رتبه‌بندی مناطق مستعد گردشگری شهرستان ملایر در راستای توسعه منطقه‌ای

الموضوعات :

حمید رضا پور خباز ¹ , معصومه حیدری ²

1 - دانشیار گروه علوم و مهندسی محیط زیست دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه صنعتی خاتم الانبیا بهبهان، بهبهان، ایران
2 - استادیار گروه محیط زیست و شیلات، واحد سنندج، دانشگاه آزاد اسلامى، سنندج، ايران

تاريخ الإرسال : 29 السبت , صفر, 1447 تاريخ التأكيد : 15 الخميس , جمادى الأولى, 1447 تاريخ الإصدار : 16 الإثنين , رجب, 1447

الکلمات المفتاحية: رتبه‌بندی, روش تلفیقیVIKOR-AHP, شهرستان ملایر, گردشگری,

ملخص المقالة :

گردشگری نقش مهمی در توسعه منطقه‌ای دارد. شناسایی و رتبه‌بندی مناطق مستعد گردشگری گامی اساسی در جهت توسعه پایدار است. شهرستان ملایر با داشتن موقعیت جغرافیایی و محیطی مناسب، جاذبه‌های طبیعی، انسانی و تاریخی ظرفیت فراوانی در گسترش صنعت گردشگری دارد. این پژوهش کاربردی با استفاده از روش توصيفی- تحليلی به اولویت‌بندی و تعیین مناطق مستعد سرمایه‌گذاري با ریسک کمتر در این شهرستان پرداخت. اطلاعات مورد استفاده به دو صورت اسنادی و میدانی جمع‌آوری شد. معیارهای مورد استفاده در این تحقیق شامل سه معیار اصلی نیروی کار، دسترسی و توان منطقه بودند. جهت رتبه‌بندی منطقه از روش تلفیقی  VIKOR-AHP استفاده شد؛ بدین صورت که منطقه مطالعاتی با تابع Thiessen در نرم افزار ArcGIS 9.3 به شش قسمت (پلیگون) تقسیم و با لحاظ کردن پارامترهای اقتصادی – اجتماعی، اولویت‌بندی جهت توسعه انجام شد. نتایج نشان داد، جنوب منطقه مورد مطالعه (A5) جهت توسعه تفرج متمرکز در اولویت قرار داشته و جنوب شرقی منطقه (A6) آخرین رتبه را در اولویت‌بندی دارد. A5 هم به لحاظ زیست‌محیطی و هم از نظر معیارهای اقتصادی– اجتماعی در شرایط بهینه قرار دارد و پیشنهاد می‌شود جهت سرمایه گذاری و توسعه گردشگری منطقه استفاده شود.

 

المصادر:

