تحلیل فقهی انتقادی ماده 1176 قانون مدنی در پرتو آیه 233 سوره بقره

محورهای موضوعی : فقه

حجت عزیزالهی ^{1 *}

1 - گروه فقه و حقوق اسلامی، دانشکده الهیات، دانشگاه یزد،یزد،ایران

تاریخ دریافت : 1403/02/04 تاریخ پذیرش : 1403/09/10 تاریخ انتشار : 1404/10/28

کلید واژه: رضاع, شیردهی, اجرت, هزینه های زندگی,

چکیده مقاله :

در ماده 1176 قانون مدنی چنین مقرر گردیده که « مادر مجبور نيست که به طفل خود شير بدهد مگر در صورتی که تغذیه طفل به غير شير مادر ممکن نباشد.» در حالیکه طبق نظر برخی از فقها شیردهی بر مادر واجب است؛ یکی از مستندات این نظریه آیه 233 سوره مبارکه بقره میباشد؛ که طبق آن مادران را موظف به شیردهی فرزندان خود هستند؛ البته طبق این آیه پدر موظف به تامین هزینه های زندگی مادر بوده و طبق آیه 6 سوره مبارکه طلاق پدر موظف به پرداخت اجرت به وی میباشد. که ظاهرا مراد اجرت در آیه دوم همان تامین نیازهای ضروری زندگی مادر است. پژوهش حاضر که با روش تحلیلی-توصیفی صورت گرفته بعد از تبیین مفاهیم به بررسی حکم شیردهی مادر پرداخته که از بین سه نظریه اولویت، استحباب وجوب نظریه وجوب را اقوا میداند؛ و در ادامه به بررسی حکم دریافت اجرت بر شیردهی مبادرت کرده و چنین نتیجه میگیریم که درخواست اجرت در زمان پیوند زناشویی از مرد جایز نیست؛ مگر با تراضی وی، ولی بعد از جدایی زن و مرد با آنکه وظیفه شیردهی کماکان بر عهده مادر است؛ ولی پدر موظف به پرداخت دستمزد بوده که همان تامین نیازهای زندگی مادر است.

چکیده انگلیسی:

Article 1176 of the Civil Code stipulates that "a mother is not obliged to breastfeed her child unless it is not possible to feed the child without mother's milk." While according to some jurists, breastfeeding is obligatory for the mother; One of the documents of this theory is verse 233 of Surah Al-Baqarah; according to which mothers are obliged to breastfeed their children; Of course, according to this verse, the father is obliged to provide for the mother's living expenses, and according to verse 6 of Surah Mubaraka, the father is obliged to pay her wages. Apparently, the meaning of the reward in the second verse is the provision of the essential needs of the mother's life. The current research, which was carried out with the analytical-descriptive method, after explaining the concepts, investigated the ruling of mother's breastfeeding. And in the following, we will examine the ruling on receiving wages for breastfeeding and we conclude that it is not permissible to ask for wages from a man during marriage; except with his consent, but after the separation of men and women, although the duty of breastfeeding is still the responsibility of the mother; But the father is obliged to pay the salary, which is the provision of the mother's life needs.

منابع و مأخذ:

