نقش شبکه های اجتماعی بر اضطراب و افسردگی نوجوانان با نقش میانجی تعاملات واقعی اجتماعی
محورهای موضوعی : روانشناسی مثبت نگر اسلامی
1 - گروه روانشناسی،دانشگاه ازاد اسلامی واحد رودهن،تهران ،ایران
2 - دانشگاه آزاد اسلامی واحد سمنان
کلید واژه: شبکه های اجتماعی, اضطراب, افسردگی, تعاملات واقعی اجتماعی,
چکیده مقاله :
پژوهش حاضر با هدف بررسی تأثیر شبکههای اجتماعی بر اضطراب و افسردگی نوجوانان با تأکید بر نقش میانجی تعاملات واقعی اجتماعی انجام شد. جامعه آماری شامل کلیه نوجوانان 13 تا 18 ساله شهر سمنان در سال 1404 بود که با روش نمونهگیری خوشهای انتخاب شدند. حجم نمونه بر اساس ملاحظات آماری 150 نفر تعیین گردید. ابزار گردآوری دادهها شامل پرسشنامه افسردگی بک (1998)، اضطراب بک (1998)،پرسشنامه ارتباطات اجتماعی زبوف (2010) و پرسشنامه میزان استفاده از شبکههای اجتماعی رسولآبادی (1394) بود. دادهها با استفاده از مدلسازی معادلات ساختاری (SEM) و نرمافزار LISREL 8.8 تحلیل شدند. نتایج نشان داد استفاده از شبکههای اجتماعی رابطهای مثبت و معنادار با سطوح اضطراب و افسردگی نوجوانان دارد. همچنین تعاملات واقعی اجتماعی اثر مستقیم منفی و نقش میانجی معناداری در کاهش اضطراب و افسردگی ایفا کرد. شاخصهای برازش مدل (از جملهCFI، GFI و7SRMR) بیانگر برازش مطلوب مدل مفهومی با دادهها بودند. بر اساس یافتهها، میتوان نتیجه گرفت که استفاده کنترلنشده از شبکههای اجتماعی میتواند سلامت روان نوجوانان را تهدید کند؛ اما تقویت تعاملات اجتماعی چهرهبهچهره و مهارتهای ارتباطی میتواند بهعنوان راهبردی مؤثر در کاهش اضطراب و افسردگی ناشی از مصرف بالای شبکههای اجتماعی به کار رود. این نتایج بر ضرورت طراحی برنامههای آموزشی و مشاورهای برای ارتقای سلامت روان نوجوانان تأکید دارد.
The present study aimed to investigate the impact of social networks on adolescents’ anxiety and depression, with an emphasis on the mediating role of real-life social interactions. The statistical population consisted of all adolescents aged 13 to 18 in the city of Semnan in (2025), who were selected using a cluster sampling method. The sample size was determined to be 150 participants based on statistical considerations. Data collection instruments included the Beck Anxiety and Depression Inventory (1998), the Zboof Social Interaction Questionnaire (2010), and the Rasoul-Abadi Social Networks Usage Questionnaire (2015). Data were analyzed using Structural Equation Modeling (SEM) with LISREL 8.8 software.
The results indicated that the use of social networks had a significant positive relationship with adolescents’ levels of anxiety and depression. Additionally, real-life social interactions exerted a significant direct negative effect and functioned as a meaningful mediator in reducing anxiety and depression. Model fit indices, including CFI, GFI, and SRMR, indicated a satisfactory fit between the conceptual model and the data. Based on these findings, it can be concluded that uncontrolled use of social networks may threaten adolescents’ mental health; however, strengthening face-to-face social interactions and communication skills can serve as an effective strategy to mitigate anxiety and depression associated with excessive social network use. These results underscore the necessity of designing educational and counseling programs aimed at promoting adolescents’ mental well-being.
ابراهیمی ناصری, طوسی, زاهد بابلان, عادل, و اکبری. (1402). بررسی روابط ساختاری سلامت روان براساس اعتیاد به شبکههای اجتماعی با میانجیگری سبکهای نظارتی والدین در دانشآموزان مقطع متوسطه. فصلنامه پژوهشهای کاربردی روانشناختی, 13(2), 365-380.#
اسماعیلی فر، بهنام؛ لیلا السادات، رضایی (۱۳۹۴). بررسی تاثیر نقش جامعه برندی و درگیری جامعه در ایجاد اعتماد به برند در رسانه¬های اجتماعی، کنفرانس بین المللی جهت گیریهای نوین در مدیریت، اقتصاد و حسابداری، تبریز، سازمان مدیریت صنعتی نمایندگی آذربایجان شرقی.#
افشاری، مرتضی؛ پاسلاری، پیام و مرادپور، سعید. (1401). ارائه الگوی برندینگ شخصی در شبکههای اجتماعی (مطالعه موردی: حوزه خدمات آموزشی). فصلنامه مدیریت تبلیغات و فروش، 3(3)، 137-168.#
امیدواری، فائزه. (1403). اثرات استفاده از شبکههای اجتماعی بر سلامت روانی و اضطرابهای اجتماعی در میان جوانان، اولین همایش ملی مهارتهای معلمی، مسجد سلیمان، https://civilica.com/doc/2193405.
