تدوین مدل مفهومی نوین رهبری آموزشی مبتنی بر اخلاق فناوری ، عدالت آموزشی و آینده پژوهی در عصر هوش مصنوعی

الموضوعات : Educational engineering: educational design and technology

فرزانه جابری ¹

1 - دانشجوی دکترای مدیریت آموزشی دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران جنوب

تاريخ الإرسال : 24 السبت , جمادى الأولى, 1447 تاريخ التأكيد : 20 الخميس , جمادى الثانية, 1447 تاريخ الإصدار : 27 الخميس , جمادى الثانية, 1447

الکلمات المفتاحية: رهبری آموزشی, هوش مصنوعی, عدالت آموزشی, اخلاق فناوری, آینده‌پژوهی, شایستگی فناورانه,

ملخص المقالة :

 این پژوهش با هدف بررسی رهبری آموزشی در عصر هوش مصنوعی و تدوین مدل مفهومی نوین رهبری آموزشی مبتنی بر اخلاق فناوری ، عدالت آموزشی و آینده ‌پژوهی صورت گرفته است. رشد فزاینده ی فناوری‌ های هوش مصنوعی در دهه ی اخیر، الگو های رهبری و مدیریت آموزشی را در سطح جهانی دچار دگرگونی کرده است. با وجود پیشرفت ‌های چشمگیر فناورانه، همچنان پرسش اساسی این است که رهبران آموزشی در عصر حاضر چگونه می‌توانند میان منطق داده و ارزش ‌های انسانی توازن برقرار کنند. پژوهش حاضر با رویکرد مرور مفهومی و تحلیلی انجام شده است. برای این منظور، پنج منبع علمی شاخص بین سال‌ های ۲۰۲۴ تا ۲۰۲۵ شامل پژوهش ‌های  Sposato، Anas ، Dai  و همکاران ،Uche-Agwu  وAdams & Thompson  مورد تحلیل تلفیقی قرار گرفت. نتایج نشان داد که رهبری آموزشی نوین در سه سطح فلسفی، سازمانی و عملی بازتعریف می‌شود و رهبران آموزشی باید علاوه بر شایستگی فناورانه، از سواد داده‌ای، آینده‌پژوهی و حساسیت اخلاقی برخوردار باشند. بدین ترتیب بر پایه ی یافته ‌ها، مدل مفهومی پنج ‌بعدی پژوهش شامل «رهبری اخلاقی»، «همزیستی انسان– ماشین»، «عدالت آموزشی»، «شایستگی فناورانه» و «آینده‌پژوهی رهبری» طراحی شد. این مدل پنج بعدی می‌تواند به‌ عنوان نقشه ی راهی برای بازنگری در سیاست‌ های آموزشی و تربیت رهبران آینده در نظام آموزش ایران مورد استفاده قرار گیرد.

المصادر:

1. Sposato, M. (2025). Artificial intelligence in educational leadership: A comprehensive taxonomy and future directions. International Journal of Educational Technology in Higher Education.
2. Anas, I. (2025). The impact of artificial intelligence on educational leadership: Challenges and opportunities in school management. EduYorasaki, Journal of Islamic Education Management, 1(1).
3. Dai, R., Thomas, M. K. E., & Rawolle, S. (2025). The roles of AI and educational leaders in AI-assisted administrative decision making: A proposed framework for symbiotic collaboration. The Australian Educational Researcher, 52(1), 1471–1487.
4. Okoye, O. M. U. (2025). The role of artificial intelligence (AI) in student assessment and evaluation in educational leadership in tertiary institutions in Anambra State. Unizik Journal of Educational Laws and Leadership Studies (UNILAWS), 1(1), January–April 2025.
5. Adams, D., & Thompson, P. (2025). Transforming school leadership with artificial intelligence: Applications, implications, and future directions. Leadership and Policy in Schools, 24(1), 77–89.
6. Anas, I., & Zakir, S. (2024). Artificial intelligence: Solusi pembelajaran era digital 5.0. Jurnal Sains Komputer dan Informatika (J SAKTI), 8(1), 35–46.
7. UNESCO. (2023). Global Education Monitoring Report 2023: Technology in education—A tool on whose terms? Paris, France: UNESCO.
8. Kafa, A. (2025). Exploring integration aspects of school leadership in the context of digitalization and artificial intelligence. International Journal of Educational Management, 39(8), 98–115.
9. Ibrahim bin Salem. (2024). Integrating artificial intelligence in personalized learning: A future-oriented approach to enhance student engagement and achievement. International Journal of Post Axial: Futuristic Teaching and Learning, 2(2), 111–119.
10. Harris, A. (2020). COVID 19 – School leadership in crisis? Journal of Professional Capital and Community, 5(3–4), 321–326.
11. Williamson, B. (2024). The social life of AI in education. International Journal of Artificial Intelligence in Education, 34(1), 97–104.
12. Karakose, T. (2024). Will artificial intelligence (AI) make the school principal redundant? A preliminary discussion and future prospects. Educational Process: International Journal, 13(2), 7–14.
13. Wang, Y. (2021). Artificial intelligence in educational leadership: A symbiotic role of human–artificial intelligence decision-making. Journal of Educational Administration, 59(3), 256–270.
14. Torraco, R. J. (2016). Writing integrative literature reviews: Using the past and present to explore the future. Human Resource Development Review, 15(4), 404–428.
15. Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77–101.
16. Heifetz, R. A. (1994). Leadership without easy answers. Cambridge, MA: Harvard University Press.