اثربخشی آموزش تحلیل رفتار متقابل بر احساس شایستگی، رفتار مقابله‌ای و الگوهای ارتباطی در دختران نوجوان

الموضوعات :

سمیه بلندبالا ¹ , شهناز نوحی ²

1 - کارشناس ارشد روانشناسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد شاهرود، سمنان، ایران.
2 - استادیار گروه روانشناسی، واحد شاهرود، دانشگاه آزاد اسلامی، شاهرود، ایران.

تاريخ الإرسال : 06 السبت , رجب, 1444 تاريخ التأكيد : 08 الأحد , رجب, 1447 تاريخ الإصدار : 14 الجمعة , جمادى الثانية, 1447

الکلمات المفتاحية: تحلیل رفتار متقابل, احساس شایستگی, رفتار مقابله ای, الگوهای ارتباطی.,

ملخص المقالة :

هدف: پژوهش حاضر با هدف اثربخشی آموزش تحلیل رفتار متقابل بر احساس شایستگی، رفتار مقابله‌ای و الگوهای ارتباطی دختران نوجوان انجام شد. روش: طرح این پژوهش، نیمه‌آزمایشی از نوع پیش‌آزمون_ پس‌آزمون با گروه گواه است. جامعه آماری شامل تمامی دانش‌آموزان دختر مقطع دوم متوسطه شهر شاهرود در سال تحصیلی 1400-1399 بود. نمونه مورد مطالعه شامل 30 دانش‌آموز از جامعه آماری مذکور بود که به روش نمونه‌گیری در دسترس انتخاب شده و به تصادف در دو گروه آزمایش و گواه (15 دانش‌آموز در هر گروه) جایگزین شدند. برنامه آموزشی تحلیل رفتار متقابل در یک دوره 10 جلسه‌ای (به صورت 1 جلسه در هفته و هر جلسه 90 دقیقه) برای گروه آزمایش اجرا شد و گروه گواه هیچ آموزشی دریافت نکردند. برای جمع‌آوری داده‌ها شرکت‌کنندگان قبل و بعد از پایان آموزش به پرسشنامه ادراک شایستگی (هارتر، 1985)، پرسشنامه رفتارهای مقابله‌ای (هرناندز، 2008) و پرسشنامه الگوهای ارتباطی (ریچی، 1990) پاسخ دادند. داده‌های پژوهش با روش تحلیل کوواریانس چند‌متغیره و استفاده از نرم‌افزار spss نسخه 24 تحلیل شد. یافته‌ها: نتایج تحلیل داده‌ها نشان داد آموزش تحلیل رفتار متقابل بر احساس شایستگی، رفتارهای مقابله‌ای و الگوهای ارتباطی تاثیر معنادار داشته است (001/0>p). نتیجه‌گیری: بر اساس نتایج به دست آمده در این مطالعه پیشنهاد می‌شود آموزش تحلیل رفتار متقابل به عنوان یک روش مداخله‌ای موثر جهت افزایش احساس شایستگی‌، الگوهای ارتباطی و رفتارهای مقابله‌ای مطلوب و سازش یافته نوجوانان مورد توجه قرار گیرد.

المصادر:

