کارآمدی قاعده نفی سبیل در قانون اساسی از دیدگاه امام خمینی (ره)

محورهای موضوعی : حقوق بین الملل

محمود اکبری ^{1 *} , زهرا افراسیابی ² , عبدالواحد کرمی نژاد ³

1 - استادیار، گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی ، دانشگاه آیت الله العظمی بروجردی ،بروجرد ، ایران.
2 - دانشجوی دکتری، گروه تعلیم و تربیت، دانشکده علوم اجتماعی و فرهنگی، دانشگاه جامع امام حسین(ع) تهران ، ایران.
3 - استادیار، گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی ، دانشگاه آیت الله العظمی بروجردی ،بروجرد ، ایران.

تاریخ دریافت : 1402/01/05 تاریخ پذیرش : 1402/09/16 تاریخ انتشار : 1404/10/28

کلید واژه: امام خمینی (ره), قاعده نفی سبیل , قانون اساسی , کارآمدی,

چکیده مقاله :

قانون اساسی مجموعه ای از قواعدحقوقی برتری است که سازماندهی قوای عمومی، وضعیت حقوقی حکومت‌کنندگان و روابط آنها با مردم و همچنین حدود روابط بین کشور و دیگر ملل را تعیین می‌کند. طبق قاعده عقلایی هیچ کشوری سلطه بیگانگان را بر نمی‌تابد . از کارآمدترین قواعد قاعده نفی­سبیل است که تأثیر شگرفی بر نظام حقوقی ایران و قانون اساسی دارد .این قاعده اصول حاکم بر روابط مسلمین با کفار در عرصه‌ی بین الملل را تبیین می­کند . لذا قوانین باید به گونه­ای وضع­شود که کفار بر مسلمانان تسلط نداشته­باشند . امام خمینی (ره) کارآمدی این قاعده در تمامی روابط بین­الملل ایران را واجب می‌دانستند. از آن­جا که قانون اساسی ایران مولود اندیشه امام خمینی(ره) و تبلور عینی نگرش سیاسی و فقهی ایشان است سزاوار است که این قاعده در اندیشه امام خمینی (ره) و قانون اساسی بررسی شود تا در دو عرصه عملی و تئوری تأثیر این قاعده بنیادین مبرهن گردد. . ایشان با توجه به این قاعده ،روابط بین‌الملل ایران با دیگر کشورها ، با توجه به اسلامی بودن وکشورهای دارای سیاست استعمارگرانه قائل به تفصیل شده اند.

چکیده انگلیسی:

The constitution is the supreme legal rule that organizes the public forces, the status of the rulers and how to communicate with the ruled, as well as the boundaries and loopholes of the relations between the country and other nations. The law of the country blocks the way of domination. The rule of negating a mustache is one of the important rules that has a tremendous impact on international relations. The application of this rule explains the principles governing the relations between Muslims and infidels in the domestic and international arena. They considered it necessary in all international relations. According to this rule, in the field of Iran's international relations with other countries, they have given detailed attention to Islamic countries and countries with colonialist policies. Sometimes based on global unity and sometimes negation of any kind of tolerance in the field of application, the application and efficiency of this rule is clearly evident and emphasized in several principles of the constitution with different interpretations, which are explained in this research. Also, in this research, the type of view and expression of Imam Khomeini (may Allah be pleased with him) has been discussed. A group of people have considered this rule to be changeable according to the requirements of the time and even impractical and isolationist in the present era, while this rule has not blocked any contracts, but considers rational rules and regulations to govern those contracts.

منابع و مأخذ:

