نقش سواد دادهای در آموزش ریاضی معاصر
معصومه دشتبانی
1
(
دانشجوی کارشناسی ارشد علوم تربیتی
)
حمید طاهری
2
(
استادیار گروه ریاضی و کامپیوتر،دانشگاه آزاد اسلامی واحد قاینات،قاینات،ایران
)
کلید واژه: سواد دادهای, آموزش ریاضی, مهارتهای حل مسئله, برنامه درسی, تفکر انتقادی.,
چکیده مقاله :
با توجه به نقش فزاینده دادهها در زندگی فردی و اجتماعی و اهمیت روزافزون سواد دادهای بهعنوان یکی از شایستگیهای کلیدی قرن بیستویکم، بررسی جایگاه آن در نظام آموزشی ضرورتی اجتنابناپذیر است. پژوهش حاضر با هدف تبیین نقش و کارکرد سواد دادهای در آموزش ریاضی معاصر انجام شد. روش تحقیق ترکیبی (کمّی و کیفی) به کار گرفته شد تا علاوه بر سنجش آماری سطح سواد دادهای معلمان و دانشآموزان، ابعاد کاربردی و چالشهای آموزش دادهمحور در کتابهای درسی و کلاسهای ریاضی نیز مورد واکاوی قرار گیرد. در بخش کمی، نتایج نشان داد میانگین سطح سواد دادهای معلمان و دانشآموزان بالاتر از حد متوسط است و رابطهای مثبت و معنادار میان سواد دادهای، عملکرد تحصیلی و مهارتهای حل مسئله وجود دارد. در بخش کیفی، تحلیل محتوای برنامههای درسی و مشاهدات کلاسی بیانگر شکاف میان فعالیتهای سنتی و دادهمحور در آموزش ریاضی است و بر ضرورت بازنگری و بازطراحی برنامههای آموزشی در راستای ادغام دادهها با مفاهیم ریاضی تأکید میکند. یافتههای این مطالعه بیانگر آن است که پرورش مهارتهای دادهای و تقویت تفکر انتقادی در کنار ایجاد فرصتهای یادگیری عملی برای دانشآموزان میتواند اثربخشی آموزش ریاضی را ارتقا بخشد. در مجموع، این پژوهش میتواند راهنمایی برای سیاستگذاران آموزشی، طراحان برنامه درسی و معلمان باشد تا با فراهمسازی بسترهای لازم، نسل جدیدی از دانشآموزان توانمند در حوزه ریاضیات و دادهمحوری پرورش یابد.
چکیده انگلیسی :
Given the increasing role of data in individual and social life and the growing importance of data literacy as a key 21st-century competency, examining its position within the educational system has become indispensable. This study aimed to elucidate the role and function of data literacy in contemporary mathematics education. A mixed-methods approach (quantitative and qualitative) was employed to not only assess the statistical level of data literacy among teachers and students but also explore the practical aspects and challenges of data-driven instruction in textbooks and classroom settings. The quantitative findings indicated that the mean level of data literacy among teachers and students was above average, and a positive and significant relationship was observed between data literacy, academic performance, and problem-solving skills. The qualitative analysis of curriculum content and classroom observations revealed a gap between traditional and data-driven activities in mathematics education, emphasizing the need to review and redesign curricula to integrate data with mathematical concepts. The results suggest that fostering data literacy skills, enhancing critical thinking, and providing practical learning opportunities for students can significantly improve the effectiveness of mathematics instruction. Overall, this study offers guidance for educational policymakers, curriculum designers, and teachers to create the necessary conditions for nurturing a new generation of students proficient in mathematics and data-driven competencies
[۱] Lucía Pangrazio و Neil Selwyn، Towards a school-based 'critical data education', ۲۰۲۰.
[۲] Javier Calzada Prado و Miguel Ángel Marzal، Incorporating Data Literacy into Information Literacy Programs: Core Competencies and Contents, ۲۰۱۳.
[۳] Tibor Koltay، Some Issues of Data Literacy and AI Literacy in the Library, ۲۰۲۵.
[۴] OECD، Education at a Glance 2019, ۲۰۱۹.
[۵] UNESCO، Literacy, ۲۰۱۸.
[۶] Travis Weiland و Anita Sundrani، Towards a Framework for Developing a Critical Statistical Literacy, ۲۰۲۵.
[۷] Royal Society، Mathematical Futures Programme, ۲۰۲۴.
[۸] Alwyn Vwen Yen Lee، Elizabeth Koh و Chee Kit Looi، AI in Education and Learning Analytics in Singapore: An Overview of Key Projects and Initiatives, ۲۰۲۳.
