بررسی کلاهبرداری اینترنتی در فقه و حقوق کیفری ایران
محورهای موضوعی : فقه و مبانی حقوقجعفر صادق جلالی نیا 1 , سید محمد شفیعی مازندرانی 2 , نسرین کریمی 3
1 - دانشجوی دکتری، گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، واحد قم، دانشگاه آزاد اسلامی، قم، ایران.
2 - استادیار، گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد قم، قم، ایران
3 - دانشیار ، گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، واحد قم، دانشگاه آزاد اسلامی، قم، ایران.
کلید واژه: کلاهبرداری, جرایم علیه اموال, جرایم رایانه ای, فقه, حقوق,
چکیده مقاله :
در فقه و حقوق کلاهبرداری عبارت است از استفاده از عنوان ساختگی برای فریب شخص مقابل به داشتن چیزی که در واقع وجود ندارد، از جمله اقتدار یا اعتبار موهوم. واژۀ معادل کلاهبرداری در فقه ، احتیال است، به این معنی که هرکس به وسیلۀ خدعه و فریب از طریق فرستادههای دروغی یا نامههای جعلی، اموال مردم را ببرد محتال است. اینترنت در عین تاثیرات مثبتی که در زندگی مردم دارد، بسیار جرمزا است. بنابراین، باید قوانین مقابله با جرایم اینترنتی بسیار دقیق طراحی شوند تا قدرت بازدارندگی در مقابل این جرایم را داشته باشند. یکی از جرایم مدرن علیه اموال و مالکیت در فضای مجازی، کلاهبرداری اینترنتی است. جرم مذکور علیرغم مدرن بودن، در منابع فقهی بحث مفصل دارد. این جرم در بعضی از موارد با مقررات برگرفته از فقه قابل تطبیق است و آن در صورتی است که نحوۀ استفاده از اینترنت به عنوان وسیلۀ ارتکاب به جرم تلقی شود و همچنین بعضی از کلاهبرداریهای اینترنتی که در بستر مبادلات الکترونیکی انجام می گیرد، طبق قانون تجارت الکترونیکی، مصوب سال1382جرم محسوب می شود. ولی مقررات مذکور ناقص بوده و قانون جامعی در این زمینه وجود نداشته، تا اینکه در سال های اخیر قانون جرایم رایانهای این خلأ قانونی را تا حدی حل کرده است.
In jurisprudence and legal rights, phrases that are used as a valid title in order to differentiate a person from one another to another, in the reality of the existence of a number of phrases of power or delusional consideration. It is an equivalent word in jurisprudence, a fraud, with the meaning of which is a means of deceit and an escape from the way of his fraudulent fraud or false accusation, the money that was lost by fraudsters. The Internet, in the eyes of the proven effects of any criminal offense, has been committed against a criminal offense against us, according to the laws in opposition to the Internet crimes, with a precise and proactive approach. From crimes committed by money and property in a figurative space, like an Internet radio station. A crime mentioned, despite the modernity of Boden, in the sources of jurisprudence, a detailed discussion. This is a crime based on some of the sources based on the best decisions of the applicable jurisprudence, and in the form of a method of using the Internet as a means of committing the crime of receiving and committing some of the Internet’s laws, such as in the conduct
1) ابن منظور، ابوالفضل جمال¬الدّین محمّد، (1438ه ق)، لسان¬العرب، بیروت: داراحیاء التّراث العربی، الطیقه الاولی.
2) اردبيلي، احمدبن محمد، (1433)، مجمع¬الفائده و البرهان فی شرح ارشاد الاذهان، قم: دفتر انتشارات الاسلامی.
3) امامي، سیدحسن (1377)، حقوق مدنی ، ج1، انتشارات کتابفروشی اسلامیه ، تهران .
4) باستانی، برومند (1383)، جرایم کامپیوتري و اینترنتی جلوه¬اي نوین از بزهکاري، چاپ اول، انتشارات بهنامی.
5) پاکزاد، بتول، (1384)، اقدام¬های سازمان¬های بین¬المللی و منطقه¬ای در خصوص جرم رایانهای، مجموعه مقالات همایش بررسی ابعاد حقوقی فناوری اطلاعات، تهران: انتشارات سلسبیل.
6) الجبعی العاملی، زین¬الدین الشهید الثانی (1413) الروضه البهیه فی شرح اللمعه الدمشقیه، قم: کتابفروشی داوری.
