بررسی دلالتهای مذاق شریعت در فقه جزایی امامیه
محورهای موضوعی : فقه و مبانی حقوقسید مرتضی حسینی نسب 1 , محمود قیوم زاده 2 , سمیرا گلخندان 3
1 - دانشجوی دکتری الهیات و معارف اسلامی (فقه و مبانی حقوق و اندیشههای امام خمینی)، واحد خمین، دانشگاه آزاد اسلامی، خمین، ایران.
2 - استادیار،گروه حقوق، واحد ساوه، دانشگاه آزاد اسلامی، ساوه، ایران
3 - استادیار، گروه حقوق جزا و جرمشناسی، دانشکده علوم انسانی، واحد خمین، دانشگاه آزاد اسلامی، خمین، ایران.
کلید واژه: دلالت, مذاق شریعت, فقه جزایی امامیه, دلالت, فقه,
چکیده مقاله :
فقیه گاه در مقام استنباط احکام به نصوص و ادله شرعی به صورت منفرد و تکگزارهای استناد مینماید و گاه در اثر ممارست و انس با نصوص شرعی، روش و سیرهی شارع در جعل احکام و روح کلی شریعت را در می یابد و با این بینش مجموعه نگر، ادله شرعی را ارزیابی میکند. بدین سان مذاق شریعت نه تنها مبین اراده ی تشریعی شارع است بلکه در مقام تفسیر ارادهی شارع نیز دستمایه فقها قرار میگیرد. هر یک از منابع موجود با رویکرد خاصی، مفهوم مذاق شریعت را بررسی نموده اند. گاه عناصر و اجزا تشکیل دهنده مذاق شریعت تشریح شده است، گاه به اعتبار سنجی این مفهوم و گاه نیز به نقد و آسیب شناسی آن پرداخته اند. مقاله حاضر با روش کتابخانهای و با رویکرد توصیفی و تحلیلی دلالتهای مذاق شریعت در فقه جزایی امامیه را مورد بررسی قرار داده است و نتیجه بحث بیانگر آن است که: در محدوده فقه امامیه، فقها ضمن آشنا نمودن دیگران با مذاقهای شرعی در جاهای مختلف بدان استناد کردهاند، به گونهای که در خصوص موضوعات فاقد پیشینه از این مسئله استفاده میکنند، لذا توجه به مذاق شریعت و پرهیز از تفسیر
In deriving rulings, jurisprudence sometimes refers to Sharia texts and evidences in a single and single statement form, and sometimes due to practice and familiarity with Sharia texts, the method and practice of Shariah in falsifying rulings and the general spirit of Sharia in finds and evaluates Shari'i proofs with this holistic view. In this way, the taste of the Shari'ah not only shows the legislative will of the Shariah, but it is also placed in the hands of jurists in the position of interpreting the will of the Shariah. Each of the existing sources have studied the concept of the taste of Sharia with a special approach. Sometimes the elements and components that make up the taste of Shariat have been explained, sometimes they have tried to validate this concept, and sometimes they have criticized and analyzed it. The present article has investigated the implications of Sharia's taste in Imami criminal jurisprudence with a library method and with a descriptive and analytical approach, and the result of the discussion shows that: within the scope of Imamiyya jurisprudence, jurists, while introducing others to Sharia's taste in different places, refer to it in different places. have done, in such a way
1. ابن بابویه، محمد بن على، (شیخ صدوق)، 1413، من لایحضره الفقیه، چاپ دوم، قم، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
2. اردبیلی، احمد بن محمد، 1423، مجمع الفائده و البرهان، چاپ اول، قم، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
3. اصفهانی، فتح الله بن محمدجواد نمازي، 1410، افاضه القدیر فی احکام العصر، چاپ اول، قم، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
4. تبریزی، جواد، 1404، اسس الحدود و التعزیرات، قم، نشر جامعه مدرسین.
5. جوهري، اسماعیل بن حماد، 1407، الصحاح تاج اللغه و صحاح العربیه، تحقیق احمد عبدالغفور عطّار، چاپ اول، بیروت، دارالملایین.
6. حاجی ده آبادی، احمد، 1389، «ارش» ماهیت، شیوه، محاسبه و مسئول آن، مجله مطالعات حقوقی دانشگاه شیراز، دوره دوم، شماره اول.
7. حر عاملی، محمد بن حسن، 1409، تفصیل وسائل الشیعة إلى تحصیل مسائل الشریعة، قم: آلالبیت(ع).
8. حکیم، محسن، 1416، مستمسک العروه الوثقی، چاپ اول، قم، موسسه دارالتفسیر.
9. حلی، نجم الدین، 1408، شرائع الاسلام فی مسائل الحلال و الحرام، قم، موسسه اسماعیلیان.
10. خامنهای، علی، 1417، بحث حول الصابئه، قم، موسسه دائره المعارف فقه اسلامی بر مذهب اهل بیت(ع).
11. خویی، ابوالقاسم، 1421، المستند فی شرح العروه الوثقی، قم، موسسه احیاء آثار الامام الخویی.
12. سبحانی، جعفر ، 1419، مصادر الفقه الاسلامی و منابعه، چاپ اول، بیروت، دارالاضواء.
13. طوسی، ابوجعفر محمد بن حسن، 1407، تهذیب الاحکام، چاپ چهارم، تهران، دار الکتب الاسلامیه.
14. فراهیدي، خلیل بن احمد، 1410، العین، تحقیق مهدي مخزومی و ابراهیم سامرائی، چاپ اول، قم، موسسه دارالهجره.
15. قطب، مصطفی، 2002م، مصطلحات اصول الفقه، دمشق، دارالفکر.
16. کاتوزیان، ناصر، 1376، حقوق مدنی (عقود معین)، چاپ دوم،تهران، شرکت سهامی انتشار.
17. کلینی، محمد بن يعقوب بن اسحاق، ۱۴۰۷، الكافي، تهران: دارالکتب الإسلامية.
18. گرجی، ابوالقاسم، 1365، مقالات حقوقی، تهران، ادارة کل انتشارات و تبلیغات وزارت ارشاد اسلامی.
19. مجلسی، محمدباقر، ۱۴۰۳، بحارالانوار، بیروت: دار إحياء التراث العربی.
20. محمدسعید، حکیم، 1418، المحکم فی اصول الفقه، چاپ اول، مکتب آیتالله العظمی السید حکیم.
21. مصطفوي، حسن، 1416، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم ،چاپ اول، تهران، سازمان چاپ و انتشارات (وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی).
22. مصطفی، ابراهیم؛ الزباب، احمد؛ عبدالقادر، حامد؛ النجار، محمد، 1410، المعجم الوسیط، استامبول، دارالدعوه.
23. معزّي ملایري، اسماعیل، 1415، جامع احادیث الشیعه، بی چا،قم، بینا.
24. معلوف، لویس، 1380، المنجد فی اللغه ، چاپ سی و هفتم ،قم، ذوي القربی.
25. منتظري، حسینعلی، 1373، رساله استفتائات، چاپ دوم ،تهران، نشر فکر.
26. موسوی خمینی، روح الله، 1415، المکاسب المحرمه، قم، موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
27. موسوي خمینی، روح الله، 1418، کتاب البیع، چاپ اول، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى قدس سره.
28. نجفی، محمدحسن، 1404، جواهرالکلام فی شرح شرائع الاسلام، بیروت، داراحیاء التراث العربی.
29. هاشمی شاهرودی، محمود، 1378، بایستههای فقه جزا، تهران، نشر میزان.
30. یزدی، محمد، 1389، رساله ای در قسامه، مجله فقه اهل بیت(ع)، چاپ اول، قم.