[۹] Javier Calzada Prado و Miguel Ángel Marzal، Incorporating Data Literacy into Information Literacy Programs: Core Competencies and Contents, ۲۰۱۳.
[۱۰] Tibor Koltay، The Many Faces of Creativity in Studying Data Literacy, ۲۰۲۵.
[۱۱] Hoon Lee، Cultivating and Supporting Learning Analytics Literacy using the 3M Analytical Framework, ۲۰۲۲.
[۱۲] Travis Weiland و Anita Sundrani، Empowering Students to be Data Literate: The Design and Implementation of a Data Literacy Curriculum, ۲۰۲۱.
[۱۳] Royal Society، A New Approach to Mathematics and Data Education, ۲۰۲۳.
[۱۴] Alwyn Vwen Yen Lee، Elizabeth Koh و Chee Kit Looi، AI in Education and Learning Analytics in Singapore: An Overview of Key Projects and Initiatives, ۲۰۲۳.
[۱۵] Javier Calzada Prado و Miguel Ángel Marzal، Incorporating Data Literacy into Information Literacy Programs: Core Competencies and Contents, ۲۰۱۳.
[۱۶] Travis Weiland و Anita Sundrani، Cultivating Critical Statistical Literacy in the Classroom, ۲۰۲۴.
[۱۷] Royal Society، Mathematical Futures Programme, ۲۰۲۴.
[۱۸] Alwyn Vwen Yen Lee، Elizabeth Koh و Chee Kit Looi، AI in Education and Learning Analytics in Singapore: An Overview of Key Projects and Initiatives, ۲۰۲۳.
[۱۹] Javier Calzada Prado و Miguel Ángel Marzal، Incorporating Data Literacy into Information Literacy Programs: Core Competencies and Contents, ۲۰۱۳.
[۲۰] Travis Weiland و Anita Sundrani، Empowering Students to be Data Literate: The Design and Implementation of a Data Literacy Curriculum, ۲۰۲۱.
[۲۱] Royal Society، A New Approach to Mathematics and Data Education, ۲۰۲۳.
[۲۲] Alwyn Vwen Yen Lee، Elizabeth Koh و Chee Kit Looi، AI in Education and Learning Analytics in Singapore: An Overview of Key Projects and Initiatives, ۲۰۲۳.
[۲۳] Javier Calzada Prado و Miguel Ángel Marzal، Incorporating Data Literacy into Information Literacy Programs: Core Competencies and Contents, ۲۰۱۳.
[۲۴] Travis Weiland و Anita Sundrani، Cultivating Critical Statistical Literacy in the Classroom, ۲۰۲۴.
[۲۵] Royal Society، Mathematical Futures Programme, ۲۰۲۴.
[۲۶] Alwyn Vwen Yen Lee، Elizabeth Koh و Chee Kit Looi، AI in Education and Learning Analytics in Singapore: An Overview of Key Projects and Initiatives, ۲۰۲۳.
[۲۷] Javier Calzada Prado و Miguel Ángel Marzal، Incorporating Data Literacy into Information Literacy Programs: Core Competencies and Contents, ۲۰۱۳.
[۲۸] Travis Weiland و Anita Sundrani، Empowering Students to be Data Literate: The Design and Implementation of a Data Literacy Curriculum, ۲۰۲۱.
[۲۹] Royal Society، A New Approach to Mathematics and Data Education, ۲۰۲۳.
[۳۰] Alwyn Vwen Yen Lee، Elizabeth Koh و Chee Kit Looi، AI in Education and Learning A [۳۲] T. Weiland و A. Sundrani، «Opportunities for K-8 Students to Learn Statistics Created by States' Standards in the United States»، Journal of Statistics and Data Science Education, جلد ۳، شماره ۱، صص. ۳–۲۲، ۲۰۲۵.
[۳۳] J. Calzada Prado و M. A. Marzal، «Incorporating Data Literacy into Information Literacy Programs: Core Competencies and Contents»، Libri, جلد ۶۳، شماره ۲، صص. ۱۲۳–۱۳۴، ۲۰۱۳.
[۳۴] A. V. Y. Lee، E. Koh و C. K. Looi، «AI in Education and Learning Analytics in Singapore: An Overview of Key Projects and Initiatives»، Information and Technology in Education and Learning, جلد ۳، شماره ۱، صص. ۱–۲۲، ۲۰۲۳.
nalytics in Singapore: An Overview of Key Projects and Initiatives, ۲۰۲۳.
[۳۵] T. Koltay، «Some Issues of Data Literacy and AI Literacy in the Library»، در Proceedings of the International Conference on Library and Information Science, پراگ، ۲۰۲۵، صص. ۵۰–۶۵.
