نقش دینداری مدیران و تنوع جنسیتی بر افشای گزارشگری مسئولیت اجتماعی

محورهای موضوعی : حسابداری مالی و حسابرسی

فرهاد عزیزی ^{1 *} , فاطمه علائی ²

1 - گروه حسابداری‌، واحد شهرقدس، دانشگاه آزاد اسلامی‌، تهران‌، ایران
2 - کارشناس ارشد حسابداری، واحد شهرقدس، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

تاریخ دریافت : 1404/04/30 تاریخ پذیرش : 1404/06/22 تاریخ انتشار : 1404/09/19

کلید واژه: دینداری مدیران, تنوع جنسیتی, افشای گزارشگری مسئولیت اجتماعی,

چکیده مقاله :

مدیران با باورهای دینی قوی ممکن است به دلیل ارزش‌های اخلاقی و مسئولیت‌پذیری مبتنی بر اعتقاداتشان، تمایل بیشتری به شفافیت و تعهد به گزارشگری مسئولیت اجتماعی نشان دهند، زیرا این ارزش‌ها اغلب با اصول عدالت، انصاف و خدمت به جامعه هم‌راستا هستند. از سوی دیگر، تنوع جنسیتی در تیم‌های مدیریتی می‌تواند دیدگاه‌های متنوع‌تری را به تصمیم‌گیری‌ها وارد کند و با ارتقای حساسیت به مسائل اجتماعی و زیست‌محیطی، کیفیت و جامعیت گزارش‌های ‌مسئولیت اجتماعی را بهبود بخشد. ترکیبی از این دو عامل می‌تواند به تقویت فرهنگ سازمانی مسئولانه و افزایش اعتماد ذی‌نفعان به گزارش‌های مسئولیت اجتماعی منجر شود. لذا بر پایه این استدلال، هدف از پژوهش حاضر نقش دینداری مدیران و تنوع جنسیتی بر افشای گزارشگری مسئولیت اجتماعی است.  این پژوهش از لحاظ هدف، کاربردی بوده و از بعد روش شناسایی، همبستگی و در زمره تحقیقات توصیفی می‌باشد. جامعه آماری پژوهش بورس اوراق بهادار تهران است و نمونه پژوهش 167 شرکت پذیرفته‌شده در بورس اوراق بهادار تهران در دوره زمانی 9 ساله بین سال‌های 1394 تا 1402 می‌باشد. به‌منظور آزمون فرضیه‌های پژوهش از رگرسیون چند متغیره با داده‌های ترکیبی و نرم‌افزار ایویوز استفاده‌شده است. نتایج یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که مذهب مدیران از طریق رعایت مسائل اخلاقی باعث افزایش افشای مسئولیت اجتماعی شرکت می‌شود. همچنین تنوع جنسیتی در اعضای هیئت‌مدیره باعث شفافیت بالای افشای اطلاعات از جمله مسئولیت اجتماعی می‌شود که تاثیر تنوع جنسیتی بر مسئولیت اجتماعی را تایید می‌کند.

چکیده انگلیسی:

Managers with strong religious beliefs may exhibit a greater inclination toward transparency and commitment to corporate social responsibility (CSR) reporting due to their ethical values and sense of responsibility rooted in their faith, which often align with principles of justice, fairness, and service to society. On the other hand, gender diversity in management teams can introduce a broader range of perspectives into decision-making processes, enhancing sensitivity to social and environmental issues and thereby improving the quality and comprehensiveness of CSR reports. The combination of these two factors can foster a responsible organizational culture and increase stakeholders' trust in CSR disclosures. Based on this rationale, the present study aims to investigate the role of managers' religiosity and gender diversity in CSR disclosure. This research is applied in purpose, correlational in method, and falls within the category of descriptive studies. The statistical population consists of companies listed on the Tehran Stock Exchange, with a sample of 167 companies over a 9-year period from 2015 to 2023. To test the research hypotheses, multivariate regression with panel data and EViews software were utilized. The findings indicate that managers' religiosity, through adherence to ethical principles, enhances CSR disclosure. Additionally, gender diversity among board members leads to greater transparency in information disclosure, including CSR, confirming the positive impact of gender diversity on social responsibility reporting.

منابع و مأخذ:

