نواندیشی دینی با تأثیر از سرودههای عرفانی فارسی (با تأکید بر مدارا و کثرتگرایی)
محورهای موضوعی :محمد اسدی 1 , حجت اله غ منیری 2
1 - دانشجوی دکتری گروه زبان وادبیات فارسی، واحد بروجرد، دانشگاه آزاد اسلامی، بروجرد، ایران.
2 - استادیارگروه زبان و ادبیات فارسی، واحد بروجرد، دانشگاه آزاد اسلامی، بروجرد، ایران. نویسنده مسئول: hojatolah.ghmoniri@iau.ac.ir
کلید واژه: کلیدواژهها: نواندیشی دینی, سرودههای عرفانی فارسی, مدارا, کثرتگرایی (چندصدایی).,
چکیده مقاله :
چکیده جستار پیشرو با عنوان: نواندیشی دینی با تأثیر از سرودههای عرفانی فارسی (با تأکید بر مدارا و کثرتگرایی) در نظر داشته¬است تا با شیوۀ تحلیلی- توصیفی شاخصههای نواندیشی یا روشنفکری دینی در ایران سدۀ حاضر را مورد مطالعه قرارداده و با تطبیق این شاخصهها با آرا و اندیشههای ادیبان و سخنوران عارف مسلک، میزان همراهی و همسویی این دو نحلۀ فکری را، با متغیرهای یادشده، به نظر خواننده برساند و به این طریق نشان¬دهد که جریان نواندیشی دینی ـ که نمایندگان گونهگونی از: مکلّا و معمّم در ایران داشته ـ در کنار تأثیر از گفتمانهای فلسفی غرب، از عقاید متصوفۀ اسلامی در حوزۀ معرفت شناختی نیز وامها ستانده¬است. در این میان، جریان نواندیش، بیش از هر مؤلفهای از جهت رواداری (و در نتیجه مدارا با دیگران) و نیز عقیده به چندصدایی (به¬جای تک¬صدایی و قرائت واحد از دین)، از ساختار فکری «اهل معنا» متأثر بوده¬است. هر دو نحلة فکری بر این باورند که با رواداری و پذیرش صداهای مختلف، ضمن این که عقیده به توحید حقیقی پاس داشته¬شده، اختلافات و منازعات ایدئولوژیک نیز ازمیان¬برخاسته و در سایة همین اندیشه، بشر بهتر میتواند سعادت دنیا و آخرت خود را تأمین¬نماید. باری، آنچه هر دو نحله را ـ در فراخوانی شاخصههای گفته¬شده ـ قدری از یکدیگر متمایزمیسازد، خاستگاه این شاخصههاست، که در عارفان، عمدتاً، نگاه توحیدی (وحدت وجود بر مذهب تجلی) و در نواندیشی دینی، نگاه جامعهشناختی (دوری از تعصب و منازعه) میباشد.
Abstract The context of the present essay, entitled: A study of religious innovation influenced by Persian mystical poems (with emphasis on orientation and pluralism)'' has regarded to study, using an analytical-descriptive method, the features of new thinking or religious intellectualism in Iran in the current century; as well as, by comparing these features with the mystic writers' and orators' ideas and opinions, it makes the reader understand the degree of harmony and alignment between these two schools of thought- with the aforementioned variables and in this way, it demonstrates that: the religious new thinking movement- which has had the various representatives from Mucalla and Mu'ammam n Iran- along with the impression of Western philosophical discourses, it also borrows from Islamic Sufic beliefs in the epistemological field. Meanwhile, the neo-thinking movement has been influenced more than any other component in terms of tolerance (and consequently tolerance of others) and the belief in multiple voices (instead of a single voice and a single reading of religion). Both schools of thought believe that by tolerating and accepting different voices, while upholding the belief in true monotheism, ideological differences and conflicts have also disappeared, and under the shadow of this thought, humanity can better ensure its happiness in this world and the hereafter. However, what distinguishes both schools from each other - in calling out the aforementioned characteristics - is the origin of these characteristics, which in the mystics is mainly a monotheistic view (unity of existence over the doctrine of manifestation) and in religious neo-thinking, a sociological view (avoidance of prejudice and conflict).