آزاد، عباس(۱۴۰۲).روابط بین فردی: اصول و مهارت های ارتباطی در روابط میان فردی.ناشر: تیماس (وابسته به موسسه فرهنگی هنری دین و معنویت آل یاسین).#
پریزن، نگار ؛ بنیسی، پریناز (1401). اثربخشی اموزش طرحواره درمانی بر افسردگی و اضطراب در بیماران مبتلا به کووید19 ترخیص شده از مراکز درمانی، رویکردی نو در علوم تربیتی، شماره 13، ص 7-14.#
پورسعید، محمدمهدی؛ شجاعی، فرزانه و نیکنفس، علی اکبر. (1400). عوامل مؤثر بر برندسازی مکان با رویکرد دادهکاوی (نمونهکاوی: شبکه اجتماعی اینستاگرام). فصلنامه مدیریت بازرگانی، 13(2)، 473-501.#
جلیلیان, حمید؛ میجانی, محمد (1390). بازاریابی از طریق شبکه های اجتماعی. دانشگاه علامه طباطبایی.#
چراغی, عدالتی ان شهریاری, و کاباران زاده. (1400). ارائه مدل جهت تبیین نقش سرمایه اجتماعی در موفقیت کارآفرینی بینالمللی Presenting a Model for Explaining the Role of Social Capital in the Success of International Entrepreneurship. اقتصاد مالی, 15(57), 207-232.#
حاجی اندواری، منیره (1400). بررسی نقش میانجیگری افسردگی در رابطه خستگی و کیفیت زندگی بیماران دیابتی نوع دو، مطالعات روانشناسی و علوم تربیتی، شماره 2، ص 528-536.
حقیقینسب، منیژه؛ میرزائیان خمسه، پیوند و سلطانی تاج آبادی، مرضیه. (1402). تأثیر بازاریابی رسانه اجتماعی بر ارزش ویژه برند با نقش میانجی تجربه برند و مزایای رسانههای اجتماعی. فصلنامه مدیریت برند، 10(4)، 13-66.#
ده یادگاری، سعید؛ اشرفزاده افشار، افسانه؛ هروی، مرضیه و پورسعید، محمد مهدی. (1402). عوامل مؤثر بر برندسازی کارآفرینانه در شبکههای اجتماعی با استفاده از رویکرد دادهکاوی (مورد مطالعه: اینستاگرام). فصلنامه پژوهشهای کارآفرینی، 2(1)، 77-95.#
رحیمی، زهرا و عبدیزدان، هادی. (1402). بررسی تأثیر استفاده از شبکههای اجتماعی مجازی بر افسردگی و اضطراب نوجوانان، هفتمین همایش بین المللی روان شناسی مدرسه، تهران، https://civilica.com/doc/1972030.#
شاه رجبیان، ف؛ و عمادی چاشمی، ج. (1399). بررسی علل اعتیاد به تلفن هوشمند و رابطه آن با اضطراب و افسردگی. پیشرفتهای نوین در علوم رفتاری، 5(44)، 42-25.#
صادقزاده, احدی, درتاج, و منشئی. (1401). تدوین مدل علی وابستگی به شبکههای اجتماعی مجازی بر اساس روابط بین اضطراب اجتماعی، حمایت اجتماعی ادراکشده، احساس تنهایی با میانجی گری خودتنظیمی. مطالعات رسانههای نوین, 8(29), 363-337.#
صدری، لیلا؛ شهریاری احمدی، منصوره، و تجلی، پریسا. (1400). رابطه علی همنوایی با همسالان و مدیریت بدن با میانجی گری وابستگی به شبکههای اجتماعی مبتنی بر موبایل در نوجوانان مبتلا به اضطراب اجتماعی. پژوهشهای روانشناسی اجتماعی،11(41), 121-136.#
صفاری، محمد؛ پورسعید، محمدمهدی و نیکنفس، علیاکبر. (1400). عوامل مؤثر بر برندسازی شخصی در شبکههای اجتماعی (اینستاگرام) با رویکرد دادهکاوی. فصلنامه مطالعات رفتار مصرفکننده، 8(2)، 138-155.3#
طاهری تنجانی، پریسا و همکاران. (1393). بررسی روایی و پایایی نسخهی دوم پرسشنامه ی افسردگی بک (BDI- I I) در سالمندان ایرانی، مجله دانشگاه علومپزشکی سبزوار، 22 (1): 198-189.#
طاهری، بنفشه (1400). بررسی مقایسهای اختلالات افسردگی، پرخاشگری، حساسیت بین فردی، شکایات جسمانی بین رشته و پایه تحصیلی، مطالعات روانشناسی و علومتربیتی، شماره 3، ص 57-71.#
عبودی، آسیه ؛ عابدی، فهیمه (1398). بررسی اثربخشی روانشناسی مثبت نگر بر افسردگی و بهزیستی روانشناختی در معلمین زن طلاق گرفته شهر شیراز، پیشرفت های نوین در علوم رفتاری، شماره 37، ص 73-88.#
مردانی, علی پور, فردین, رفیعی, فلاحی خوشکناب, و عرشی. (1403). تجربیات مادران از زندگی با فرزند دارای سوءمصرف مواد: غلبه بر چالشها در مسیر بازتوانی. فصلنامه آرشیو توانبخشی, 25(1), 72-99.#
موسوی، سیدعرفان(1392)، نقش تلفن همراه در تعاملات میان فردی و ارتباطات اجتماعی(مطالعه موردی شهروندان کرج)، پایان نامه کارشناسی ارشد علوم اجتماعی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد اردبیل.
