, the simultaneous emphasis on the Sharia and on esoteric interpretation; and third, the prominent presence of teachings concerning the imamate and spiritual authority, expressed through theological reasoning and symbolic imagery. His poems, especially his qasidas, reflect a coherent intellectual system in which religion, ethics, spirituality, and reason are intricately intertwined. Moreover, his social and ethical critiques also stem from his religious worldview, transforming poetry into a tool for societal guidance and the denunciation of injustice. Using textual content analysis and thematic categorization, this study demonstrates that Nasir Khusraw’s poetry occupies a unique position within Persian religious literature, as religion functions not merely as a theme but as.  

References:

1. قرآن کریم
2. نهج البلاغه
3. اسلامی ندوشن، محمدعلی. (1383). از رودکی تا بهار. تهران: نغمه زندگی.
4. برتلس، یِوگِنی. (1346). ناصرخسرو و اسماعیلیان (ترجمه پرویز ناتل آرین‌پور). تهران: بنیاد فرهنگی ایران.
5. برتلس، یوگنی ادواردویچ. (۱۳۴۶). تصوف و ادب فارسی. ترجمه فریبا لشكری. تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
6. پاینده، ابوالقاسم.(بی‌تا). نهج الفصاحة. ج1، تهران: دنیای دانش.
7. تبریزی شیرازی، محمدرضا. (1386). ناصرخسرو: شاعری سیاسی، مبارزی بی‌باک و ظلم‌ستیزی بی‌پروا. تهران: امید فردا.
8. حبیبی، محمد.(۱۳۹۴). «بازتاب عقاید اسماعیلی در شعر ناصرخسرو». فصلنامه ادبیات فارسی، ۱۲(۳)، ۷۷–۱۰۲.
9. خرمشاهی، بهاءالدین.(۱۳۸۲). دانشنامه قرآن و قرآن‌پژوهی. تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
10. دشتی، علی.(1362). تصویری از ناصر خسرو (به کوشش مهدی ماحوزی). تهران: جاویدان.
11. رزمجو، حسین.(1368). انسان آرمانی و کامل در ادبیات حماسی و عرفانی فارسی. تهران: امیرکبیر.
12. رسولی، احمد.(۱۳۹۰). «نظام فکری ناصرخسرو». نامه فرهنگستان، ۲۸(۲)، ۵۵–۷۸.
13. زرین‌کوب، عبدالحسین.(۱۳۷۷). با کاروان حلّه. تهران: سخن.
14. شعار، کریم.(۱۳۷۰). شرح احوال و عقاید ناصرخسرو. تهران: توس.
15. فیروز، شیرزمان. (1992). فلسفه اخلاقی ناصر خسرو و ریشه‌های آن. اسلام‌آباد: تحقیقات ایران و پاکستان.
16. فیروز، محمد. (۱۳۷۱). اندیشه فلسفی و کلامی ناصرخسرو. مشهد: آستان قدس رضوی.
17. علوی، محمود. (۱۳۸۸). ناصر خسرو: نگاهی به اندیشه دینی و اخلاقی او. تهران: نشر مرکز.
18. مینوی، مجتبی، محقق، مهدی.(1353). دیوان ناصرخسرو. تهران: دانشگاه تهران.
19. یادنامه ناصرخسرو. (بی‌تا). مشهد: دانشگاه فردوسی.