قران كريم
منابع فارسی
۱. بجنوردى، سيد محمد موسوي. (۱۴۰۱ ق)قواعد فقهيه، تهران: مؤسسه عروج،‌
۲. بجنوردي، سيد حسن موسوي.(۱۳۸۹) القواعد الفقهيه، قم: اسماعيليان،
۳. توحيدي، محمدعلي. (۱۴۱۷ق) مصباح الفقاهه(تقريرات درس آيت ا... خويي)، قم: مؤسسه انصاريان، چاپ چهارم،
۴. تهرانى، سيد محمد حسين حسينى(۱۴۲۱)، ولايت فقيه در حكومت اسلام، مشهد ، انتشارات علامه طباطبايى،
۵. جعفری لنگرودی، محمد جعفر ،(۱۳۸۷) ترمینولوژی حقوق، تهران، انتشارات گنج دانش ،
۶. خامنه ای ، سید علی ، ۱۳۸۸، درس خارج فقه ، کتاب جهاد، تهران ، دفتر حفظ و نشر آثار ، نسخه قابل چاپ ۱۳۹۳.
۷. خراسانی ، محمد کاظم ، بی تا ، لوح فشرده مجموعه آثارآخوند ، تهیه شده توسط مرکز تحقیقات کامپیوتری تحقیقات اسلامی نور.
۸. خميني، سيد روح الله موسوى (۱۳۷۰)صحيفه نور تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد،.
۹.خميني، سيد روح الله موسوى. (۱۳۸۷)صحيفه امام، تهران: مؤسسه تنظيم نشر و آثار امام،.
۱۰.داستانی بیرانکی ، علی ، (۱۳۸۷)جهان اسلام از دیدگاه امام خمینی (ره) ، تهران ، تبیان آثار موضوعی .
۱۱-شعبان¬نیامنصور، بهبودیان،بهروز، زنگنه ابراهیمی، علیرضا(۱۴۰۴)قواعدآمره در قراردادکار و جایگاه آن در حقوق ایران و فقه امامیه، فصلنامه پژوهش¬های فقه و حقوق اسلامی ، سال ۲۱ ، شماره ۷۹ ، بهار ۱۴۰۴، ۸۹- ۱۰۸
۱۲.طباطبایی یزدی ، سید محمد کاظم ، (۱۴۱۴ق ) ، تکمله العروه الوثقی ، قم ، مکتبه الداوری .
۱۳- عمید زنجانی ، عباسعلی ، (۱۳۸۵)حقوق اساسی ایران شامل : دوره باستان ، دوره اسلامی ،مشروطه و جمهوری اسلامی ایران با اصلاحات بازنگری ۱۳۶۸، تهران ، دانشگاه تهران ،.
۱۴. فوزی ،یحیی ، (۱۳۸۸) ،اندیشه سیاسی امام خمینی (ره) ، قم ، دفتر نشر معارف .
۱۵- فتحی، محمد ، کوهی اصفهانی ، کاظم ، (۱۳۹۷) ، قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران به همراه نظریات تفسیری شورای نگهبان، تهران ،انتشارات پژوهشکده شورای نگهبان .
۱۶- لنکراني، محمد فاضل موحد. (۱۴۱۶ق)القواعد الفقهية، قم: چاپ مهر،.
۱۷- محقق داماد‌، سيد مصطفى يزدى،(۱۴۰۶ق) قواعد فقه، تهران، انتشارات مركز نشر علوم اسلامى ،.
۱۸- مکارم شیرازی ، ناصر ، (۱۳۶۸) ، تفسیر نمونه ، تهران ، دارالکتب اسلامیه .
۱۹- .نصيري، محمد، (۱۳۹۰)حقوق بين الملل خصوصي، تهران نشر آگه ،.
۲۰- نظرپور، مهدي و وفا جعفر.(۱۳۸۲) آشنايي با نظام سياسي اسلام، قم: پژوهشکده تحقيقات اسلامي سپاه،.
۲۱- وفادار ، علی (۱۳۷۴)،حقوق اساسی و تحولات سیاسی ، تهران ، شروین ،
۲۲-. هاشمی، سيد محمد (۱۳۹۸ و۱۳۸۶)، حقوق اساسي جمهوري اسلامي ايران، تهران،میزان.
منابع عربی
۱-ابن منظور، محمد بن مكرم (۱۴۱۴)، لسان العرب، ج 3، بيروت: انتشارات دار صادر ،
۲. انصاري، مرتضي بن محمد امين (شيخ اعظم)(۱۴۱۸)،کتاب المکاسب، قم: مؤسسه الهادي، چاپ اول
۳. ايرواني، باقر. (۱۴۱۸ق).دروس تمهيديه في القواعد الفقهية، قم: انوار الهدي،
۴. خميني، سيد روح الله موسوى.(بی تا) تحريرالوسيله، قم: مؤسسه مطبوعات دار العلم‌،
۵. ‌خميني، سيد روح الله موسوى. (۱۳۷۹)کتاب البيع، تهران: مؤسسه تنظيم و نشر آثار امام خميني.
۶. راغب الاصفهانی، ابی القاسم حسین ابن محمد(۱۴۱۲) ، مفردات الفاظ القرآن، دمشق: انتشارات دارالقلم
۷.طباطبايي، علامه محمدحسين. (۱۳۸۶)الميزان في تفسير القرآن، قم: انتشارات اسلامي،.
۸. طبری ، محمد بن جریر بن یزید ، (۱۴۱۲ق) ، تفسیر الطبری ، بیروت ، دارالمعرفه ، بیروت.
۹. طبرسي، فضل بن حسن. (بی تا)مجمع البيان في تفسير القرآن، قم: مکتبه آية الله مرعشي،.
۱۰.طوسی ، محمد حسن ، ( بی تا ) ،تبیان فی تفسیر قرآن ، دارالاحیا تراث العربیه ،
۱۱. عاملي، محمد بن حسن حر،‌ (۱۴۰۹ ق)وسائل الشيعة إلى تحصيل مسائل الشريعة‌، قم: مؤسسه آل البيت (عليهم السلام)،.
۱۲- مراغي، سيد مير عبدالفتاح. (۱۴۱۸ق)، العناوين الفقهيه. قم: دفتر انتشارات اسلامي وابسته به جامعه مدرسين، چاپ اول،.
۱۳- مقدس اردبيلي، احمد بن محمد. (۱۳۷۸)زبدۀ البيان في براهين احکام القرآن، قم: انتشارات مؤمنين.
۱۴- مكارم شيرازي، ناصر.(۱۴۱۱ ق) القواعد الفقهية، قم: مدرسه امام امير المؤمنين (ع)،.
۱۵- قيومي ، أحمد بن محمد المقرى (۱۴۱۸ )،المصباح المنير، بیروت: انتشارات المکتبه العصریه ،.
۱۶ . نجفي، محمد حسن ، (۱۹۸۱ م)جواهر الكلام= بیروت، انتشارات دار إحياء التراث العربي ،.
مقالات
۱- احمدوند ، محسن ؛ قبولی محمد تقی ؛ فخعلی ، محمد تقی ،تابستان ۱۳۹۵، « نگرشی نو در مفاد قاعده نفی سبیل و نسبت سنجی آن با اصل عدالت در روابط بین الملل » ، فصلنامه کاوشی نو در فقه ، ش اول ، ۱۲۳ تا ۱۵۱
۲- جعفری هرندی ، محمد ، ۱۳۸۴ ،« قاعده نفی سبیل و کاربرد آن در روابط بین الملل » ، مجله تخصصی فقه و مبانی حقوق واحد بابل ، ۶۶ تا ۷۵ .
۳- امام خمینی و انتفاضه فلسطین ، انتشارات مرکز اسناد انقلاب اسلامی ، اردیبهشت ۱۴۰۰.