موسوی، سیدغفور ؛ کیان زاد، سپیده ؛ مهرابی، حسینعلی ؛ نشاط دوست، حمیدطاهر (1400). اثربخشی درمان شناختی رفتاری مختصر بر افسردگی، افکارخودکشی و تنظیم شناختی هیجان در زنان اقدام کننده به خودکشی، علوم روانشناختی، شماره 106، ص 1772-1786.#
موسوی، معصومه؛ علی زاده، حسین؛ و ویسویی، محمد. (1398). شیوع اعتیاد به شبکههای اجتماعی و رابطه آن با افسردگی، اضطراب و استرس در میان کاربران اینترنت در ایران. مجله اصول بهداشت روانی, 21(6), 349-357.#
نوراحمدی، محمد ؛ کرامتی مقدم، مجید ؛ نوراحمدی، مهدی (1401). بررسی رابطه بین پارانویا، افسردگی و عصبانیت با تعهد سازمانی کارکنان ادارات آموزش و پرورش، جهان نوین، شماره 17، ص 16-37.#
ویسانی، یوسف؛ و محمدیان, فتح اله. (1399). بررسی ارتباط اضطراب و افسردگی و اعتیاد به اینترنت در نوجوانان 18-13 ساله شهر ایلام-سال 1397. سامانه جامع مدیریت اطلاعات تحقیقات، پژوهش و فناوری, 3(4), 0-0#
Apaolaza, V., Hartmann, P., D'Souza, C., & Gilsanz, A. (2019). Mindfulness, compulsive mobile social media use, and derived stress: The mediating roles #of self-esteem and social anxiety. Cyberpsychology, Behavior, and Social Networking, 22(6), 388-396.
Bandelow, B., Michaelis, S., & Wedekind, D. (2017). Treatment of anxiety disorders. Dialogues in clinical neuroscience, 19(2), 93.#
Beck, A. T. (2019). Theoretical perspectives on clinical anxiety. In Anxiety and the anxiety disorders (pp. 183-196). Routledge.#
Beck, A. T., & Clark, D. A. (1997). Anxiety and depression: An information processing perspective. Anxiety Research, 1(1), 23-36.#
Chiu, K., Clark, D. M., & Leigh, E. (2021). Prospective associations between peer functioning and social anxiety in adolescents: A systematic review and meta-analysis. Journal of Affective Disorders, 279, 650-661.#
Clauss, J. A., Avery, S. N., Benningfield, M. M., & Blackford, J. U. (2019). Social anxiety is associated with BNST response to unpredictability. Depression and anxiety, 36(8), 666-675.#
Danforth, A. L., Grob, C. S., Struble, C., Feduccia, A. A., Walker, N., Jerome, L., ... & Emerson, A. (2018). Reduction in social anxiety after MDMA-assisted psychotherapy with autistic adults: a randomized, double-blind, placebo-controlled pilot study. Psychopharmacology, 235(11), 3137-3148.#
Dempsey, A. E., O'Brien, K. D., Tiamiyu, M. F., & Elhai, J. D. (2019). Fear of missing out (FoMO) and rumination mediate relations between social anxiety and problematic Facebook use. Addictive Behaviors Reports, 9, 100150.#
Dortch, I. (2024). Digital Communications at Culdesac: A Four-Frame Analysis to Maximize Creativity and Minimize Friction.