1. قرآن کریم
2. ابن‌ادریس حلّی، محمد (۱۴۱۰). السرائر الحاوی لتحریر الفتاوى. قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
3. ابن‌بابویه، محمد بن علی (۱۴۰۴). من لا یحضره الفقیه. قم: انتشارات جامعه مدرسین.
4. ابن‌براج، عبدالعزیز (۱۴۰۶). المهذب. قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
5. ابن‌قدامه حنبلی، عبدالله بن احمد (بی‌تا). المغنی. بیروت: دارالکتب الاسلامیة.
6. ابن‌منظور، ابوالفضل (۱۴۱۴). لسان العرب. بیروت: دارالفکر للطباعة والنشر و التوزیع – دار صادر.
7. اراكى، محمدعلى (۱۳۷۵ ش). أصول الفقه. قم: مؤسسه در راه حق.
8. انصاری شیرازی، قدرت‌الله و پژوهشگران مرکز فقهی ائمه اطهار(ع) (۱۴۲۹). موسوعة أحکام الأطفال وأدلتها. قم: مرکز فقهی ائمه اطهار(ع).
9. حسینی، فاطمه‌سادات؛ قیوم‌زاده، محمود؛ رهبرپور، محمدرضا (۱۳۹۴). «بررسی فقهی و حقوقی جبران خسارت معنوی در اتهام». پژوهش‌های فقه و حقوق اسلامی. سال یازدهم، شماره ۴۱، صص ۳۳–۵۲.
10. خویی، سید ابوالقاسم (فاقد اطلاعات نشر و سال). معجم رجال الحدیث و تفصیل طبقات الرجال.
11. دسوقی، محمد بن احمد بن عرفة (بی‌تا). حاشیة الدسوقی علی الشرح الکبیر. بیروت: دارالفکر.
12. راغب اصفهانی، حسین بن محمد (۱۴۱۲). مفردات ألفاظ القرآن. لبنان – سوریه: دارالعلم – الدارالشامیة.
13. روحانی، محمد صادق (۱۴۱۲). فقه الصادق. قم: مؤسسة دارالکتاب.
14. زمخشری، محمود بن عمرو بن احمد (۱۴۰۷). الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل. بیروت: دارالکتاب العربی.
15. زمخشری، محمود بن عمرو بن احمد (۱۴۱۹ / ۱۹۹۸ م). أساس البلاغة. بیروت: دارالکتب العلمیة.
16. سبحانی، جعفر (۱۳۸۷ ش). الموجز فی أصول الفقه. قم: مؤسسه الامام الصادق(ع).
17. سبحانی، جعفر (۱۴۱۵). الرسائل الأربع. قم: مؤسسه امام صادق(ع).
18. سبحانی، جعفر (بی‌تا). نظام النکاح فی الشریعة الغراء. قم: مؤسسه الامام الصادق(ع).
19. سبزواری، محمد باقر بن محمد مؤمن (۱۴۲۳). کفایة الأحکام. قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
20. شریف مرتضی، علی بن حسین موسوی (۱۴۰۵). رسائل الشریف المرتضی. قم: دارالقرآن الکریم.
21. شهید اول، محمد بن مکی (۱۴۱۰). اللمعة الدمشقية فی فقه الإمامیة. بیروت: دارالتراث – الدار الإسلامیة.
22. شهید ثانی، زین‌الدین بن علی (۱۴۱۳). مسالک الأفهام إلى تنقیح شرائع الإسلام. قم: مؤسسة المعارف الإسلامیة.
23. شهید ثانی، زین‌الدین بن علی (۱۴۱۴). حاشیة الارشاد. قم: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم.
24. شهید ثانی، زین‌الدین بن علی (۱۴۲۹). الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقية. قم: مجمع الفکر الاسلامی.
25. صلاحی، مهرداد (۱۳۸۵). درسنامه جامعه مامایی. تهران: انتشارات نور دانش.
26. صیمری، مفلح بن حسن (۱۴۲۰). غایة المرام فی شرح شرائع الاسلام. بیروت: دارالهادي.
27. طباطبایی، سید علی (بی‌تا). رياض المسائل. قم: مؤسسه آل‌البیت(ع).
28. طباطبایی، سید علی بن محمد (۱۴۱۸). رياض المسائل فی تحقیق الأحكام بالدلائل. قم: مؤسسه آل‌البیت(ع).
29. طباطبایی، سید محمدحسین (۱۳۹۲). المیزان فی تفسیر القرآن. بیروت: مؤسسه الأعلمی للمطبوعات.
30. طبرسی، احمد (۱۴۱۵). مجمع البيان فی تفسير القرآن. بیروت: مؤسسه الأعلمی للمطبوعات.
31. طبری، محمد بن جریر (۱۴۱۵). جامع البيان عن تأویل أی القرآن. بیروت: دارالفکر للطباعة و النشر.
32. طوسی، محمد بن حسن (۱۴۰۰). النهایة فی مجرد الفقه و الفتاوی. بیروت: دارالکتب العربی، چاپ دوم.
33. طوسی، محمد بن حسن (۱۴۰۷ ه‍.ق). تهذیب الأحکام. تهران: دارالکتب الإسلامیة.
34. طوسی، محمد بن حسن (۱۴۰۷). الخلاف. قم: مؤسسه نشر اسلامی.
35. طوسی، محمد بن حسن (بی‌تا). التبيان فی تفسیر القرآن. نجف اشرف: مطبعة النجف.
36. عاملی، سید محمد بن علی (۱۴۱۱). نهایة المرام فی شرح مختصر شرائع الاسلام. قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
37. علامه حلّی، حسن بن یوسف (۱۴۱۳). قواعد الأحكام فی معرفة الحلال و الحرام. قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
38. فاضل مقداد، مقداد بن عبدالله سیوری (۱۴۲۵). کنز العرفان فی فقه القرآن. قم: انتشارات مرتضوی.
39. فاضل هندی، محمد بن حسن (۱۴۰۵). کشف اللثام. قم: انتشارات سید مرعشی نجفی.
40. فراهیدی، خلیل بن احمد (۱۴۱۰ ه‍.ق). کتاب العین. قم: نشر هجرت.
41. فیض کاشانی، محمد محسن بن شاه مرتضی (بی‌تا). مفاتیح الشرائع. قم: انتشارات کتابخانه آیت‌الله مرعشی نجفی.
42. فیومی، احمد بن محمد مقری (بی‌تا). المصباح المنیر فی غریب الشرح الکبیر للرافعي. قم: منشورات دارالرضی.
43. قطب راوندی، سعید بن عبدالله (۱۴۰۵). فقه القرآن. قم: انتشارات کتابخانه آیت‌الله مرعشی نجفی.
44. کلینی، محمد بن یعقوب (۱۴۰۷ ه‍.ق). الکافی. تهران: دارالکتب الإسلامیة.
45. محقق حلّی، جعفر (۱۴۰۸). المختصر النافع. قم: مؤسسه اسماعیلیان.
46. مکارم شیرازی، ناصر (۱۳۷۴ ش). تفسیر نمونه. تهران: دارالکتب الاسلامیة.
47. مکارم شیرازی، ناصر (۱۴۱۱). القواعد الفقهیة. قم: مدرسه امام امیر المؤمنین(ع).
48. نجفی، محمدحسن (۱۴۰۴). جواهر الکلام. بیروت: دار احیاء التراث العربی.
49. نظری توکلی، سعید و کرایچیان ثانی، فاطمه (۱۳۹۵). «تبیین فقهی نظریه وجوب شیردهی بر مادر و لزوم پرداخت هزینه‌های مرتبط با آن بر پدر». فقه و اصول. سال چهل‌وهشتم، شماره سوم، صص ۱۱۵–۱۳۵.
50. نووی، یحیی (بی‌تا). المجموع شرح المهذب. قاهره: دارالفکر.
51. هاشمی شاهرودی، سید محمود (۱۴۲۳). قراءات فقهية معاصرة. قم: مؤسسه دائرة المعارف فقه اسلامی بر مذهب اهل بیت(ع).