اهمیت حقوق سرمایه¬گذاری خارجی و محیط¬زیست، در فقه وحقوق
محورهای موضوعی : فقه و تاریخ تمدّنغلامرضا ناظمی 1 , حسین میرسعیدی 2
1 - مدرس دانشگاه فرهنگیان ،آزاد ودولتی
2 - فقه و حقوق دانشگاه آزاد مشهد
کلید واژه: محیطزیست, سرمایهگذاری, فقه, قوانین, سلامتی, امنیت, آلودگی.,
چکیده مقاله :
چکیده
انسان موجودی اجتماعی است و برای رفع نیازهای خود محتاج ارتباط با دیگران است ، و نیازبه محیطی سالم،بهداشتی، امن ومناسب دارد که ضامن سلامتی او است بنابر این در جهت حفظ محیطزیست خود بایدتلاش کرده و از هراقدام مثبتی اعم ازداخلی یا بین المللی مضایقه ننماید.
آیات وروایات وقوانین داخلی نیزبر حفظ محیطزیست واستفاده از تمام سرمایه های مادی و معنوی تاکید کرده، تا محیطی سالم و امن برای مردم ایجادشود و از این جهت هیچ منعی در جذب سرمایهگذاری خارجی یا داخلی از طرف شارع مقدس صورت نگرفته بلکه حتی بر حفظ محیطزیست نیز تاکید شده است
البته باید دقت شود که سرمایهگذاری خارجی(FDI)[1] به دلیل تفکر منفعت طلبانه مادی خود به تخریب محیطزیست منجرنشود،اگرسرمایهگذاری خارجی به درستی هدایت گردد علاوه براین که موجبات پیشرفت فناورانه و توسعه اقتصادی کشور ما را فراهم میکند میتواند محیطزیست سالم، امن، پایدارو مناسب ازهر جهتی برایمان تامین نمایداعم ازآب وهوای سالم، خاک مناسب، طبیعتی زیباو سرسبز وخرم.
در فقه اسلامی هیچ مانعی درجذب سرمایه برای رسیدن به این هدف مقدس وجود نداشته، بلکه تاکید میکند که حفاظت از زمین و زیستگاه انسان بر ماواجب است و اززمین به عنوان مادریاد کرده که ازجایگاه بسیارمهمی نزدانسان برخورداراست چراکه مقدمه تعالی انسان نیز می تواند باشد،درجای دیگرنظافت و بهداشت رانشانه ایمان دانسته که دلالت براهمیت بهداشت محیط زیست دارد، علاوه بر آن عموماتی همچون"لاتفسدوا فی الارض"و"لاتسرفوا انه لایحب المسرفین"وآیات عمران وآبادی درزمین، اهمیت حفاظت از محیط زیست را برای ما بیان میکنند.
همچنین قواعدی مثل"لاضرر"و"دفع افسد به فاسد واهم ومهم"هرنوع حکم ضرری را دراسلام مردود دانسته و بیشتر به دنبال جذب منافع مادی و معنوی و دفع ضرر و فساد در جامعه اسلامیاست و در صورتی که سرمایهگذاری خارجی در جهت جذب منابع برای جامعه بوده و با مدیریت صحیح بتواند مشکلات آلودگی محیط زیست را حل نموده و سلامتی محیط زیست را تامین کند مورد تاکید اسلام است و عدم استفاده از آن در تضاد با قواعد فقه واصل چهارم وفصل سوم قانون اساسی (حقوق ملت) میباشد.
Abstract
Human beings are inherently social and require interaction with others to fulfill their needs. They also need a healthy, hygienic, safe, and suitable environment that guarantees their well-being. Therefore, in order to preserve the environment, individuals must make every effort and refrain from neglecting any positive measures, whether domestic or international.
Verses from the Qur’an, narrations, and national laws all emphasize the preservation of the environment and the optimal use of material and spiritual resources to create a healthy and secure living space for people. From this perspective, there is no prohibition in Islamic law against attracting foreign or domestic investment; rather, Islam even encourages the protection of the environment.
