درون¬مایههای عرفانی در خمریه ابن¬فارض
محورهای موضوعی :
1 - دانشیار دانشگاه شهید چمران، اهواز، ایران. نویسنده مسئول: Echresh.kh@scu.ac.ir
کلید واژه: کلیدواژهها: مضامین عرفانی, مکتب سکر, ابن¬فارض, خمریه, نمادپردازی عرفانی.,
چکیده مقاله :
ابن¬فارض (576ـ632 ق) قصیده میمیه در چهل و یک بیت دارد که خمریه خوانده¬شده و مهمترین اثر اوست. در این مقاله با روش تحلیلی و مراجعه به اسناد اولیه، درونمایههای عرفانی این اثر با مراجعه به زمینههای فکری آن در عرفان اسلامی جستجو و اصول و فروع آنها در پیشینۀ عرفان نظری و عملی دسته¬بندی و معرفی میگردد. در عرفان نظری دو مقولۀ وحدت وجود و انسان کامل قراردارد که در شعر ابن¬فارض معنایابی در این دو حوزه اهمیت دارد و در بخش عرفان عملی نیز تلاشهای او برای سیر و سلوک در راه حق که تا فنا و بقا ادامه¬مییابد، دنبال¬میگردد. چگونگی سلوک این عارف به درک پیام او یاری¬میرساند و درون¬مایۀ اصلی خمریه او که مُدامه باشد، جداگانه تحلیل¬میشود. در این پژوهش تلاش¬گردیده تا از طریق خمریه راهی به سوی شناخت عرفان و سلوک ابن¬فارض گشوده¬شود و جستجو در معنای اصطلاحاتی که میآورد به مقصود پنهان در زیرنمادها و رمزهای او بازگردد. بهترین راه برای دستیابی به اندیشهها و درونمایههای شعر شاعران، گفتههای خودشان و تحلیل آنهاست در مقابل دیدگاهی که اصالت را به گفتههای دیگران میدهند.
Ibn Farid (576-632 AH) wrote a poem called "Maymiyah" in forty-one verses, which is called "Khamriyah" and is his most important work. In this article, using an analytical method and referring to primary documents, the mystical themes of this work are searched for by referring to its intellectual backgrounds in Islamic mysticism and their principles and branches in the history of theoretical and practical mysticism are categorized and introduced. In theoretical mysticism, there are two categories: unity of existence and perfect human being, and in Ibn Farid's poetry, finding meaning in these two areas is important. In the section of practical mysticism, his efforts to walk and behave on the path of truth that continues until death and survival are followed. The way this mystic behaves helps to understand his message, and the main theme of his "Khamriyah" that is continuous is analyzed separately. In this research, an attempt has been made to open a path to understanding the mysticism and behavior of Ibn Farid through Khamriyah, and to search for the meaning of the terms he uses to return to the hidden meaning in his symbols and codes. The best way to reach the thoughts and themes of the poets' poetry is through their own statements and their analysis, as opposed to the perspective that gives authenticity to the statements of others.
منابع عربی
1) ابن¬اسحاق، ابراهیم (1401ق.) قطب¬السرور فی اوصاف¬الخمور، تحقیق احمد جندی، بیروت: دارصادر
2) ابن¬الفارض، ابوحفض ابوالقاسم عمر (1972م.) دیوان، بیروت: مکتبه الثقافیه.
3) ابن خلکان، احمد (1994 م.) وفیات¬الاعیان، تحقیق احسان عباسی، بیروت: منشورات دارصادر.
4) الأحنف، العباس بن الأحنف (1417ق.) دیوان، شرح انطوان نعیم، بیروت: دارالجبیل
5) البورینی، رشید بن غالب (1310ق.) دیباچه الدیوان من شرح دیوان ابن¬الفارض، قاهره: المطبعۀ الخیریۀ.
6) الحنبلی، ابن عماد (1401ق.) شذرات¬الذهب، بیروت: المکتب التجاری للطباعۀ و النشر.
7) الراغب الاصفهانی، الحسین بن محمد (1425ق.) محاضرات¬الادباء و محاورات¬الشعراء و البلغاء بیروت: دار صادر.
8) المقریزی، احمد بن علی (1422ق.) المواعظ و الاعتبار فی ذکر الخطط و الآثار، لندن، مؤسسۀ الفرقان.
9) النابلسی، عبدالغنی (1424ق.) شرح دیوان ابن¬الفارض، بیروت: دارالکتب العلمیه.
10) جمیل، سعید (1945م.) تطور الخمریات فی الشعرالعربی من الجاهلیه الی ابونواس، قاهره: دارالکتاب العربی.
11) جوده نصر، عاطف (1402ق.) شعر عمر ابن¬الفارض، بیروت: منثورات دارالاندلیس.
12) حلمی، محمدمصطفی (1971م.) ابن¬الفارض و الحب¬الالهی، قاهره: دارالمعارف.
13) زریق، مرعوف (1410ق.) ابن الفارض عمید الحب الالهی، دمشق، منشورات داراسامه.
14) عسقلانی، ابن حجر (1333ق.) لسان¬المیزان، حیدر آباد هند: کتابخانه آصفیه.
15) فاروق الدّباغ، عمر (1401ق.) مقدمه دیوان ابن¬الفارض، بیروت: منشورات دارالقلم.
16) ------------- (1972م.) کشف¬الاسرار الغمض فی شرح دیوان ابن¬الفارض، تحقیق محمد ابوالفضل ابراهیم قاهره، مؤسسه الجلی و شرکاء.
17) همدانی، امیر سیدعلی (1384ش.) مشارب¬الاذواق، تصحیح محمد خواجوی، تهران؛ انتشارات مولی.
منابع فارسی
18) افراسیاب پور، علی اکبر (1380ش.) زیباپرستی در عرفان اسلامی، تهران انتشارات طهوری.
19) جامی، عبدالرحمن (1384ش.) تائیه، تحقیق صادق خورشا، تهران، انتشارات مولی.
20) ------------ (1360ش.) سه رساله در تصوف لوامع و لوایح، تهران، انتشارات منوچهری.
21) حسین اشکوری، احمد (1357ش.) فهرست نسخههای خطی کتابخانه آیت¬الله¬العظمی گلپایگانی، قم: کتابخانه عمومی.
22) رسول¬نیا، امیرحسین(1397ش.) مقاله سلوک عرفانی از نگاه ابن¬فارض، ادبیات عرفانی و اسطوره¬شناسی، ش 52.
23) سلطان ولد، محمد (1367ش.) ولد نامه، تصحیح جلال¬الدین همایی، تهران: نشر هما.
24) نیلکسون، رینولد الن (1374ش.) تصوف اسلامی و رابطه انسان و خدا، ترجمه محمدرضا شفیعی¬کدکنی، تهران، سخن.
25) هاشمی سیداحمد، (1381ش.) جواهرالبلاغه، ترجمه: حسن عرفان، قم: انتشارات بلاغت.
