ارائه الگوی آینده پژوهی در نظام سلامت (مورد مطالعه دانشگاه علوم پزشکی تبریز)
محورهای موضوعی : فصلنامه مدیریت زنجیره ارزشمحمد بخت آزمای بناب 1 , هادی داوری 2
1 - استادیار، گروه مدیریت، دانشگاه آزاد اسلامي، ممقان، ایران
2 - کارشناسی مدیریت دولتی- خط مشي گذاری ، دانشگاه آزاد اسلامی، ممقان، ایران
کلید واژه: آیندهپژوهی, نظام سلامت, دانشگاه علوم پزشکی تبریز, تحلیل اثرات متقابل, سناریونویسی,
چکیده مقاله :
نظام سلامت ایران با چالشهایی نظیر کمبود نیروی انسانی، ضعف زیرساختها، نابرابری دسترسی و نیاز به فناوریهای نوین روبرو است. این پژوهش با هدف ارائه الگوی آیندهپژوهی در نظام سلامت دانشگاه علوم پزشکی تبریز، عوامل کلیدی مؤثر را شناسایی و سناریوهای ممکن را ترسیم میکند. پژوهش کاربردی، توصیفی–تحلیلی و با رویکرد ترکیبی (کیفی–کمی) انجام شد. جامعه آماری شامل خبرگان، سیاستگذاران و هیئت علمی دانشگاه بود که با نمونهگیری هدفمند انتخاب شدند. دادههای کیفی از مصاحبه نیمهساختاریافته با تحلیل مضمون استخراج شد. عوامل کلیدی در پنج محور (نیروی انسانی، زیرساختها و منابع مالی، عدالت در دسترسی و سیاستگذاری، فناوری و نوآوری، کیفیت خدمات) با تحلیل اثرات متقابل و سناریونویسی بررسی گردید. نتایج نشان داد محورهای «فناوری و نوآوری» و «عدالت در دسترسی» نقش راهبردی و تأثیرگذار دارند، در حالی که «کیفیت خدمات» و «منابع انسانی» بیشتر وابسته به عوامل دیگرند. چهار سناریو ترسیم شد: ۱) مطلوب (نظام سلامت هوشمند و عادلانه)، ۲) میانه (پایداری نسبی و کندی تحول)، ۳) بحرانی (افزایش نابرابری و فرسودگی منابع انسانی)، ۴) نوآورانه (تحول فناورانه و بازمهندسی). یافتهها تأکید دارند آیندهپژوهی با تقویت فناوری، عدالت دسترسی و مهارتهای آیندهنگر نیروی انسانی، به پایداری و تابآوری نظام سلامت کمک میکند. در نهایت پیشنهاد شد که سیاستگذاران از ابزارهای آیندهپژوهی و نظام پیشبینی مستمر برای آمادگی تحولات آینده بهره گیرند.
The Iranian health system faces challenges such as human resource shortage, weak infrastructure, unequal access, and the need for new technologies. This study aims to present a model for future research in the health system of Tabriz University of Medical Sciences, identify key effective factors, and outline possible scenarios. The research was applied, descriptive-analytical, and conducted with a mixed (qualitative-quantitative) approach. The statistical population included experts, policymakers, and university faculty who were selected through purposive sampling. Qualitative data were extracted from semi-structured interviews using content analysis. Key factors in five areas (human resource, infrastructure and financial resources, equity in access and policymaking, technology and innovation, and quality of services) were examined through interaction analysis and scenario writing. The results showed that the axes of "technology and innovation" and "equity in access" have a strategic and influential role, while "quality of services" and "human resources" are more dependent on other factors. Four scenarios were drawn: 1) desirable (smart and equitable health system), 2) intermediate (relative stability and slow transformation), 3) critical (increasing inequality and depletion of human resources), 4) innovative (technological transformation and reengineering). The findings emphasize that futures studies contribute to the sustainability and resilience of the health system by strengthening technology, equity of access, and future-oriented skills of the human resource. Finally, it was suggested that policymakers use futures studies tools and a continuous forecasting system to prepare for future developments.
جلالی خان آبادی, طاهره, الوانی, سیدمهدی, واعظی, رضا, & قربانی زاده, وجه الله. (1399). طراحی الگوی حکمرانی شبکه ای در نظام سلامت کشور. فصلنامه انجمن علوم مدیریت ایران, 15(58), 1-30.