آزاد میلاجردی، خ.، و نیک نژاد، ف. (1396). بررسی اثربخشی مشاوره گروهی«تقویت من بالغ» بر مبنای نظریه تحلیل رفتار متقابل بر تغییر باورهای غیر منطقی در دانش آموزان دختر نوجوان 13 تا 15 سال شهر اصفهان. مجله علوم اجتماعی شوشتر، 11(3): 76-55.
اعلمی، م.، ایمانی، س.، نوروزی، ع.، و بشلیده، ک. (1399). طراحی مدلی از اثر واسطه ای کیفیت دلبستگی در رابطه میان باورهای دانش آموزان نوجوان دختر درباره طلاق والدین و راهبردهای مقابله با استرس. مجله مطالعات روانشناسی تربیتی، 17(40): 98-119.
بای، ن.، حسن آبادی، ح.، و کاوسیان، ج. (1396). الگوی ساختاری باورهای شایستگی و ادراک از کلاس درس با پیشرفت تحصیلی دانش‌آموزان: نقش رفتارها و باورهای پیشرفت. فصلنامه روان شناسی کاربردی، 11(2): 67-83.
برن، ا. (2013). تحلیل رفتار متقابل، ترجمه اسماعیل فصیح. تهران: انتشارات فرهنگ نشر نو با همکاری نشر آسیم.
ترابی، ه.، و بهرامی‌پور، م. (1402). اثربخشی پروتکل درمانی تن انگاره تایلور بر عوامل حمایت کننده فردی و پذیرش خود نوجوانان دختر دارای وسواس تن انگاره. فصلنامه روان شناسی تحلیلی شناختی، 14(52): 107-91.
جباری، ر.، میرزاحسنی، ح.، و محبوب، س. (1398). اثربخشی آموزش گروهی تحلیل رفتار متقابل بر تحمل پریشانی و مهارت‌های ارتباطی نوجوانان بزهکار. روانشناسی تحولی، 16(61): 73-87.
حقی کلخوران، ا.، شاهعلیزاده کلخوران، م.، حسینی، خ.، و شاهی‌فر، ف. (1398). مقایسه تنیدگی تحصیلی و استراتژی های مقابله ای در نوجوانان با و بدون رفتارهای پرخطر، اولین همایش ملی مدرسه فردا، اردبیل.
حیرت، ع.، و شریف‌زاده، ش. (1400). اثربخشی تحلیل رفتار متقابل بر آشفتگی روان‌شناختی و امید به زندگی مادران دارای کودکان اتیسم شهر اصفهان. روانشناسی افراد استثنایی، 11(41): 77-97.
دربانی، ع.، فرخزاد، پ.، و لطفی‌کاشانی، ف. (1398). اثربخشی تحلیل رفتار متقابل در مقایسه با خانواده درمانی راهبردی کوتاه‌ مدت بر تعارض‌های کلامی، غفلت و سوء رفتار زوج‌ها. فصلنامه روان شناسی کاربردی، 13(3): 347-370.
درستیان، ا.، نوابی‌نژاد، ش.، و فرزاد، و. (1397). مقایسۀ تأثیر مشاورۀ گروهی به روش تحلیل رفتار متقابل و روش راه حل‌محور بر ابرازگری هیجانی (پیش‌بین رفتارهای پرخطر) در دانشجویان. مدیریت مخاطرات محیطی، 5(2): 167-183.
دلاور، ع. (1397). روش تحقیق در روان‌شناسی و علوم تربیتی. انتشارات ارسباران.
رفاهی، ژا.، داستان، ن.، و اشرفی، ح. (1399). پیشبینی پرخاشگری کودکان بر اساس خشونت خانگی و الگوهای ارتباطی. سلامت روان کودک، 7(2): 55-68
رحمتی، ص.، هوشمندی، ر.، موسوی، آ.، و دهاقین، و. (1398). اثربخشی آموزش گروهی تحلیل رفتار متقابل بر تحمل پریشانی و حل مسئله اجتماعی نوجوانانِ بزهکار. پژوهش‌های‌روانشناسی‌اجتماعی، 37(1): 45-65.
رجبی، غ.، کریمی، م.، و امان‌الهی، ع. (1397). رضایت زناشویی و راهبردهای مقابله‌ای در زنان بارور و نابارور شهر اهواز. مشاوره کاربردی، 8(1): 45-62.