منابع و مآخذ
1) ابنعربی، محییالدین، (1401). فصوص¬الحکم، مترجم: صمد موحد و محمدعلی موحد، چاپ 2، تهران: کارنامه.
2) جامی، عبدالرحمن، (1337). نفحات¬الانس، به کوشش مهدی توحیدی¬پور، چاپ 2، تهران: سعدی.
3) اسفندیاری، محمد، (1383)، پیک آفتاب: پژوهشی در کارنامة زندگی و فکری آیت¬اله سیدمحمود طالقانی، چاپ 1، قم: صحیفة خرد.
4) جوادیآملی، عبدالله، (1372)، حماسه و عرفان، چاپ چهاردهم، اسراء.
5) حافظ شیرازی، (1379). دیوان، به کوشش ناهید فرشادمهر، چاپ 4، تهران: گنجینه.
6) دباغ، سروش، (1390)، «هم سهم عقل، هم سهم دل»، ویژهنامه مهرنامه، شماره ۲۰.
7) سجادی، سیدجعفر، (1370)، فرهنگ لغات و اصطلاحات و تعبیرات عرفانی، تهران: زبان و فرهنگ ایران.
8) سروش، عبدالکریم، (1379). آیین شهریاری و دینداری، چاپ 3، تهران: مؤسسه فرهنگی صراط.
9) سروش، عبدالکریم و همکاران، (1380). سنت و سکولاریسم، چاپ 4، تهران: صراط.
10) سعدی شیرازی، مصلحالدین، (1391). گلستان سعدی، تصحیح و توضیح غلامحسین یوسفی، چاپ 3، تهران: خوارزمی.
11) ـــــــــــــ، (1389)، کلیات سعدی، به تصحیح: محمدعلی فروغی، چاپ ششم، تهران: کتاب پارسه.
12) سنایی، مجدودبن آدم، (1372). حدیقهالحقیقه (گزیده)، تصحیح و توضیح: احمد رنجبر، چاپ سوم، تهران: امیرکبیر.
13) شریعتی، علی، (1386). تشیع علوی تشیع صفوی، چاپ 3، تهران: چاپخش و بنیاد فرهنگی دکتر علی شریعتی.
14) شووان، ویتیوف، (1382). گوهر و صدف عرفان اسلامی، مترجم مینو حجت، چاپ2، تهران: سهروردی.
15) صفری، مریم، (1400). بررسی بنیانهای اندیشه آیتالله طالقانی، چاپ1، تهران: مؤسسه فرهنگی هنری مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
16) ضابط¬پور، غلامرضا، (1387). اندیشه سیاسی سیدجمال¬الدین اسدآبادی، چاپ 2، تهران: کانون اندیشه جوان.
17) غنی، قاسم، (1388). تاریخ تصوف، چاپ1، جلد 2، تهران: زوار.
18) عطارنیشابوری، فریدالدین محمد، (1397)، دیوان، تهران: چشمه.
19) ــــــــــــــ،(1384)، منطقالطیر: مقامات طیور، تصحیح سیدصادق گوهرین، چاپ 22، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی
20) ـــــــــ ، (1364)، مصیبتنامه، تصحیح: نورانی وصال، چاپ سوم، تهران: زوّار.
21) مجتهدشبستری، محمد، (1379)، نقدی بر قرائت رسمی از دین (بحرانها، چالشها، راهحلها)، تهران: طرح نو.
22) معصومی، رضا، (1366)، عارفانهها، چاپ سوم، تهران: بهار.
23) مطهری، مرتضی، (1375)، نظام حقوق زن در اسلام، چاپ هشتم، تهران: صدرا.
24) مولوی، جلالالدین محمد، (1378). مثنوی معنوی، تصحیح و توضیح رینولد نیکلسون، چاپ5، تهران: دنیای کتاب.
25) ــــــــــــ ، (1388). فیه ما فیه، تهران: كتاب پارسه.
26) ـــــــــــ ، (1376). کلیات شمس تبریزی، تهران: پدیده دانش.
27) Dahlén, Ashk, (2006). Sirat al-mustaqim: One or Many? Religious Pluralism among Muslim Intellectuals in Iran, The Blackwell Companion to Contemporary Islamic Thought, ed. I. Abu-Rabi: Oxford.