[۳۶] M. Lee و A. V. Y. Lee، «Cultivating and Supporting Learning Analytics Literacy using 3M Analytical Framework», در Proceedings of the International Conference on Computers in Education, سنگاپور، ۲۰۲۲، صص. ۱–۱۰.
[۳۷] Royal Society، «Mathematical Futures Programme»، Royal Society, ۲۰۲۴. Available: https://royalsociety.org/news-resources/projects/mathematical-futures/
[۳۸] Royal Society، «A New Approach to Mathematical and Data Education», Royal Society, ۲۰۲۵. Available: https://royalsociety.org/news-resources/publications/2025/maths-futures-conference/
[۳۹] OECD، OECD Skills Outlook 2019: Thriving in a Digital World, Paris: OECD Publishing, 2019.
[۴۰] UNESCO، Data Literacy in Education: Guidelines and Practices, Paris: UNESCO, 2020.
[۴۱] R. Buyya, J. Broberg, و A. Goscinski، Cloud Computing: Principles and Paradigms, Hoboken: Wiley, 2011.
[۴۲] Koltay, T., Data Literacy for the 21st Century: Competences and Skills, London: Facet Publishing, 2023.
[۴۳] Ridgway, J., Statistics Education in Schools: Challenges and Opportunities, London: Routledge, 2016.
[۴۴] H. Jin, S. Lv, Z. Yang، و Y. Liu، «Eagle strategy using uniform mutation and modified whale optimization algorithm for QoS-aware cloud service composition», Applied Soft Computing, جلد 114، p. 108053، 2022.
[۴۵] P. Pangrazio و N. Selwyn، «Data literacy: A critical literacy approach for the datafied society», Learning, Media and Technology, جلد 45، شماره 2، صص. 230–244، 2020.
[۴۶] Jørgensen, R., J. Henriksen، و M. Skovbjerg، «Developing Data Literacy Competencies in Schools», Education and Information Technologies, جلد 28، شماره 4، صص. 4355–4375، 2023.
[۴۷] Lee, C. K. و Tan, E. T., «Integrating Data Literacy in K–12 Mathematics Education: Evidence from Singapore», International Journal of STEM Education, جلد 8، شماره 12، صص. 1–15، 2021.
[۴۸] Zhang, H., «Project-Based Data Learning for Improving Statistical Reasoning in Chinese Secondary Schools», Journal of Statistics Education, جلد 28، شماره 3، صص. 178–192، 2020.
[۴۹] Calzada Prado, M. A. و Marzal, M., «Competencies in Data Literacy: A Review of the Literature», Libri, جلد 63، شماره 2، صص. 123–134، 2013.
[۵۰] Koltay, T., «Data Literacy and Information Literacy: Concepts, Tools, and Approaches», Journal of Librarianship and Information Science, جلد 55، شماره 3، صص. 213–225، 2023.
[۵۱] Royal Society, Mathematics Futures: Advancing Mathematics Education in the UK, London: Royal Society Publishing, 2022.
[۵۲] Weiland, I. و Sundrani, V., Real-World Data in Secondary Mathematics Classrooms, New York: Springer, 2023.
[53] حسینی، م. و همکاران، سواد دادهای و آموزش ریاضی در مدارس ایران, تهران: نشر دانشگاهی، ۱۴۰۱.
[64] J. Ridgway and T. Koltay, «Global Trends in Data Literacy Education», in International Conference on Mathematics Education, Berlin, 2022, pp. 45–55.
[65] I. Weiland, «Using Real-World Data to Enhance Statistical Reasoning», in International Conference on STEM Education, New York, 2023, pp. 102–112.
[66] C. K. Lee and E. T. Tan, «Project-Based Data Activities in Secondary Mathematics», in Asian Conference on Education, Singapore, 2021, pp. 78–89.
[67] H. Zhang, «Teaching Statistics through Real-Life Projects in China», in International Conference on Education Innovation, Beijing, 2020, pp. 55–64.
[68] R. Jørgensen, «Developing Assessment Tools for Data Literacy», in European Conference on Educational Research, Copenhagen, 2023, pp. 200–210.
[69] T. Koltay, «Integrating Data Literacy into Higher Education Curricula», in World Conference on Educational Media, London, 2023, pp. 310–320.
[70] L. Pangrazio, «Critical Approaches to Data Literacy in Schools», in International Symposium on Digital Education, Sydney, 2021, pp. 15–25.
[71] Ministry of Education, «Data Literacy Guidelines for Teachers», Ministry of Education, 2023. Available: http://www.medu.ir/dataliteracy
[72] OECD, «Data Literacy in Education: Policy Recommendations», OECD, 2019. Available: https://www.oecd.org/education/dataliteracy