However, it is essential to ensure that foreign direct investment (FDI), driven by material self-interest, does not lead to environmental degradation. If FDI is properly directed, it can not only foster technological advancement and economic development in our country, but also provide a healthy, safe, sustainable, and well-balanced environment — including clean air and water, fertile soil, and a vibrant, green natural landscape.
In Islamic jurisprudence, there is no restriction on attracting investment to achieve this noble goal. On the contrary, Islam obliges the protection of the Earth and human habitats, referring to the Earth as a “mother” that holds a significant place in human life and serves as a foundation for spiritual elevation. Cleanliness and hygiene are considered signs of faith, highlighting the importance of environmental health. Moreover, general principles such as “Do not cause corruption on the earth” (Lā tufsidū fī al-arḍ) and “Do not be wasteful; indeed, He does not love the wasteful” (Lā tusrifū innahu lā yuḥibbu al-musrifīn), along with verses on the cultivation and development of the Earth, emphasize the duty to protect the environment.
Additionally, jurisprudential principles such as “No harm” (Lā ḍarar) and “Preventing greater harm through lesser harm” (daf‘ al-afsad bi al-fāsid wa al-ahamm wa al-muhimm) reject any ruling that causes harm in Islam. These principles aim to attract both material and spiritual benefits while preventing harm and corruption in the Islamic society. Thus, if foreign investment is properly managed to benefit society and address environmental pollution, ensuring ecological health, it is endorsed by Islamic teachings. Neglecting such opportunities would contradict the principles of Islamic jurisprudence, as well as Article 4 and Chapter III of the Constitution (Rights of the Nation).
منابع
1- قرآن
2-ابن بابویه،محمد ابن علی،1377،خصال شیخ صدوق،دوجلدی،ترجمه محمد باقر کمرهای،نشر کتابچی،تهران،ایران.
3-بخاری، محمدبن اسماعیل، م 256 هـ)1981 م/ 137.صحیح بخاری،8 جلدی در چهار جلد، بیروت دارالفکر،
4-----------------------،1358،صحیح بخاری ، بیروت، داراحیاء التراث العربی،.
5-بيهقي،أحمد بن الحسين بن علي بن موسى الخُسْرَوْجِردي الخراساني،أبو بكر،1424هـ-2003م،سنن الکبری،(المتوفى:458هـ)،محقق: محمد عبد القادرعطا،ناشر: دار الكتب العلمية، بيروت-لبنان، الطبعة: الثالثة،
6-پاینده،ابوالقاسم(۱۲۸۷-۱۳۶۳ش،نگارش۱۳۲۴ش،نهج¬الفصاحه، یک جلدی، ناشر:سازمان انتشارات جاویدان تاریخ،
7-تمیمی¬آمدی، عبد الواحد ابن محمد 1410ق،غررالحکم)،شرح سید هاشم رسولی محلاتی، دفتر نشر فرهنگ اسلامی،
8------------------------------، غررالحکم، شرح جمال الدین محمد خوانساری،7جلدی،
9-حرعاملی، محمد بن حسن بن علی بن محمد بن حسین، 1380 ق. 1378،وسائل¬الشیعه، تصحیح هاشم الرسول، شرح و ترجمة، محمد نصراللّهی، قم، مطیعه العلمیه،
10--------------------------،1380 ق، وسائل¬الشیعه،کتابفروشی اسلامیه، قم،ایران، چاپ هفتم.
11-----------------------------،1378-1380ق،اثبات الهداة بالنصوص والمعجزات، تصحیح هاشم الرسول، شرح و ترجمة، محمد نصراللّهی، قم، مطیعه العلمیه،.
12-دشتی، محمد ،1384،ترجمه نهج¬البلاغه)،انتشارات امامت،چاپخانه دقت، قم، چاپ اول،
13-راغب اصفهانى،حسين بن محمد،1412ق،المفردات فى غريب القرآن، واژه «عسر». و«حرج». دمشق: دارالقلم،34.
14-سبحاني، شيخ محمد حسين،تقريرات شيخ الشريعه¬اصفهاني، يك جلدي، چاپخانه علميه قم،چاپ 1398هـ¬ق.