1- اعرابی،س.س.، قادری، ا. 1399. رقابت‌پذیري گردشگري شهري در ایران (با استفاده از مدل یکپارچه دو آیر). فصلنامه آمایش محیط،49: 228-203.
2- الهي چورن،م.ع.،سنايي مقدم،س.1397. تبيين سنجش و اولويت‌بندي جاذبه‌هاي گردشگري شهرستان نوشهر بر اساس پتانسيل جذب گردشگر. جغرافيا و روابط انساني،(2):939-925.
3- ایلدرمی،ع.ر.،دلال اوغلی، ع.،قربانی،م.، بهمنی،ن. 1394. مکان‌یابی مناطق مستعد و حفاظت شده جهت فعالیتهاي اکوتوریستی با استفاده از تکنیک‌هاي تصمیم‌گیري چند معیاره (مطالعه موردي:استان همدان). فصلنامه علمی پژوهشی فضاي جغرافیایی، 51(15): 16-45.
4- پرور،ز.،حشمت‌نیا‌،ب.،شایسته،ک.1398.ارزیابی تناسب اراضی برای کاربری توریسم با استفاده ازGIS وروشAHP (مطالعه موردی شهرستان همدان). فصلنامه علوم و تکنولوژی محیط زیست، 6(21):1-15.
5- جعفری‌نیا،غ.ر.1402.نقش‌بازارتجاری‌و‌فروشگاه‌هابرجذب‌توریسم‌تجاری‌با‌تأکیدبرگردشگری‌پایدار(موردمطالعه:استان ‌بوشهر).فصلنامه‌برنامه‌ریزی و توسعه گردشگری،47(12):162-143.
6- حجاریان، ا.1403. مطالعه و بررسی برخورداری از ابعاد شاخص‌های گردشگری خلاق(مورد مطالعه: استان اصفهان). فصلنامه برنامه‌ریزی و توسعه گردشگری،13(48):139-115.
7- حضرتی،م.ح.،احمدزاده،ح.،پناهی،ع.1401. پهنه‌بندی مناطق مستعدگردشگری شهری با استفاده از توانایی‌سیستم اطلاعات مکانی و تلفیق عوامل اجتماعی، محیطی و فیزیکی. فصلنامه برنامه‌ریزی و توسعه گردشگری،42(11):184-165.
8- حیدری،ر.،پورخباز،ح.ر.،جوانمردی،س.، ایلدرمی،ع.ر.1399پياده سازی مدل آمايشی کاربری توريسم با استفاده از مدل تلفيقی تصميم‌گيری ANP-DEMATEL و منطق فازی (مطالعه موردی: شهرستان ملاير). فصلنامه علوم و تکنولوژی محیط زیست،5(22):238-223.
9- حیدری، ر. 1395. ارزیابی و پهنه‌بندي تناسب پارامترهاي محیطی براي توسعه کاربري توریسم (مطالعه موردی: شهرستان ملایر). پایان نامه کارشناسی ارشد رشته ارزیابی و آمایش سرزمین، دانشگاه صنعتی خاتم الانبیاء(ص)، 100صفحه.
10- خادمی‌راد،ن.،انصاری،ا.،هادی‌پور،م.،محمدیاری،ف.1401. ارزیابی توان اکولوژیک به منظور تعیین کاربری اکوتوریسم با استفاده از مدل‌های تصمیم‌گیری چند معیارهAHP - Fuzzy و ANP در شهرستان خنداب. پژوهش‌های محیط زیست،25 (13):318-301.
11- رفاهی دهر،م.،شمس،م. 1403. شهر خلاق و نقش آن در توسعه گردشگری (مطالعه موردی: شهر همدان). فصلنامه مطالعات برنامه‌ریزی سکونتگاه‌های انسانی، 19(3): 13-1.
12- سنایی مقدم،س.، محمدي یگانه،ب.،رضایی،م. 1395. سنجش و اولویت‌بندی جاذبه‌های گردشگری استان کهگیلویه و بویر احمد براساس پتانسیل جذب گردشگر،6(21):18-1.
13- شمس،م.،هاشمی،ن. 1390. امکان‌سنجی جاذبه‌های گردشگری سد کلان شهرستان ملایر و نقش آن در توسعه اقتصادی محدوده‌های پیرامون. همایش گردشگری و توسعه پایدار، دانشگاه آزاد اسلامی واحد همدان، 21 تیر،17-1.
14- عینالی،ج.،اسماعیلی،آ.،رومیانی،ا.1396. شناسایی و اولویتبندی جاذبه‌های گردشگری در راستای توسعه منطقه‌ای با استفاده از مدل تاپسيس و ویکور، مطالعه موردی: استان کردستان. فصلنامه راهبردهای توسعه روستایی،2(4): 212-195.
15- کاظمیان،غ.ر.،ضیائی،م.،یاوری‌گهر،ف.،بابایی،ی.1401. ارایه مدل توسعه مکمل‌گرای گردشگری با رویکرد فرا ترکیب. فصلنامه برنامه‌ریزی و توسعه گردشگری،40 (11):132-103.
16- کریمی،آ.،فنی،ز.،رضویان،م.ت.،توکلی نیا،ج.1400.رهیافت برندسازی شهری در فرآیند نقش‌پذیری گردشگری (مطالعه‌ی موردی: شهرهای کوچک استان کردستان). فصلنامه برنامه‌ریزی و توسعه گردشگری،38(10):224-199.
17- کیومرثی،ح.،تقوایی،م.،وارثی،ح.ر. 1402. تدوین و اولویت‌بندی راهبردهای توسعه گردشگری منطقه شمال استان فارس. نشریه جغرافیا و توسعه ناحیه‌ای،مقالات آماده انتشار.
18- مرصوصی،ن.،خدادادی،ر. 1394. اولویت‌بندی جاذبه‌های گردشگری استان زنجان در راستای توسعه منطقه‌ای با استفاده مدل ویکور و تاپسیس. فصلنامه جغرافیا و برنامه‌ریزی منطقه‌ای،1 (6):72-59.
19- میرزایی،آ.،فلاح‌تبار،ن.،استعلاجی،ع.ر.1398.آسیب‌شناسی‌اکوتوریسم‌مناطق نمونه گردشگری روستایی کرمانشاه (مطالعه موردی: ناحیه بیستون). نگرش‌های نو در جغرافیای انسانی، 4(11):388-376.

