ارزش و ساختار معرفت، از مباحث جدید در معرفتشناسی است. این مبحث همچنین از چالشانگیزترین مباحث معرفتشناختی بوده، ذهن همة معرفتشناسان معاصر را به خود مشغول داشته و آرا و نظرات مختلفی در باب آن عرضه شدهاند. در ذیل این این، معمولاً به مسائلی همچون نظریة صدق، معیار حقیقت أکثر
ارزش و ساختار معرفت، از مباحث جدید در معرفتشناسی است. این مبحث همچنین از چالشانگیزترین مباحث معرفتشناختی بوده، ذهن همة معرفتشناسان معاصر را به خود مشغول داشته و آرا و نظرات مختلفی در باب آن عرضه شدهاند. در ذیل این این، معمولاً به مسائلی همچون نظریة صدق، معیار حقیقت و خطا، نظریة توجیه، و بداهت پرداخته میشود. با اینکه این مبحث در معرفتشناسی معاصر در کانون توجه قرار گرفته و اهمیت بسیار یافته است، لیکن این بدان معنا نیست که فلاسفة اسلامی متقدم به آن نپرداخته یا متعرض آن نشدهاند. بر این اساس، فارابی مؤسس فلسفة اسلامی در آثار مختلف خویش، برای نخستین بار در فلسفة اسلامی، به بحث پیرامون موضوعات یا مسائل فوق پرداخته است. در نوشتار حاضر نشان داده خواهد شد که او به عنوان یک متفکر واقعگرا، در مبحث نظریة صدق، قائل به مطابقت است و معیار تمییز حقیقت و خطا در شناخت بشری را تبیین نموده است؛ در نظریة توجیه، مبناگرایی در تصدیقات را برگزیده است؛ به مسئلة بدیهیات توجه داشته و ملاک و اقسام آن را دقیقاً برشمرده است. در انتهای نوشتار حاضر، دیدگاههای برخی از محققان در خصوص فارابی، ملاحظه، بررسی و احیاناً نقد خواهند شد.
تفاصيل المقالة
بحث از ذهن و عین و نسبت میان ایندو، گذشته از رواج آن در فلسفة متقدم بهویژه فلسفة اسلامی، از مباحث جدید در فلسفه و معرفتشناسی نیز میباشد. در نوشتار حاضر، در ذیل این مبحث، به مسائل مهم و کلیدی همچون قصدمندی ذهن، نسبت ذهن و عین، و نهایتاً معقولات یا مفاهیم ثانیه از منظ أکثر
بحث از ذهن و عین و نسبت میان ایندو، گذشته از رواج آن در فلسفة متقدم بهویژه فلسفة اسلامی، از مباحث جدید در فلسفه و معرفتشناسی نیز میباشد. در نوشتار حاضر، در ذیل این مبحث، به مسائل مهم و کلیدی همچون قصدمندی ذهن، نسبت ذهن و عین، و نهایتاً معقولات یا مفاهیم ثانیه از منظر فارابی پرداخته خواهد شد. فارابی در آثار و متون مختلف خویش، کمابیش به بحث از مسائل فوق توجه داشته است. میتوان از آثار و متون وی چنین استنباط کرد که او در بحث از قصدمندی ذهن، معرفت (ذهن) را ناظر به متعلَّق آن (عین) دانسته؛ همچنین تبیین قابل توجهی از نسبت ذهن و عین یا به تعبیری عالِم و معلوم به دست داده؛ و برای نخستین بار در فلسفة اسلامی به معقولات ثانیه توجه کرده و آشکارا آنها را از معقولات اولیه تفکیک نموده است؛ هرچند متعرض معقولات ثانیة فلسفی که نزد فلاسفة اسلامیِ بعدی خلاء ذهن و عین را پُرمیکنند، نشده است. فارابی در عمدة این مباحث، نقش اِعداد و زمینهسازی داشته، از این جهت بر فلاسفة اسلامیِ بعدی ازجمله ابنسینا، نصیرالدین طوسی و صدرالمتألهین تأثیر گذاشته است.
تفاصيل المقالة
تعریف علوم انسانی و مبانی نظری و معرفتی خاصی که این علوم بر آنها مبتنی هستند، از مهمترین موضوعات پژوهش نزد محققان است. مسئلة پژوهش حاضر، این است که اگر بنا باشد علوم انسانی با رویکرد اسلامی تولید شوند، بر کدام مبانی معرفتشناختی ابتنا دارند، این مبانی دارای چه مختصاتی أکثر
تعریف علوم انسانی و مبانی نظری و معرفتی خاصی که این علوم بر آنها مبتنی هستند، از مهمترین موضوعات پژوهش نزد محققان است. مسئلة پژوهش حاضر، این است که اگر بنا باشد علوم انسانی با رویکرد اسلامی تولید شوند، بر کدام مبانی معرفتشناختی ابتنا دارند، این مبانی دارای چه مختصاتی هستند، و چگونه در فرآیند تولید این علوم اثر میگذارند. دستاوردهای حاصل از پژوهش حاضر عبارتند از: 1. مهمترین مبانی معرفتشناختیِ علوم انسانی در رویکرد اسلامی عبارتند از: واقعگرایی، مطابقتگرایی، مبناگرایی، یقینگرایی و عقلگرایی؛ 2. این پنج مبنا، دارای خصوصیت شبکهای هستند، بدین معنا که از یکدیگر منتج میشوند و بر هم اثر میگذارند یا به تعبیری، دارای ربط منطقی و متعامل هستند؛ و 3. با اشراب این مبانی در علوم انسانی، نیز با نظرداشت ابزارها و مراتب معرفت به ویژه معارف عقلی و شهودی، همینطور با بهرهگیری از منابع معرفت بهویژه متون دینی و مواجهه تفکر اسلامی با تکثرگرایی و نسبیگرایی معرفتی، نظرگاههای متفاوتی در علوم انسانی - به نسبتِ دیدگاههای غربی- به وجود خواهند آمد که بر اساس آنها میتوان در لایههای مختلفی از تولید علوم انسانی سخن گفت. پژوهش حاضر، درصدد ارائة تعریفی جدید از علوم انسانی و تبیین مبانی و مختصات معرفتشناختی این علوم، با روش عقلی- فلسفی است.
تفاصيل المقالة
سند
Sanad is a platform for managing Azad University publications