راهبرد موازنه منطقهای ایران در قفقاز جنوبی: تحلیل کنشگری در برابر محور ترکیه-آذربایجان-اسرائیل پس از جنگ دوم قرهباغ
الموضوعات : Political and International Researches Quarterly
1 - Assistant Professor, Department of Public Administration, Qazvin Branch, Islamic Azad University, Qazvin, Iran.
الکلمات المفتاحية: جنگ دوم قرهباغ, راهبرد موازنه, سیاست خارجی ایران, قفقاز جنوبی, کریدور زنگزور.,
ملخص المقالة :
جنگ دوم قرهباغ در سال ۲۰۲۰، با ایجاد زلزلهای ژئوپلیتیکی در قفقاز جنوبی، موازنه قدرت را به سود محور نوظهور ترکیه-آذربایجان-اسرائیل بازتعریف کرد. این تحول، ایران را با سهگانهای از چالشهای درهمتنیده مواجه ساخت: تهدید انزوای ژئوپلیتیکی از طریق «کریدور زنگزور»، تعمیق حضور نظامی-اطلاعاتی اسرائیل در مرزهای شمالی، و گسترش نفوذ ایدئولوژیک آنکارا. این مقاله با هدف تحلیلی جامع، ابعاد، ابزارها و محدودیتهای راهبرد «موازنه فعال» ایران را واکاوی میکند. پژوهش حاضر با رویکرد کیفی و توصیفی-تحلیلی و بر پایه چارچوب نظری رئالیسم نئوکلاسیک استوار است که کنش دولت را محصول تعامل فشارهای سیستمی و متغیرهای سطح داخلی میداند. یافتهها نشان میدهد ایران پس از دورهای از انفعال، به راهبردی چندلایه شامل دیپلماسی مهارکننده، بازدارندگی نظامی معتبر، و رقابت ژئواکونومیک روی آورده است. با این حال، کارآمدی این استراتژی با موانع جدی داخلی، به ویژه آسیبپذیری اقتصادی ناشی از تحریمها، و عدم قطعیتهای خارجی، نظیر ابهام در نقش روسیه، روبروست. در نهایت، نتیجهگیری میشود که موفقیت پایدار این راهبرد به هماهنگی مؤثر ابزارهای سخت و نرم، مدیریت هوشمندانه ائتلافها، و تقویت بنیه اقتصادی داخلی برای پشتیبانی از یک سیاست خارجی فعال بستگی حیاتی دارد.
دستجردی، حسن کامران، و متقی، افشین. (1390). حضور اسراییل در قفقاز و تاثیر آن بر امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران (با کاربرد نظریه بازیها). جغرافیا، 9(28)، 59-80. SID. https://sid.ir/paper/150522/fa
شجاعی, امیررهام و نیاکوئی, سید امیر . (1403). بایستههای سیاستگذاری ایران در قفقاز جنوبی پس از جنگ دوم قرهباغ(2020)؛ با تأکید بر روابط ایران و ارمنستان. سیاستگذاری عمومی, 10(4), 141-154. doi: 10.22059/jppolicy.2024.99831
مشیرزاده، ح. (1395). تحول در نظریههای روابط بینالملل. چاپ دوازدهم. تهران: سمت.
مظفری، م. م.، شربتی، و.، و فلاحتپیشه، ح. (1394). سیاست خارجی ترکیه در قفقاز جنوبی و منافع ایران و روسیه. فصلنامه پژوهشهای راهبردی سیاست، 3(12)، 37-60
میکامه, ایمان , محمدی, حمیدرضا , یزدانپناه, کیومرث و سلیم نژاد, ندیمه . (1403). رویکردها و اهداف ژئوپلیتیکی ایران در قفقاز جنوبی. جغرافیا (نشریۀ انجمن جغرافیایی ایران), 22(83), 21-42. doi: 10.22034/iga.2024.2028738.1305
نجفی سیار, رحمان و ابراهیمی, حامد . (1400). آثار و پیامدهای توافقنامه آتشبس بحران 2020 قرهباغ بر امنیت و منافع ملی جمهوری اسلامی ایران. فصلنامه روابط خارجی, 13(3), 499-532.
Asadov, M. (2023). The" New Great Game" Conflict and Cooperation Area South Caucasus: From Competition to Cooperation between Turkey and Russia. Ordu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 13(2), 1955-1974.
European Council on Foreign Relations. (2022). "The Southern Front: The EU and the Caucasus Corridor." Policy Brief.
Gafarlı, T. (2024). Unlocking the Potential in the South Caucasus: The Zangezur Corridor’s Impact on the Trans-Caspian International Transport Route (Middle Corridor). PERCEPTIONS: Journal of International Affairs, 29(2), 148-173.
International Crisis Group. (2022). Averting a New War Between Armenia and Azerbaijan. International Crisis Group.
IRU. (2024, April 4). The new corridors of global trade. IRU. https://www.iru.org/news-resources/newsroom/new-corridors-global-trade
Kurt, S., & Tüysüzoğlu, G. (2023). Is Nagorno-Karabakh no longer a frozen conflict zone after the 2020 war?. International Journal, 78(1-2), 41-59.
Reuters. (2021). "Iran, Azerbaijan, Turkmenistan Sign Gas Swap Deal." Reuters.
Rose, G. (1998). Neoclassical realism and theories of foreign policy. World politics, 51(1), 144-172.
Taştekin, F. (2020, December 18). How realistic are Turkey’s ambitions over strategic corridor with Azerbaijan? Al-Monitor. https://www.al-monitor.com/originals/2020/12/turkey-russia-iran-conflicting-interests-nagorno-karabakh.html