Faustino, B., Vasco, A. B., Delgado, J., Farinha‐Fernandes, A., & Guerreiro, J. C. (2022). Early maladaptive schemas and COVID‐19 anxiety: The mediational role of mistrustfulness and vulnerability to harm and illness. Clinical Psychology & Psychotherapy.#
Felsman, P., Seifert, C. M., & Himle, J. A. (2019). The use of improvisational theater training to reduce social anxiety in adolescents. The Arts in Psychotherapy, 63, 111-117.#
Fryman, S., & Romine, W. (2021). Measuring smartphone dependency and exploration of consequences and comorbidities. Computers in Human Behavior Reports, 4, 100108. #
Fuhse, J. A. (2020). Theories of social networks. The Oxford Handbook of Social Networks, 34-49.
Himanshu, D., & Deepa Sarkar, N. (2020). A Review of Behavioral Tests to Evaluate Different Types of Anxiety and Anti-anxiety Effects. Clinical Psychopharmacology and Neuroscience, 18(3), 341.#
Kardos, M., Zhang, Y., Parsons, K. M., Kang, H., Xu, X., Liu, X., ... & Li, S. (2023). Inbreeding depression explains killer whale population dynamics. Nature Ecology & Evolution, 1-12.#
Keles, B., McCrae, N., & Grealish, A. (2020). “A systematic review: the influence of social media on depression, anxiety and psychological distress in adolescents.” International Journal of Adolescence and Youth, 25(1), 79–93.#
Keles, B., McCrae, N., & Grealish, A. (2024). Social Media, Loneliness, and Social Connectedness. Child and Adolescent Mental Health , 29(2), 89–101. https://doi.org/10.1111/camh.12655
Kierkegaard, S. (2013). The concept of anxiety (pp. 1-6). Princeton University Press.#
Koroleva, N. (2024). Interpersonal Communication Skills. https://urn.fi/URN:NBN:fi:amk-2023101227350
Leigh, E., & Clark, D. M. (2018). Understanding social anxiety disorder in adolescents and improving treatment outcomes: Applying the cognitive model of Clark and Wells (1995). Clinical child and family psychology review, 21(3), 388-414.#
Lynch, H., McDonagh, C., & Hennessy, E. (2021). Social anxiety and depression stigma among adolescents. Journal of Affective Disorders, 281, 744-750.#
Mizzi, S., Pedersen, M., Lorenzetti, V., Heinrichs, M., & Labuschagne, I. (2022). Resting-state neuroimaging in social anxiety disorder: a systematic review. Molecular Psychiatry, 27(1), 164-179.#
Morrissette, M. (2021). School closures and social anxiety during the COVID-19 pandemic. Journal of the American Academy of Child and Adolescent Psychiatry, 60(1), 6.#
Orben, A., Tompson, S., & Blakemore, S. J. (2023). Social Media Use and Adolescent Mental Health. Nature Reviews Psychology , 2(3), 123–135. https://doi.org/10.1038/s41562-023-01520-8 #
Pugh, S. (2017). Investigating the relationship between smartphone addiction, social anxiety, self-esteem, age & gender.
Qiu, X., Shi, L., Kubzansky, L. D., Wei, Y., Castro, E., Li, H., ... & Schwartz, J. D. (2023). Association of Long-term Exposure to Air Pollution With Late-Life Depression in Older Adults in the US. JAMA Network Open, 6(2), e2253668-e2253668.#
Rabinowitz, N. S. (2019). Anxiety veiled. Cornell University Press.
Solomon, D., & Theiss, J. (2022). Interpersonal communication: Putting theory into practice. Routledge.
Spain, D., Sin, J., Linder, K. B., McMahon, J., & Happé, F. (2018). Social anxiety in autism spectrum disorder: A systematic review. Research in Autism Spectrum Disorders, 52, 51-68.#
Twenge, J. M., Martin, G. N., & Spitzberg, B. H. (2023). The Buffering Effect of Face-to-Face Interaction. Journal of Affective Disorders , 321, 45–53. https://doi.org/10.1016/j.jad.2023.01.056 #
Valerio, C., William, L. and Noémier, Q. (2019). The Impact of Social Media on E-Commerce Decision Making Process. International Journal of Technology for Business (IJTB), 1(1), pp.1-5.
Yuan, C., Zhang, C., & Wang, S. (2022). Social anxiety as a moderator in consumer willingness to accept AI assistants based on utilitarian and hedonic values. Journal of Retailing and Consumer Services, 65, 102878.#
Zheng, L., Miao, M., Lim, J., Li, M., Nie, S., & Zhang, X. (2020). Is lockdown bad for social anxiety in COVID-19 regions?: A national study in the SOR perspective. International Journal of Environmental Research and Public Health, 17(12), 4561.#
