نقش دعا در آموزش و تربیت اخلاقی از دیدگاه قرآن
محورهای موضوعی : آموزشمحمد شکری 1 , احمد مراد خانی 2
1 - گروه علوم قرآن و حدیث، واحد قم، دانشگاه آزاد اسلامی، قم، ایران.
2 - استادیار، گروه عرفان اسلامی، واحد اهواز، دانشگاه آزاد اسلامی، اهواز، ایران
کلید واژه: دعا, تربیت اخلاقی, آموزش قرآنی, تزکیه نفس, هدایت الهی, فضایل اخلاقی, قرآن کریم, انبیا,
چکیده مقاله :
این مقاله به بررسی نقش دعا به عنوان ابزاری مؤثر در آموزش و تربیت اخلاقی از منظر قرآن کریم میپردازد. دعا نه تنها ارتباط مستقیم انسان با خداوند است، بلکه عاملی کلیدی در تقویت ایمان، تزکیه نفس و پرورش فضایل اخلاقی محسوب میشود. قرآن دعا را وسیلهای برای طلب هدایت (مانند آیه ۸ سوره فاتحه: «اهدِنَا الصِّرَاطَ الْمُسْتَقِیمَ»)، صبر و استقامت (آیه ۱۵۳ سوره بقره)، و دوری از گناه (آیه ۸۷ سوره فرقان) معرفی میکند. دعاهای انبیا مانند حضرت ابراهیم (آیه ۴۰ سوره ابراهیم) و موسی (آیه ۲۵ سوره طه) الگویی برای تربیت اخلاقی ارائه میدهند. در نهایت، دعا با ایجاد تحول درونی، فرد را به سوی کمال اخلاقی سوق میدهد و در فرآیند آموزش، نقش مکمل تعلیمات قرآنی را ایفا میکند.
Prayer and supplication are among the ways of remembering and connecting with the origin of existence and the connection of man with the One God, and cause the soul to fly towards the kingdom and the fragrant spiritual and mystical atmosphere, and at the same time, it has desirable and very valuable spiritual, psychological and educational effects that even modern scientists have repeatedly acknowledged its beneficial effects on health and physical well-being; but regardless of the peace, this connection with the source of revelation helps and puts the individual on the path. Through this connection, the individual harmonizes and harmonizes all his movements and aspects so that the attainment of the truth can be achieved easily. Whoever has found this path will undoubtedly provide the means to put his child on the same path. This article examines the effect of prayer in education and how to use its requirements in the religious education system of children. This article examines the effect of prayer in education and how to use its requirements in the religious education system of children.
آلوسی، سید محمود. (1415ق). روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم. بیروت: دار الکتب العلمیة.
ابن عاشور، محمد طاهر. (بیتا). التحریر و التنویر. تونس: الدار التونسیة للنشر.
ابن عطیه اندلسی، عبدالحق. (1422ق). المحرر الوجیز فی تفسیر الکتاب العزیز. بیروت: دار الکتب العلمیة.
ابوحیان اندلسی، محمد بن یوسف. (1420ق). البحر المحیط فی التفسیر. بیروت: دار الفکر.
جوادی آملی، عبدالله. (1400ش). تفسیر تسنیم. قم: مرکز نشر اسراء. (جلد 24)
خمینی، روحالله. (1389ش). شرح چهل حدیث. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی. (جلد 13)
دیلمی، حسن. (1380ه.ش). تربیت اخلاقی. قم: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی.