20- Affifah, A.N. 2025. Community empowerment and environmental stewardship in sustainable tourism: The role of ecotourism. Ecotourism and Environment Conservation Ecotour,2(1):20-33.
21- Akbarian Ronizi, S.R., Mokarram, M., Negahban, S.2020. Utilizing multi-criteria decision to determine the best location for the ecotourism in the east and central of Fars province, Iran. Land Use Policy,99: 105095.
22- Chen,L.Y., Wang, T.C. 2009. Optimizing partner's choice in IS/IT out sourcing projects: the strategic decision of fuzzy VIKOR. International Journal of Production Economics, 20(1): 232-242.
23- Hassanshahi,Gh., Soltani,A., Roosta,M., Askari,S. 2023.Walking as soft mobility: A multi-criteria GIS-based approach for prioritizing tourist routes. Frontiers of Architectural Research, 12(6):1080-1096.
24- Liao,H., Yang, Sh., Kazimieras Zavadskas,E., Skare,M. 2022. An overview of fuzzy multi-criteria decision-making methods in hospitality and tourism industries: bibliometrics, methodologies, applications and future directions. Economic Research-Ekonomska Istraživanja,36(3):1-42.
25- Lifang, Q., Yichuan, ZH., Lei, F. 2008.A model for suitability evaluation of tourism development for the suburban mining wasteland and its empirical research. Ecological Economy, 4: 338-345.
26- Kaymaz,C.K., Çakır,C., Birinci,S., Kızılkan ,Y. 2021. GIS-Fuzzy DEMATEL MCDA model in the evaluation of the areas for ecotourism development: A case study of “Uzundere”, Erzurum-Turkey. Applied Geography,136:102577.
27- Mirzaei,E., Kiamiri,F. 2020. Using multi criteria decision analysis Topsis & Vikor methods for prioritizing tor Qazvin province attraction (Case study: Qazvin province). Comprehensive Studies in Urban Management,2(1):21-31.
28- RahmiAgus,F.,Setyoadi1,R.F.,FajarIrnawan,R.,CarlaViena,V.,DelaDaza,Y.2025.Environmental carrying capacity and economic feasibility of mangrove-based coastal ecotourism. Ecotourism and Environment Conservation Ecotour,2(1):1-19.
29- Sarantou, M., Kugapi, O.,Huhmarniemi, M. 2021. Context mapping for creative tourism. Annals of Tourism Research, 86: 302-313.
30- Torres, P., Augusto, M. 2020. Understanding complementarities among different forms of innovation. European Journal of Innovation Management, 23(5):813–834.
31- UNWTO— United Nations World Tourism Organization. 2023. Tourism highlights, www.unwto.com.
32- WTTC—World Travel and Tourism Council. 2019. Economic impact
33- 2019—March 2019, www.wttc.org.