در جستجوی کبریت احمر (دیدگاه عطّار در مورد نیاز مرید به پیر و مراد در مصیبت¬نامه)
محورهای موضوعی :سیّدمحمود هاشمی آلیانی 1 , حیدر حسنلو 2 , مهری تلخابی 3
1 - دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی، واحد زنجان، دانشگاه آزاد اسلامی، زنجان، ایران.
2 - استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد زنجان، دانشگاه آزاد اسلامی، زنجان، ایران. نویسنده¬ مسئول: nastuh49@yahoo.com
3 - استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد زنجان، دانشگاه آزاد اسلامی، زنجان، ایران.
کلید واژه: کلیدواژهها: کبریت احمر, پیر عرفانی, مرید و مراد, عطّار نیشابوری, مصیبت¬نامه.,
چکیده مقاله :
چکیده سلوک دارای دو بعد عرفان و تصوّف است، در آن جا که سخن از بعد نظری سلوک در میان باشد، عرفان مدّنظر خواهد بود، و در جایی که سخن از بعد عملی سلوک و طیفهای گوناگون صوفیّه مدّنظر باشد، وارد حیطۀ تصوّف شدهایم. سالک پس از این که شعلهای از آتش عشق معشوق ازلی بر جان او زده میشود و او را وارد مرحلۀ طلب میکند، باید بر اثر کوشش بی¬انتهای خویش به دنبال پیدا کردن کبریت احمر باشد، تا موفّق شود، تحت نظارت آن پیر دل¬فروز - که نظری چون کیمیا دارد - و کشش معشوق، مراحل صعبالعبور و طاقت¬فرسای سیر و سلوک را در دو بعد آفاقی و انفسی آن به استناد آیۀ شریفۀ «سَنُریهم آیاتِنا فی الآفاق و فی انفسهِم حتّی یَتبیّن اَنّه الحقّ» (فصّلت/53) به پایان ببرد، تا بدین وسیله در سایۀ کیمیا نظر پیر، مس وجود خویش را به زر تبدیل کند. در ضمن عطار در امر سلوک علاوه بر نقش تعیین کننده پیر، سهم بزرگی برای کشش معشوق(حق) در نظر گرفته و برای ملموس نمودن عشق حقیقی از رابطه عشق مجازی محمود و ایاز بهره بسیار برده است. در این مقاله که به روش تحلیلی ـ توصیفی تهیّه شده است، ضمن برشمردن نکات اشتراک دیدگاه عطار با دیگران در مورد نیاز مرید به پیر، به نکات افتراق دیدگاه او با دیگران نیز اشاره شده است.
Abstract Souluk has two dimensions of mysticism and Sufism, where the theoretical dimension of souluk is discussed, mysticism will be taken into consideration, and where the practical aspect of souluk and the various spectrums of Sufism are considered, we have entered the realm of Sufism. Since the flame of the eternal lover's love strikes his soul and makes him enter the seeking phase, he has to search for the red match due to his endless efforts, in order to succeed, under the supervision of that kind hearted old man - who It has an idea like alchemy - and the attraction of the beloved, the difficult and exhausting stages of the journey in its two dimensions, spiritual and spiritual. With reference to the honorable verse, " We will show them Our signs on the horizons and within themselves until it becomes clear that it is the truth. " (Faslat/53), so that in this way, in the shadow of alchemy of the old man, he will turn the copper of his existence into gold. At the same time, in addition to the decisive role of the elder, Attar has taken a big part in the attraction of the beloved (Haq) and has made great use of the virtual love relationship between Mahmoud and Ayaz to make real love tangible. In this article, while enumerating the common points of Attar's point of view with others regarding the need of a disciple for an elder, the points of difference between his point of view and others are also mentioned.
منابع
1) قرآن کریم.
2) آشتیانی، سیّدجلال الدین، (1385)، شرح مقدّمۀ قیصری بر فصوص الحکم، مشهد: کتابفروشی باستان.
3) اشرف¬زاده، رضا، (1373)، تجلّی رمز و روایت در شعر عطار نیشابوری، چاپ اول، تهران: انتشارات اساطیر.
4) بحرالعلوم، محمدمهدی، (1425 ق.)، رسالۀ سیر و سلوک (تحفۀ الملوک فی السیر و السلوک)، چاپ هفتم، مشهد: نور ملکوت قرآن.
5) جام نامقی، احمد، (1350)، انس التائبین و صراط الله المبین، به تصحیح علی فاضل، تهران: بنیاد فرهنگ ایران.
6) حافظ، شمس الدین محمد، (1371)، دیوان، تصحیح علامه قزوینی و قاسم غنی ، تهران: اساطیر.
