وضعیت فقهی اختیار معامله در بازار سرمایه ایران

محورهای موضوعی : فقه و مبانی حقوق

علی عزیزی ¹ , مرضیه نکویی زاده ² , محمدعلی شیخ موحد ³

1 - کارشناسی حقوق، دانشکده علوم انسانی، واحد شیراز، دانشگاه آزاد اسلامی، شیراز، ایران
2 - استادیار حقوق، دانشکده علوم انسانی، واحد شیراز، دانشگاه آزاد اسلامی، شیراز، ایران
3 - حقوق دانشکده علوم انسانی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد شیراز، شیراز، ایران.

تاریخ دریافت : 1403/02/30 تاریخ پذیرش : 1403/04/01 تاریخ انتشار : 1403/04/10

کلید واژه: قرارداد اختیار معامله , فقه , حقوق, بازار سرمایه , قانون بازار,

چکیده مقاله :

در حقوق اسلامی، مفهوم اختیار معامله به عنوان حقی است که به فرد برای انجام معامله اعطا می‌شود. همچنین، بازار سرمایه به عنوان یکی از ابزارهای توسعه اقتصادی مورد توجه قرار دارد. در ایران نیز، با توجه به مفهوم اختیار معامله در حقوق اسلامی، معاملات در بازار سرمایه تحت نظارت شورای نگهبان صورت می‌گیرد. با توجه به اینکه در حقوق اسلامی، اختیار معامله به شرط رعایت شرایط و احکام شرعی مجاز است، در بازار سرمایه ایران نیز توسعه محصولات سرمایه‌گذاری واجد شرعیت، توسعه بازار بورس و بازار سرمایه اسلامی، توسعه بانکداری اسلامی و توسعه صندوق‌های سرمایه‌گذاری اختصاصی اسلامی مورد توجه قرار گرفته است.در ایران، معاملات در بازار سرمایه تحت نظارت شورای نگهبان و سازمان بورس و اوراق بهادار ایران صورت می‌گیرد. همچنین ،توسعه بانکداری اسلامی و ایجاد تسهیلات و خدمات مناسب برای سرمایه‌گذاران واجد شرعیت، به جذب سرمایه‌گذاران واجد شرعیت و توسعه اقتصادی کشور کمک کرده است. در کل، وضعیت فقهی و اختیار معامله در بازار سرمایه ایران به شرط رعایت شرایط و احکام شرعی مجاز است و محصولات سرمایه‌گذاری واجد شرعیت، توسعه بازار بورس و بازار سرمایه اسلامی، توسعه بانکداری اسلامی و توسعه صندوق‌های سرمایه‌گذاری اختصاصی اسلامی در جذب سرمایه‌گذاران واجد شرعیت و توسعه اقتصادی کشور نقش مهمی دارند.

چکیده انگلیسی:

In Islamic law, the concept of optional contract allows individuals to engage in transactions by their own choice. In Iran, the concept of optional trading in Islamic law permits transactions in the capital market under the supervision of the Guardian Council. Compliance with the rules and legal provisions is crucial in ensuring the permissibility of optional trading according to Islamic law. The Iranian capital market emphasizes the development of lawful investment products, the expansion of the stock market and Islamic capital market, the progression of Islamic banking, and the establishment of specific Islamic investment funds. In Iran, transactions in the capital market are overseen by the Guardian Council and the Iran Stock Exchange and Securities Organization, with adherence to their approved rules and regulations being mandatory. Overall, as long as the conditions and legal provisions are met, optional trading in Iran's capital market is considered permissible in accordance with Islamic law. The availability of Sharia-compliant investment products, the growth of the stock market and Islamic capital market, the progress of Islamic banking, and the establishment of specific Islamic investment funds all play substantial roles in attracting legitimate investors and fostering economic development in the country.