حاجی زاده علیرضا، حافظی رضا، تاجور مریم. مطالعات آیندهپژوهی در سلامت در ایران: یک مرور حیطهای. پیاورد سلامت. ۱۴۰۲; ۱۷ (۵) :۳۹۶-۴۱۱
سلحشوری محسن، احمدی کهنعلی رضا، حیرانی علی. آینده پژوهی با روش سناریونگاری در نظام سلامت. تحقیقات نظام سلامت حکیم. ۱۴۰۰; ۲۴ (۱) :۱-۵
فدایی، مهدی، و همکاران. (۱۳۹۶). ارائه مدلی برای ایجاد دانشگاه کارآفرین مبتنی بر تکنیکهای آیندهنگاری و تولید علم در نظام آموزشی. دوماهنامه علمی - پژوهشی رهیافتی نو در مدیریت آموزشی، ۸(۴)، ۱-۳۲ (پیاپی ۳۲).
قانعی مصطفی، ناظمی مهدی، جوادی علی، هنرور حسن. (1398). طراحی الگوی فرهنگی نظام سلامت کشور. نشريه فرهنگ و ارتقاء سلامت. ۳ (۳) :۳۴۱-۳۴۸.
گرایی، احسان، حیدری، غلامرضا، و کوکبی، مرتضی. (۱۳۹۶). آیندهنگاری آموزش علم اطلاعات و دانششناسی ایران با رویکرد تحلیل تأثیرات متقابل. تحقیقات کتابداری و اطلاعرسانی دانشگاهی، ۵۱(۴)، ۳۹-۶۸.
گودرزی، محمدحسین، و همکاران. (۱۳۹۵). ارائه چارچوب پیشنهادی آیندهنگاری منطقهای بهمثابه حوزه پژوهشی میانرشتهای: مورد مطالعه، سند توسعه آمایش استان یزد. فصلنامه آیندهپژوهی و سیاستگذاری عمومی، (۲)، ۴۵-۷۲.
لطیفی جلیسه سلیمه، صفری پلنگی حسین. (1400). الگوی ارزیابی حاکمیت نظام سلامت جمهوری اسلامی ایران: تحلیل مضمون. راهبردهای مدیریت در نظام سلامت. ۶ (۴) :۲۷۶-۲۹۱.
مصدق راد علی محمد، اکبری ساری علی، رحیمی تبار پریسا. (1398). الگوی حاکمیت نظام سلامت ایران: یک مطالعه دلفی. مجله دانشکده بهداشت و انستیتو تحقیقات بهداشتی. ۱۷ (۴) :۳۱۷-۳۳۶.
Aminabee, S. (2024). The future of healthcare and patient-centric care: Digital innovations, trends, and predictions. In Emerging Technologies for Health Literacy and Medical Practice (pp. 240-262). IGI Global.
Belgrave, L. L., & Seide, K. (2019). Coding for grounded theory. The SAGE handbook of current developments in grounded theory, 167-185.
Gaidai, O., Sheng, J., Cao, Y., Zhang, F., Zhu, Y., & Loginov, S. (2024). Public health system sustainability assessment by Gaidai hypersurface approach. Current Problems in Cardiology, 102391.
Inayatullah, S. (2013). Futures studies: theories and methods. There’sa future: Visions for a better world, 30.
Inayatullah, S., & Milojevic, I. (2016). Leadership and governance in higher education 2025: Can Malaysian universities meet the challenge? Foresight, 18(4).
Ko, B. K., & Yang, J. S. (2024). Developments and challenges of foresight evaluation: Review of the past 30 years of research. Futures, 155, 103291.
Lal, A., Erondu, N. A., Heymann, D. L., Gitahi, G., & Yates, R. (2021). Fragmented health systems in COVID-19: rectifying the misalignment between global health security and universal health coverage. The Lancet, 397(10268), 61-67.
Li, X., Krumholz, H. M., Yip, W., Cheng, K. K., De Maeseneer, J., Meng, Q., ... & Hu, S. (2020). Quality of primary health care in China: challenges and recommendations. The Lancet, 395(10239), 1802-1812.
Meskó, B., Kristóf, T., Dhunnoo, P., Árvai, N., & Katonai, G. (2024). Exploring the Need for Medical Futures Studies: Insights From a Scoping Review of Health Care Foresight. Journal of Medical Internet Research, 26, e57148.
Omaghomi, T. T., Akomolafe, O., Ogugua, J. O., Daraojimba, A. I., & Elufioye, O. A. (2024). Healthcare management in a post-pandemic world: lessons learned and future preparedness-a review. International Medical Science Research Journal, 4(2), 210-223
Rieckmann, M. (2011). Future-oriented higher education: Which key competencies should be fostered through university teaching and learning? Futures, 44(2), 127–135.
Sheraz, U., & Beg, H. (2015). Reflections on a workshop on the future of higher education for knowledge economy in Bangladesh. Journal of Futures Studies, 19(4), 127–132.
