تمهیدات فراداستانی و چندگانگی وجود شناختی در رمان «شب ملخ»
محورهای موضوعی : مطالعات نقد ادبیمژگان ونارجی 1 , لطیفه سلامت باویل 2 , محمد مهدی اسماعیلی 3
1 - دانشجوی دکتری گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
2 - دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
3 - استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
کلید واژه: فراداستان, پسامدرن, وجودشناسی, فروپاشی روایت, چندگانگی جهانهای ممکن,
چکیده مقاله :
فراداستان به عنوان یکی از گرایشهای برجسته در روایتهای پسامدرن با مخدوش ساختن مرز میان واقعیت و تخیل، خواننده را به تأمل در باب ماهیت ساختگی متن فرامیخواند. پژوهش حاضر با هدف تحلیل و تبیین تمهیدات فراداستانی در رمان «شب ملخ» اثر «جواد مجابی» انجامشدهاست. مسئله اصلی مقاله، بررسی چگونگی شکلگیری ساختارهای وجودشناختی و خودآگاهانه در این رمان و تأثیر آنها بر بازتعریف نسبت روایت و واقعیت تاریخی است. این پژوهش با رویکردی کیفی، مبتنی بر تحلیل محتوای هدفمند، به بررسی عناصر وجودشناسانه، فروپاشی فراروایتها، پارانویا، تیپ سازی نامتعارف و نمادین و بینظمی زمانی میپردازد. یافتهها نشان میدهد که رمان با بهرهگیری از تداخل جهانهای ممکن، گسست روایی، تعلیق علیت، بینظمی زمانی، ورود شخصیتهای تاریخی به بافتی فراواقعی و فروپاشی روایت کلان، ساختاری چندلایه و خودبازتاب ایجاد کرده است؛ در نتیجه، اثر نه صرفاً بازنمایی تجربه جنگ، بلکه تأملی انتقادی بر سازوکار روایت و امکان بازنمایی حقیقت تاریخی است. مخاطب در برخورد با این رمان در برزخی از واقعیت و خیال قرار میگیرد و فرایند خواندن برای او به کشف لایههای پنهانی متن مبدل میگردد
Metafiction, as one of the prominent tendencies in postmodern narratives, calls the reader to reflect on the constructed nature of the text by blurring the boundary between reality and imagination. The present study aims to analyze and elucidate the metafictional devices in the novel Grasshopper Night by Javad Mojabi. The central issue of the article is to examine how ontological and self-conscious structures are formed in this novel and how they contribute to redefining the relationship between narrative and historical reality.
Adopting a qualitative approach based on directed content analysis, this research investigates ontological elements, the collapse of metanarratives, paranoia, unconventional and symbolic characterization, and temporal disorder. The findings indicate that through the interpenetration of possible worlds, narrative fragmentation, the suspension of causality, temporal disruption, the insertion of historical figures into a surreal context, and the disintegration of grand narratives, the novel constructs a multilayered and self-reflexive structure. Consequently, the work is not merely a representation of the experience of war, but rather a critical reflection on the mechanisms of narration and the possibility of representing historical truth.
In engaging with this novel, the reader is placed in a liminal space between reality and imagination, and the act of reading becomes a process of uncovering the hidden layers of the text.
آلوت، میریام.(1368). رمان به روایت رمان¬نویسان، ترجمۀ علی¬محمد حق¬شناس، اوّل، تهران،مرکز.
بارونیان، حسن.(1387). شخصیّت¬پردازی در داستان¬های کوتاه دفاع مقدّس، اوّل، تهران، بنیاد حفظ آثار و نشر ارزش¬های دفاع مقدّس.
پاینده، حسین.(1397). نظریه و نقد ادبی، ج دوم، اول، تهران، سمت.
همو.(1393). داستان کوتاه در ایران، ج سوم(داستان¬های پسامدرن)، دوم، تهران، نیلوفر.
خراپچنکو، میخائیل.(1364). فردیت خلاّق نویسنده و تکامل ادبیات، ترجمۀ نازی عظیما، اوّل، تهران، عظیما.
رمضانی فوکلایی، محمد حسین.(1398). نظریه های رمان پسامدرن و سینمای ایران، اول، تهران، مروارید.
شمیسا، سیروس.(1383). نقد ادبی، چهارم، تهران، فردوس.
گنجي، مهدي.(1400). آسيب شناسي رواني براساس DSM-5، ویراست سوم، جلد 2، نهم ، تهران، ساوالان.
لاج، دیوید، وات، ایان، دیوید دیچز و... .(1386). نظریه¬های رمان (از رئالیسم تا پسامدرنیسم)، ترجمۀ حسین پاینده، اول، تهران، نیلوفر.
مجابي، جواد.(1369). شب ملخ، اوّل، تهران، اسپرك.
میرصادقی، جمال.(1394). عناصر داستان، نهم، تهران، سخن.
میرعابدینی، حسن.(1386). فرهنگ داستان نویسان ایران از آغاز تا امروز، اوّل، تهران، چشمه.
مفتاحي، محمد.(1384). «نگاهي به زندگي و آثار جواد مجابي؛ سفير كشور شعر» نشرية اسرار،15/1/1384.
وو، پاتریشیا.(1397). فراداستان، ترجمۀ شهریار وقفی¬پور، دوم، تهران، چشمه.