رحمانیان، م.، زارع، ح.، و پورکاشانی، ا. (1398). مقایسه اثربخشی تحلیل رفتار متقابل وآموزش تنظیم هیجان بر باورهای غیرمنطقی سبک‌های تصمیم‌گیری دختران نوجوان. مجله دست آوردهای روانشناختی، 4(26): 27-47.
زارع، ع.، قمری، م.، فتحی اقدم، ق.، و امیری‌مجد، م. (1401). مقایسه اثربخشی روان‌نمایشگری و تحلیل رفتار متقابل بر خشم نوجوانان پسر. سلامت جامعه، 16(3): 59-69.
زاهدی، ر.، مجتبایی، م.، و رفیعی‌پور، ا. (1399). مقایسه اثربخشی واقعیت درمانی و رویکرد تحلیل رفتار متقابل بر راهبردهای مقابله با استرس در زنان نابارور. روان پرستاری، (۶): ۸۴-۹۴.
صبری، م.، البرزی، م.، و بهرامی، م. (1392). رابطه الگوهای ارتباطی خانواده، هوش هیجانی و خلاقیت هیجانی در دانش آموزان دبیرستانی. اندیشه های نوین تربیتی دانشکده علوم تربیتی و روان شناسی دانشگاه الزهرا، 9(2): 63-35.
صدیقی، س.، مکوندحسینی، ش.، و قنبری‌هاشم‌آباد، ب. (1396). اثربخشی گروه‌درمانی تحلیل رفتار متقابل بر بهبود الگوهای ارتباطی زوجین. دانش و پژوهش در روان شناسی کاربردی، 17(3): 36-44.
صادقی، ش.، و مرادی، ا. (1401). اثربخشی آموزش مفاهیم تحلیل روابط متقابل بر خودتنظیمی هیجانی دختران دارای تعارض با والدین. فصلنامه علمی- پژوهشی خانواده و پژوهش، ۱۹(۲):۱۴۱-۱۲۷.
طاهرسلطانی، ف.، جمهری، ف.، و باقری، ف. (1400). پیش بینی پیشرفت و مسئولیت پذیری براساس ادراک شایستگی، تاب آوری و نوجویی دربین دانشجویان. فصلنامه علمی پژوهشی علوم روانشناختی، ۲۰(۹۸): ۲۳۲-۲۱۹.
فولادچنگ، م.، و زارع، م. (1400). نقش واسطه‌گری فرایندهای خودتنظیمی رفتاری در رابطة بین ادراک شایستگی و کنش‌وری نوجوانان. مجله مطالعات آموزش و یادگیری، 13(1): 61-37.
فلاحی‌خشت‌مسجدی، م.، کافی ماسوله، م.، خسرو جاوید، م.، کریمی لیچاهی، ر.، و اسکندری، ب. (1396). بررسی مقدماتی ویژگی‌های روانسنجی پرسشنامه رفتارهای مقابله‌ای کودکان (CCBQ). مجله روانپزشكي و روانشناسي باليني ايران، ۲۳(۴): 509-494.
مردوخی، م.، کمرزرین، ح.، و خالد نژاد، م. (1398). تاثیر آموزش راهبردهای فراشناختی بر عزت نفس تحصیلی، ادراک شایستگی و سلامت روان دانش آموزان دختر تیزهوش کرج. رویش روان شناسی، 8(3): ۳۷-۴۶.
مدرس غروی، م.، جان فدا، م.، و سید حسینی، ا. (1399). اثربخشی آموزش تحلیل رفتار متقابل بر کاهش علائم پیش ‌از قاعدگی و ناگویی هیجانی در دختران ۲۰ تا ۲۵ساله. مجله مطالعات ناتوانی، ۱۰(1): ۱۶-۱۶.
منجزی، ع.، هارون رشیدی، ه.، و کاظمیان مقدم، ک. (1400). رابطه الگوهای ارتباطی خانواده با نگرش به خلاقیت: میانجیگری سرزندگی تحصیلی در دانش‌آموزان. تفکر وکودک، 12(2): 320-301.
نمازی، ف.، و سهرابی، ن. (1397). نقش واسطه گری سازگاری اجتماعی در بین الگوهای خانواده و سلامت روان نوجوانان. مطالعات روانشناسی تربیتی، 15(29): 237-256.
نیک نژاد، ا.، و عسگری، پ. (1398). اثربخشی گروه درمانی به شیوه تحلیل تبادلی بر ابراز احساسات، افزایش احترام متقابل، حل تعارض زناشویی و رضایت زناشویی. فصلنامه فرهنگی تربیتی زنان و خانواده، 14(47): 129-146.