7) رجایی بخارایی، احمدعلی، (1375)، فرهنگ اشعار حافظ، چاپ هشتم، تهران: انتشارات علمی.
8) زرّین¬کوب، عبدالحسین، (1389)، ارزش میراث صوفیه، چاپ چهاردهم، تهران: مؤسسۀ انتشارات امیرکبیر.
9) سجّادی، سیّدجعفر، (1393)، فرهنگ اصطلاحات و تعبیرات عرفانی، چاپ دهم، تهران: انتشارات طهوری.
10) شعرانی، عبدالوهاب، (1390)، طلای سرخ (گزارشی از اندیشه¬های عارف نامدار ابن¬عربی در فتوحات مکیّه). ترجمۀ احمد خالدی، تهران: سروش.
11) صارمی، سهیلا، (1373)، مصطلحات عرفانی و مفاهیم برجسته در زبان عطّار، چاپ اوّل، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
12) طباطبائی النجفی، سیدمهدی، (بی¬تا)، رسالۀ سیر و سلوک منسوب به بحرالعلوم، چاپ هشتم، مشهد: نور ملکوت قرآن.
13) عدّاس، کلود، (1399)، در جست و جوی کبریت احمر، چاپ دوم، تهران: انتشارات نیلوفر.
14) عطار، فریدالدین، (1382)، تذکرۀ الاولیاء، تصحیح دکتر محمد استعلامی، چاپ سیزدهم، تهران: انتشارات زوار.
15) ـــــــــــــــ ، (1383)، منطق الطیر، مقدمه، تصحیح و تعلیقات: شفیعی کدکنی، تهران: انتشارات سخن.
16) ـــــــــــــــ ، (1386)، مصیبت¬نامه، مقدمه، تصحیح و تعلیقات: شفیعی کدکنی، چاپ سوم، تهران: انتشارات سخن.
17) عین القضات همدانی ، (1400)، تمهیدات، تصحیح، تحشیه، تعلیق از عفیف عسیران، چاپ سوم، تهران: انتشارات مولی.
18) _____________ (1401)، زبدۀ الحقایق، مقدمه و تصحیح از عفیف عسیران، چاپ دوم، تهران: انتشارات اساطیر.
19) _____________ (1377)، نامه¬های عین القضات، تصحیح علینقی منزوی و عفیف عسیران، سه جلد، جاپ اول، تهران: انتشارت اساطیر.
20) غزالی، محمد، (1361)، کیمیای سعادت، به اهتمام احمد آرام، چاپ دوازدهم، تهران: گنجینه.
21) غنی، قاسم، (1386)، بحث در آثار و افکار و احوال حافظ، چاپ اوّل، تهران: انتشارات هرمس.
22) فرخزاد، ملک¬محمّد و اکبر بالایی، نسیم، (1392)، «بررسی سیمای پیر در ادبیات عرفانی با تکیه بر مثنوی مولوی»، فصلنامۀ پژوهشهای اعتقادی و کلامی، سال3، شمارۀ 9، صص 159ـ 143.
23) فروزانفر، بدیع الزمان، (1334)، احادیث و قصص مثنوی، تهران: دانشگاه تهران.
24) قشیری، ابوالقاسم عبدالکریم بن هوازن، (1374)، رسالۀ قشیریه، ترجمه¬ی ابوعلی حسن بن احمد عثمانی، تصحیح بدیع الزمان فروزانفر، چاپ دهم، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
25) عزالدین کاشانی، محمود، (1372)، مصباح الهدایه و مفتاح الکفایه، به تصحیح جلال الدین همایی، چاپ چهارم، تهران: مؤسسه نشر هما.
26) محمّدبن منوّر، (1393)، اسرارالتوحید فی مقامات الشیخ ابی¬سعید، تصحیح محمدرضا شفیعی کدکنی، چاپ یازدهم، تهران: نشر آگه.
27) مرتضوی، منوچهر، (1344)، مکتب حافظ، چاپ دوم، تهران: کتابخانه ابن¬سینا.
28) مولوی، جلال الدین محمّد، (1384)، مثنوی، تصحیح محمّد استعلامی، چاپ هفتم، تهران، انتشارات سخن.
29) نجم¬رازی، ابوبکر، (1391)، مرصاد العباد، به تصحیح دکتر محمدامین ریاحی، چاپ پانزدهم، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
30) نسفی، عزیز الدین، (1401)، انسان کامل، چاپ هفدهم، تهران: انتشارات طهوری.
31) وفائی بصیر، احمد، (1401)، عرفان نظری عین القضات همدانی، چاپ اول، تهران: انتشارات زوّار.