منابع و مأخذ:

امینی، ع .و سلیمی، ع. ر. (1390) . قرارداد اختیار معامله در فقه. پژوهشنامه فقه و حقوق اسلامی، (4)7. 25-27.
پورحسین ،م. ر. (۱۳۸۷). حقوق قراردادهای مالی. تهران: مؤسسه مطالعات و پژوهش‌های حقوقی شهر دانش.
جعفری لنگرودي، م. ج. (1354). دوره حقوق مدني، حقوق تعهدات، ،ج 1، قم: مدرسه عالي امور قضايي و اداري، اول، ص.260.
حائري، م. (1373). مباني فقهي اصل آزادي قراردادها و تحليلي از ماده 10 قانون مدني، تهران: كيهان، دوم.
حجتی، م.، و کریمی، م. (1398). مبانی فقهی قراردادهای اسلامی در بازار سرمایه. پژوهشگاه فرهنگ و اقتصاد اسلامی.

حسين¬زاده ،ج. و شيروي، ع. ( 1386 ). وضعيت فقهي و حقوقي قرارداد اختيار معامله . فصلنامه علمي پژوهشي اقتصاد اسلامي؛ 27.
حسيني عاملي، س. م. ج. (1323). مفتاح الكرامه. تهران: افست.حقوق، 1323ق.



حسینی، م. (1398) . فقه معاملات اسلامی و کاربرد آن در ابزارهای مشتقه. نشر اقتصاد اسلامی.
درخشان، م. (1383). مشتقات و مديريت ريسك در بازارهاي نفت. تهران : مؤسسه مطالعات بين المللي انرژي.
راعی، ر.، سياح، س. و مصباحي مقدم ، ح. غ. ر. (1390). تبیین ابعاد فقهی، حقوقی و نظارتی قرارداد اختیار معامله در بازار مالی ایران. فصلنامه تحقیقات مالی، دوره (3)13، 1-14.
رضايي م. ( 1384). اوراق اختيار معامله در منظر فقه اماميه. نشريه مركز تحقيقات. دانشگاه امام صادق عليه السلام، فصلنامه پژوهشي 25 دانشگاه امام صادق (ع).
رفيعي، م. ت. و عبد الصمدي، ر. (1385). بررسي حقوقي اوراق اختيار معامله در بازار بورس اوراق بهادار. مجله انديشه هاي حقوقی ،ش 10، قم: دانشگاه تهران- پرديس قم.
سازمان بورس و اوراق بهادار ایران. (1400). چارچوب نظارتی-شرعی برای قراردادهای مشتقه در بورس ایران. تهران: سازمان بورس. URL
شورای نگهبان. (1399). فتاوا و راهنمای فقهی استفاده از مشتقه‌های مالی در بازار سرمایه ایران. تهران: شورای نگهبان. URL
شهيدي، م. (1379). حقوق مدني اصول قراردادها و تعهدات، ج2 ، تهران : عصر.
عباس¬زادگان، م. (1380) .ارزيابي عملكرد صنعت بيمه كشور در بازار سرمایه. فصلنامه بيمه، تهران: ش 4 .
عبدالرحمانیان، م. ح.؛ حق شناس، ع. و رامتين ،ح. (1397). قرارداد اختیار معامله از منظر فقه اسلامی. فصلنامه علمی ترویجی اقتصاد و بانکداری اسلامی، شماره23 .
كاتوزيان، ن. (1387). الزامهاي خارج از قرارداد-ضمان قهري. جلد دوم، چاپ هشتم، انتشارات دانشگاه تهران.
کشتکاری، معصومه و علومی یزدی، حمیدرضا (1392 ). ساختار و چالشهای حقوقی قرارداد اختیار معامله.
مطالعات فقه و حقوق اسلامی، شماره8 .
نوری، ل. (1400). ابزارهای جایگزین اسلامی در بورس ایران: Musharaka و Mudaraba. فصلنامه اقتصاد اسلامی، 9(1), 45-68.

Ayub, M. (2007). Understanding Islamic , maisir, riba. Finance. Wiley
Blair, Michael (2007). Financial Markets Exchanges Law. London, Oxford University Press.
Hudson, Alastair (2006). The Law on Financial Derivatives. London, Sweet & Maxwell.
Khan, M. S., & Bhatti, M. (2010). Islamic Finance: An Introduction and Overview. Journal of Economic Behavior and Organization, 76(3), 1-10
Webber, Alan (1994). Dictionary of Futures & Options. Vision Books, Probus Publishing Co.
Tuckman, H. P., & Vila, J. L. (2001). Restricting stock index arbitrage: An analysis of the success of the NYSE trading collar. The Journal of Finance, 56(5), 1793-1820.