راغب اصفهانی، حسین بن محمد. (1412ق). المفردات فی غریب القرآن. دمشق-بیروت: دار العلم-الدار الشامیة. (جلد 1)
زمخشری، جارالله محمود. (1407ق). الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل. بیروت: دار الکتاب العربی. (جلدهای 1، 2، 3، 4)
طباطبایی، سید محمدحسین. (1374ش). المیزان فی تفسیر القرآن. قم: دفتر انتشارات اسلامی. (جلد 10)
(1417ق). همان. (جلدهای 7، 8، 14، 16، 18)
طبری، محمد بن جریر. (1412ق). جامع البیان فی تفسیر القرآن. بیروت: دار المعرفة. (جلد 7)
طیب، سید عبدالحسین. (1387ش). اطیاب البیان فی تفسیر القرآن. تهران: انتشارات اسلام. (جلدهای 1، 10)
فخر رازی، محمد بن عمر. (1420ق). مفاتیح الغیب (التفسیر الکبیر). بیروت: دار احیاء التراث العربی. (جلدهای 13، 15، 17، 22، 25)
فتاحی، سیدحمید. (1371ش). نقش دعا در زندگی انسانها. تهران: نشر مرتضی. (چاپ اول)
قرطبی، محمد بن احمد. (1364ش). الجامع لأحکام القرآن. تهران: ناصر خسرو. (جلد 7)
قشیری، مسلم بن حجاج. (بیتا). لطائف الإشارات. قاهره: الهيئة المصریة العامة للكتاب. (جلد 3)
قطب، سید. (1412ق). فی ظلال القرآن. بیروت-قاهره: دار الشروق. (جلد 5)
قاسمی، محمد جمالالدین. (1418ق). محاسن التأویل. بیروت: دار الکتب العلمیة. (جلد 7)
کاشانی، ملا فتحالله. (1336ش). منهج الصادقین فی إلزام المخالفین. تهران: کتابفروشی اسلامیه. (جلدهای 1، 8)
کلینی، محمد بن یعقوب. (1407ق). الکافی. تهران: دار الکتب الإسلامیة. (جلد 2)
مکارم شیرازی، ناصر. (1372ش). تفسیر نمونه. تهران: دار الکتب الإسلامیة. (جلد مربوط به ص 643-645)
(1374ش). همان. (جلد 7)
(1385ش). همان. (جلد 1)
(1386ش). پیام قرآن. تهران: دار الکتب الإسلامیة. (جلد 3)
(1386ش). آیات ولایت در قرآن. قم: نسل جوان.
مجلسی، محمدباقر. (1386ش). بحار الأنوار. بیروت: دار إحیاء التراث العربی. (جلد مربوط به ص 300، 326)
(1403ق). همان. (جلدهای 5، 90)
مصباح یزدی، محمدتقی. (1384ش). معارف قرآن. قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
ملاحویش، علاءالدین. (1382ق). بیان المعانی. دمشق: مطبعة الترقی. (جلد 3)
(1383ق). همان. (جلد 5)
همدانی، عزالدین. (1404ق). مصباح الهدایة. قم: انتشارات مکتبة النجاح. (جلدهای 1، 11، 15)
ابن حنبل، احمد. (1421ق). مسند الإمام أحمد بن حنبل. بیروت: مؤسسة الرسالة. (جلد 30)
ترمذی، محمد بن عیسی. (1998م). سنن الترمذی. ریاض: مکتبة المعارف. (جلد 5)
مقالات
ادیم، حمدالله. (1394ش). "دعا در قرآن و عهد عتیق".
سعادتی، قادر. (1393ش). "بررسی و نقد رابطه دعا و عبادت از منظر قرآن و وهابیت". صدری، جمشید. (1398ش). "تحلیل و تبیین مفهوم و قلمرو دعا".
عارفنیا، سعید. (1401ش). "دعا در ایجاد وحدت و همدلی در جامعه اسلامی". (نام نشریه ذکر نشده).
منابع لغت و قاموس
ازهری، محمد بن احمد. (1421ق). تهذیب اللغة. بیروت: دار إحیاء التراث العربی. (جلد 3)
اقرب الموارد. (ذکر شده در متن، بدون جزئیات کامل).
قاموس قرآن. (جلد 3، ص 42-43).
مصباحی، حسن. (1430ق). المعجم المفهرس لألفاظ القرآن. (جلد 3)
منابع دیگر
نهجالبلاغه. حکمت 104.
حافظ شیرازی. غزل مربوط به "حافظ مراد میطلبد از دعا...".
کارل، آلکسیس. نقل قول از کتاب نیایش (ترجمه به فارسی در متن).
فتحعلی خانی، محمد. (1379ه.ش). منبع نقل قول تربیت اخلاقی (ص 95).
همتی بناری، علی. بررسی اولویتهای تربیت اخلاقی از دیدگاه امام علی (ع) در نهجالبلاغه. (ص 541).
داودی، محمد. (1387ه.ش). منبع نقل قول (ص 10-11).
عالمزاده نوری، محمد. (1396ه.ش). منبع نقل قول (ص 39).
یلجن، مقداد. التربیة الاخلاقیة الإسلامیة. (ص 5-6، 106-112).
فیروزمهر، محمد مهدی. تربیت اخلاقی با نگاهی قرآنی. (ص 24).
فقیهی، سید احمد. روشهای تربیت اخلاقی در المیزان.
غفاری، حسین. (1397ش). منبع نقل قول (ص 51).
سعیدی روشن، محمدباقر. (1383ش). منبع نقل قول (ص 185).
کمیجانی، حسن. (1395ش). منبع نقل قول (ص 199).
شوکانی، محمد. (1414ق). فتح القدیر. (جلد 4).