7) جعفري لنگرودي، محمد جعفر، (1372)، ترمینولوژی حقوق، تهران:کتابخانه گنج دانش.
8) حبیب¬زاده، محمدجعفر، (1380)، اختصاصی جزاي حقوق) اموال علیه جرائم، انتشارات چاپ سمت.
9) حرعاملی، محمدبن حسن (1414ه ق)، وسائل الشیعه، چاپ دوم، نشر موسسۀ آل البیت، قم.
10) حسینی مراغی، سیّدمیرعبدالفتّاح، (1417ه.ق)، العناوین الفقهیه، قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعۀ مدرسین حوزه علمیه قم.
11) خوانساری، سیّداحمد، (1343)، جامع المدارک فی شرح مختصر النافع، قم: مؤسسۀ اسماعیلیان.
12) دزیانی، محمدحسن، (1384)، «جرایم کامپیوتري از حیث حقوق جزاي اختصاصی»، خبرنامۀ انفورماتیک، شماره64.
13) الرّاغب الاصفهاني، مفردات الفاظ القرآن، قم: مؤسسۀ مطبوعاتی اسماعیلیان، بی¬تا.
14) صفایی، سیّدحسین (1386)، دورۀ مقدماتی حقوق مدنی اشخاص و اموال، تهران، نشر میزان.
15) الطريحي، فخر الدّین، (1386)، مجمع البحرین، تهران: انتشارات کتابفروشی مرتضوی.
16) الطوسی، محمد، (1387ه.ش) المبسوط فی فقه الامامیه، تهران: المکتبه المرتضویه الاحیاء الآثار الجعفریه.
17) عالی¬پور، حسن، (1381)، «کلاهبرداري اینترنتی» ترجمه و تلخیص قاسم بابازاده ، خبرنامه انفورماتیک ، شمارۀ ٨.
18) عالی¬پور ، حسن، (1383)، (کلاهبرداري رایانه¬اي)، مجلۀ پژوهش حقوقی، شمارۀ 6.
19) قانون مجازات اسلامی
20) قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران
21) قانون تجارت الکترونیک ایران، مصوّب: 17 /7/1382.
22) قانون تشدید مجازات مرتکبین ارتشاء واختلاس وکلاهبرداری، مصوّب: 28 /6/1364.
23) قانون جرایم رایانهای، مصوب: 17/4/1388.
24) قانون مدنی
25) کلیتی الرّازی، ابی جعفر محمد بن یعقوب بن اسحاق، چهارم، (1437ه ق). اصول کافی، تهران: دارالکتب.
26) كاتوزيان، ناصر، (1377)، قانون مدنی در نظم کنونی، تهران: نشر دادگستر.
27) الكركي، علی، المحقّق الثانی، (1414)، جامع المقاصد فی شرح القواعد، قم: مؤسسۀ آل البیت علیهم-السلام.
28) گلدوزیان، ایرج، (1378)، حقوق جزای اختصاصی، تهران: مؤسسۀ انتشارات جهاد دانشگاهی (ماجد)
29) محقق داماد، سیّد مصطفی، (1436)، قواعد فقهی، تهران: مرکزنشر علوم اسلامی.
30) المقرّي القيومي، احمد، (1432ه ق) المصباح المنیر فی غریب الشرح الکبیر للرافعی، قم: مؤسسۀ دارالهجره.
31) مکارم شیرازی، ناصر، (1412)، القواعد الفقهیه، قم: مدرسه الامام امیر المومنین.
32) مکارم شیرازی، ناصر، (1425)، انوار الفقاهه کتاب البیع، قم: انتشارات مدرسۀ امام علی بن ابی طالب علیهم¬السّلام.
33) موسوی بجنوردی، سیّدمحمد، (1390)، بررسی مسوؤلیت مدنی دولت بر مبنای قواعد فقهی، مجلۀ مجد، شماره70.
34) موسوي خميني، سیّدروح¬الله، کتاب البیع، تهران: مؤسسۀ تنظیم و نشر آثار روح¬الله خمینی.
35) میرمحمدصادقی، حسین، (1382،) حقوق کیفری اختصاصی، جرایم علیۀ اموال و مالکیّت، تهران: نشر میزان.
36) النجفی، محمدحسن (11396ه ق)، جواهر الکلام فی شرح شرائع الاسلام، ج37، چاپ ششم، دارالکتب الاسلامیه، قم.