15-طبری، محمدبن جریر، تاریخ طبری، ج2، تحقیق محمدابوالفضل ابراهیم، روائح التراث العربی
16-----------------،1352ش،تاریخ¬طبری، ترجمة ابوالقاسم پاینده، نشر بنیاد فرهنگ ایران
17----------------،1400ق،جامع¬البیان، بیروت،دارالمعرفه،،چاپ چهارم،
18-علي بن بابويه، فقه¬الرضا، يك جلدي، تحقيق مؤسسه آل¬البيت(علیهالسلام)نشر، المؤتمر العالمي للامام الرضا(ع)
19-قانون تشویق و حمایت سرمایهگذاری خارجی مصوب۱۹/۱۲/۱۳۸۰ مجلس شورای اسلامیهمراه با تصحیح مواد ۱،۲،۳ و17 آن به وسیله مجمع تشخیص مصلحت نظام،
20-قانون حفاظت و بهسازی محیطزیست،ماده یک،مصوبه 28/۳ /۱۳۵۳و اصلاحیه 24/8/ ۱۳۷۱-
21-کفران نعمت از دیدگاه قرآن و روایات،1390، مجله نامه جامعه مهر، شماره85.،
22-کلینی، ابی جعفرمحمدبن یعقوب بن اسحاق،فروع¬کافی،، دارلاضواء بیروت،
23-----------------------------، 1365ش،کافی، دار الکتب الاسلامیة، تهران،.چاپ 7،
24-----------------------------، 1388، اصول¬کافی،تحقیق علیاکبر غفاری، 8 جلدی، چاپخانه حیدری، نشر دارالکتب الاسلامیه، چاپ سوم،.
25------------------------------، اصول¬کافی،چهار جلدی، ترجمه سیدجواد مصطفوی،
26-------------------------،الروضه من الکافی،ترجمه¬ای محمد کمره¬ای،المکتبه الاسلامیه،تهران.
27-متقی هندی،علیبن حسامالدین،کنزالعمال فی سنن الاقوال و الافعال، بیروت، دارصاد
28-مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، دارالکتب الاسلامیه،نشر حسین کمپانی،چاپ1.
29------------1404ه¬ق،بحارالانوار، موسّسه الوفاه بیروت،
30-مجله فرهنگ كوثر،بهار1387-شماره73
31-محمدی ری شهری، محمد،۱۳۸۴ش،میزان الحکمه،۱۴جلدی، ناشر:دارالحدیث،
32-مشکینی، میرزا علی،1216ق،اصطلاحات الاصول و معظم ابحاثها،نشرالهادی، قم، چاپ ششم
33-مكارم شيرازى، ناصر،1374 ه. ش، تفسیر نمونه، ناشر: دار الكتب الاسلاميه، مكان چاپ: تهران، چاپ: سى و دوم
34-ناظمی،غلامرضا،1393،پاسخی به شبهات حقوقی،موسسه فرهنگی،هنری وانتشاراتی ضریح آفتاب،چاپ دقت،مشهد ایرا،چاپ دوم
35-نوری،حسین ابن محمد تقی،1408،مستدرک الوسائل ومستنبط المسایل، ،محقق وناشر موسسه آل البیت لاحیا التراث ،بیروت، لبنان.
36-نوری طبرسی،حسین،مستدرک الوسائل،۲۹جلدی، ناشر:آل البیت.
37-ولایی،عیسی،1374ش،فرهنگ تشریحی اصطلاحات اصول،نشرنی، تهران، چاپ اول،.
38هوشمند, محمدمهدی،۱۳۹۳، بررسی آثار مثبت سرمایهگذاری مستقیم خارجی بر محیطزیست، کنفرانس بین المللی توسعه پایدار،راهکارها و چالش¬ها با محوریت کشاورزی، منابع طبیعی، محیطزیست و گردشگری، تبریز، دبیرخانه دائمیکنفرانس بین المللی توسعه پایدار،
39-https://www.civilica.com/Paper-ICSDA01-ICSDA01_1087.html
40-https://www.civilica.com/Paper-hncero1-075-htmi col
