بررسی ارقام مختلف سویا و شاخصهای تأثیرگذار بر عملکرد در کاشت دیرهنگام در منطقه زنجان
الموضوعات : بوم شناسی گیاهان زراعیسعید واعظی ‏راد 1 , اسماعیل زنگانی 2 , فرید شکاری 3
1 - کارشناس ارشد زراعت دانشگاه آزاد اسلامی واحد زنجان
2 - کارشناس ارشد دانشکده کشاورزی دانشگاه زنجان
3 - استادیار زراعت دانشگاه زنجان
الکلمات المفتاحية: کشت تأخیری, عملکرد روغن, سویا, عملکرد پروتئین,
ملخص المقالة :
سویا از دانههای روغنی و پروتئینی با ارزش بوده که با توجه به نیاز کشور به هر دو منبع، اهمیت و سطح زیر کشت آن هر سال در حال افزایش است. با توجه به مشکلاتی که در کشت به موقع گیاهان زراعی و از جمله سویا وجود دارد آزمایشی به منظور بررسی امکان کشت و سازگاری ارقام سویا در کاشت دیرهنگام، به صورت طرح بلوک های کامل تصادفی در سه تکرار در منطقه زنجان در سال 1384 اجرا گردید. در این آزمایش از 5 رقم سویا (زان، کلارک، سحرگواهی شده، هابیت و اس. آر. اف) استفاده شد. در مرحله گل دهی (R1 ) شاخص محتوی کلروفیل، دمای کانوپی و ارتفاع بوته مورد ارزیابی قرار گرفت و در مرحله رسیدگی فیزیولوژیکی (R8) عملکرد دانه و عملکرد بیولوژیکی، عملکرد روغن و پروتئین، اجزای عملکرد دانه، درصد روغن و پروتئین دانه و شاخص برداشت مورد بررسی قرار گرفتند. نتایج نشان داد که بین ارقام اختلاف معنیداری در بیشتر صفات وجود دارد. بیشترین عملکرد دانه، عملکرد روغن و پروتئین، شاخص برداشت و محتوای کلروفیل برگ مربوط به رقم هابیت بود. بین ارقام از نظر دمای کانویی، درصد روغن و پروتئین دانه تفاوت معنیداری مشاهده نگردید. در بین اجزای عملکرد دانه، تنها وزن 100 دانه متمایزکننده ارقام بود. بررسی نتایج مربوط به همبستگی صفات نشان داد که شاخص محتوای کلروفیل، شاخص برداشت و وزن 100 دانه از عوامل اصلی تأثیرگذار بر عملکرد دانه و عملکرد روغن و پروتئین بوده و میتواند در گزینش ارقام مدنظر قرار گیرد. هم چنین رقم هابیت با داشتن طول دوره رشد مناسب و سازگار با فتوپریود و دما در منطقه با توجه به نتایج حاصله میتواند به عنوان رقم مناسبی در تحقیقات تکمیلی و در کشت کرپه یا زراعت های مضاعف مورد استفاده قرار گیرد.
1- آلیاری، ه.، ف. شکاری و ف. شکاری. 1379. دانههای روغنی. انتشارات حمیدی تبریز، 220 صفحه.
2- شاهباغی، ص. 1371. بررسی عملکرد ارقام سویا در شرایط آب و هوایی ارومیه. مجله دانشکشاورزی، جلد 3، ص. 59-45.
3- شمس، ک.، ع. سیادت و ق. نورمحمدی. 1377. بررسی عملکرد و اجزای عملکرد سه رقمهاکور، ویلیامز و کلارک سویا تحت تأثیر تاریخهای مختلف کاشت. خلاصه مقالات پنجمین کنگره علوم زراعت و اصلاح نباتات ایران، کرج، ص.41.
4- قلاوند، ا. 1377. بررسی تأثیر فواصل خطوط کشت و میزانهای مختلف بذر بر عملکرد دانه سویا. مجله علوم زراعی ایران، جلد 1، ص. 53-48.
5- نخزری، ع.، ه. آبیاری و م. مقدم. 1373. اثر تاریخ کاشتهای مختلف بر روی عملکرد و اجزای آن در ارقام زودرس و متوسط رس سویا. مجله دانش کشاورزی، جلد 4، ص. 114-98.
6. Copper, R. L. 1981. Development of short – statures soybean cultivars. Crop sciences 12: 233- 239.
7. Egli, D. B., Wiraiaga, R. A. and Ramseur, E. L. 1987. Variation in seed size in soybean. Agronomy Journal 79: 463: 467.
8. Elmore, R. W. 1990. Soybean cultivar response to tillage systems and planting date. Agronomy Journal 82: 69-73.
9. El-Samarral, S. M., Osman, H. E. and Mlah, H. R. 1992. Genotype-sowing date interaction in soybean in western Saudi Arabia. JKAU:Met.Enu.,Arid Land Agricultural Science 3: 11-18.
10. Horn, P. W. and Burnside, C. 1985. Soybean growth as influenced by planting date, cultivation, and weed removal. Agronomy Journal 11: 793-795.
11. Johnson, D. R. and Major, D. J. 1979. Harvest index of soybean as affected by planting date and maturity rating. Agronomy Journal 71: 538-541.
12. Malik, M. A., Farrukh saleem, M. and Faraz, R. A. 2006. Effect of sowing dates and planting on growth and yield of Mungbean. Journal of Agricultural Research. 44 (2): 101-109.
13. McWilliams, D. A., Berglund, D. R. and Endress, G. L. 2004. Soybean-growth and management. North Dakota state university, Fargo, North Dakota 58105.
14. Pecinovsky, K. and Benson, G. O. 2004. Soybean planting date studies. Iowa State University. Northeast Research and Demonstration Farm. ISRFO, 4-13.
15. Quresh, A. and Rahim, M. 1987. Harvest index, grain yield and biological yield of soybean as a affected by sowing dates and varieties. Pakistan Journal of Agricultural Research 8 (4): 387-393.
16. Seijoon, P., Wookhan, K. and Rakehun, S. 2000. Influence of different planting times on harvest index and yield determination factors in soybean. Korean. Journal of Crop Science 45: 97-102.
17. Speath, S. C., Randull, H. C. and Vendeland, S. 1984. Stability of soybean harvest index. Agronomy Journal 76: 482- 486.
18. Steele, C. C. and Grabau, L. J. 1997. Planting dates for early maturing soybean cultivars. Agronomy Journal 89:449-53.
19. Widick, J. D. and Dunn, J. M. 2002. Adaptation of soybean cultivars to restrictive soil environments. AAED Reesarch Series 502: 83-84.
_||_