Castanheira, F., Conceicao, E., & Millot, S. (2017). Coping styles in farmed fish: consequences for aquaculture. Reviews in Aquaculture March, 9(1), 23-41.
Erskine, R. (2021). What Do You Say Before You Say Good-Bye? The Psychotherapy of Grief. Transactional Analysis Journal, 44(4), 279-290.
Elanur, Y., Karabulutlu, B., Bilici, M., Kerim Çayır, S., & Ragibe, K. (2020). Coping, Anxiety and Depression in Turkish Patients with Cancer. European Journal of General Medicin, 7(3), 296-302.
Fitzpatrick, M. A. & Ritchie, L. D. (2000). Communication schemata within the family: Multiple perspectives on family interaction. Human Communication Research, 20(1), 275-301.
Harter, S. (1982). The Perceived Competence Scale for Children. Child Development, 3(52): 87-97.
Harter, S. (2012). Self-perception profile for adolescents: Manual and questionnaires. Denver, CO: University of Denver, Department of Psychology.
Hernandez, B. (2008). The children’s coping behavior questionnaire: Development and validation [MA thesis]. Chicago: Loyola University Chicago.

Kim, M. S., Bang, G., & Ko, I. (2017). The agent communication simulation based on the ego state model of transactional analysis. Advances in Computer Science and Ubiquitous Computing, 421(1), 360-365.
Koerner, A. F., & Maki, L. (2004). Family communication patterns & social support in families of origin & adult children subsequent intimate relationships. Paper presented at the International Association for Relationship Research Conference, Journal Madison, 1(1), 22-25.
Lazarus R., & Folkman, S. (1984). Stress, Appraisal, and Coping strategies .New York: Springer Pub. Co., c1984.
Lawrence, L. (2021). Applying transactional analysis and personality assessment to improve patient counseling and communication skills. American J of pharmaceutical Education, 71(4), 1-5.
NoorKhan, A., Ryan, N., Crossley, L., & Hearps, S. (2022). Quality of family environment predicts child perceptions of competence 12 months after pediatric traumatic brain injury. Annals of Physical and Rehabilitation Medicine. 65(6), 160-176.
Parvin, S. Z. R., Erfan Ahmed, K., & Hossain, M. (2019). Psychotherapy services based on transactional analysis played an important role in the case of depression. Women’s Health and Complications, 2(1), 1-5.
Ritchie, L. D., & Fitzpatrick, M. A. (1990). Family communication patterns: Measuring intrapersonal perceptions of interpersonal relationships. Comm-unication Research, 17(4), 523-544.
Schrodt, P., & Carr K. (2012). Trait verbal aggressiveness as a function of family communication patterns. Communication Research Reports, 29(1), 54-63.
Sloot, D., & Scheibehenne, B. (2022). Understanding the financial incentive conundrum: A meta-analysis of the effectiveness of financial incentive interventions in promoting energy conservation behavior. Renewable and Sustainable Energy Reviews, 168(11), 276-285.
Sundah, J. A. (2022). The Effectiveness of Transactional Analysis Counseling to Increase Self Esteem. International Journal of Scientific Research and Management, 6(4), 266-273.
Stewart, L., & Joines, V. (2009). Today: A new introduction totransactional analysis. 3 ed. North Carolina: Lifespace Publication.
Thomas, K. (2022). The psychology of distinction: How cultural tastes shape perceptions of class and competence in the U.S. Poetics, 93(9), 69-81.
Yada, T., & Jäppinen, A. (2022). Principals’ perceptions about collective competences in shared leadership contexts. Teaching and Teacher Education. Leadership and Professional Development, 1(10), 12-24.