امیری، علی نقی و بنافی، مسعود‌. (1403). تحلیلی بر گرایش به مطالعات دینی و معنوی در رشته مدیریت در عرصه ملی و بین‌المللی. پژوهش‌های مدیریت عمومی، 17(64)‌، 4-40.
بهبودی، امید‌؛ غفوریان شاگردی، امیر؛ وقفی، سید حسام و کریم مجید ابو الحب، دعا . (1403). بررسی نقش میانجی رفتار غیراخلاقی در رابطه تعهد حرفه ای، رضایت شغلی و دینداری با کیفیت حسابرسی (مورد مطالعه: حسابرسان موسسات حسابرسی در عراق). تأملات اخلاقی، مقالات آماده انتشار.
خدایاری‌فرد، محمد؛ احمدپور داریانی، محمود؛ هدهدی، بهزاد و مؤمنی، لیلا‌. (1391). بررسی رابطه‌ی دینداری با موفقیت کارآفرینان ایرانی. فصلنامه علمی پژوهشی توسعه کارآفرینی، 5(4)‌، 7-25.
خوشبخت، اسماعیل؛ تائبی نقندری، امیرحسین و زینلی، حدیث. (1401). دینداری، اخلاق حرفه‌ای حسابداران و تقلب‌های گزارشگری مالی. پژوهش‌های حسابداری مالی و حسابرسی، 14 (53)، 254-223.
دانشمندی، نجمه و زارع، ایمان‌. (1403). بررسی تأثیر دین‏داری بر کیفیت افشای اختیاری اطلاعات حسابداری با تأکید بر نقش میانجی خودشیفتگی مدیران. بررسی‏‌های حسابداری و حسابرسی، 31(3)‌، 461-491
عابدی جعفری، حسن؛ نوه ابراهیم، عبدالرحیم؛ حسن پور، اکبر و پیرملکی، پویا‌. (1397). تبیین الگوی تاثیر دینداری درونی بر تصمیم‌گیری اخلاقی در کسب و کار. مطالعات رفتار سازمانی، 7(2)‌، 93-128.
فیلی، اردلان؛ تقی ملائی، مهین و ثابت، عباس. (1402). بررسی تأثیر باورهای دینی بر عملکرد پایدار کسب‌وکار با نقش واسطه‎ای نظام آراستگی (مورد مطالعه: شرکت‎های شهرک‎های صنعتی استان فارس). فصلنامه مطالعات دین، معنویت و مدیریت. 10 (18)، 56-25.
محمودی یکه باغی، رقیه؛ درویشی، میلاد و عباس زاده، محمدرضا. (1403). مدیریت لحن و مسئولیت پذیری اجتماعی شرکت: نقش تعدیل‌کنندگی تنوع جنسیتی هیئت‌مدیره. پژوهش‌های تجربی حسابداری، 14(3)، 75-102
نظری پور، محمد و زکی زاده، بابک . (1403). بررسی تاثیر دینداری درونی اسلامی بر قضاوت حسابرسان. دانش حسابداری و حسابرسی مدیریت، 15(57)، 21-40.

Rosyidi, L.N., Sukoco, B.M., Mawardi, I. and Aslan, H. (2025), "Market orientation and change capability on an Indonesian sharia banking performance: the moderating effect of leadership religiosity", Journal of Islamic Marketing, Vol. 16 No. 3, pp. 955-975. https://doi.org/10.1108/JIMA-07-2024-0287.
Abu-Rajab, L., Steijvers, T., Corten, M., Lybaert, N. and Alsharairi, M. (2024), "The impact of the CEO’s Islamic religiosity on tax aggressive behavior in family firms", International Journal of Islamic and Middle Eastern Finance and Management, Vol. 17 No. 5, pp. 955-973.
Arioglu, E., Borak, M. and Ocak, M. (2024), "Hometown religiosity and financial reporting quality: evidence from chairpersons", Managerial Auditing Journal, Vol. 39 No. 5, pp. 443-476
Puni, A., Hilton, S.K. and Mohammed, I. (2024), "Religiosity and corruption acceptability in a developing country: does patriotism mediate the relationship?", International Journal of Ethics and Systems, Vol. ahead-of-print No. ahead-of-print. https://doi.org/10.1108/IJOES-05-2024-0126.
Rafdinal, W., Wibisono, N., Setiawati, L. and Juniarti, C. (2025), "Virtual reality (VR) meets religiosity: introducing the Q-R CAT model to predict visit intention to religious destinations", Journal of Hospitality and Tourism Insights, Vol. ahead-of-print No. ahead-of-print. https://doi.org/10.1108/JHTI-08-2024-0796.
Haddoud, M.Y., Al-Aalawi, A., Al-Jubari, I., Amjed, S. and Elbaz, A.M. (2025), "Religiosity and resilience in entrepreneurship: uncovering the underlying mechanism through the lens of spiritual capital", International Journal of Entrepreneurial Behavior & Research, Vol. 31 No. 5, pp. 1287-1310. https://doi.org/10.1108/IJEBR-02-2024-0187.
Batmaz, H., Mohammed Abdullah Alkhulayfi, A. and Yıldırım, M. (2025), "Religiosity and psychological adjustment: a chain mediation model of social media addiction and loneliness", Mental Health and Social Inclusion, Vol. ahead-of-print No. ahead-of-print. https://doi.org/10.1108/MHSI-02-2025-0067.
Yudha, A.T.R.C., Atiya, N., Faidah, A.R., Febriyanti, N. and Masrufah, N. (2025), "Maslahah value optimization in exploring Muslim consumption behavior: a study of impulse buying on e­wallet users in East Java, Indonesia", Journal of Islamic Marketing, Vol. ahead-of-print No. ahead-of-print. https://doi.org/10.1108/JIMA-03-2024-0118.
Abdel-Khalek, A.M. (2025), "The associations between the Big Five personality factors and religiosity among university students from Egypt", Mental Health and Social Inclusion, Vol. ahead-of-print No. ahead-of-print. https://doi.org/10.1108/MHSI-01-2025-0030.
Ali, J. (2025), "Does religiosity influence corruption and sustainable development across countries?", International Journal of Social Economics, Vol. ahead-of-print No. ahead-of-print. https://doi.org/10.1108/IJSE-01-2025-0083.
Junaidi, J., Dewi, R. and Rahmawati, R. (2025), "Religiosity’s role in Islamic bank consumers’ ethics, materialism and social responsibility (CnSR): a divine command theory (DCT) perspective", Journal of Islamic Marketing, Vol. ahead-of-print No. ahead-of-print. https://doi.org/10.1108/JIMA-01-2024-0001.
Naeem, S., Lee, M.S.W. and Ayyub, R.M. (2025), "Understanding the impact of religion on consumption: Is religiosity or religiocentrism more appropriate?", Journal of Islamic Marketing, Vol. ahead-of-print No. ahead-of-print. https://doi.org/10.1108/JIMA-11-2024-0551.