ماهیت و آثار تشهیر در پرتو برخی از اصول حاکم بر مجازاتها
محورهای موضوعی : نظم عمومی و مجازاتعباسعلی اکبری 1 , محمد یوسف کریمی 2
1 - استادیار گروه حقوق، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، واحد تبریز ، دانشگاه ازاد اسلامی، تبریز، ایران.
2 - دانشجوی دکتری، گروه حقوق جزا، واحد تبریز ، دانشگاه آزاد اسلامی ، تبریز ، ایران.
کلید واژه: تشهیر, مجرم, اعلام, مجازات, جرمشناسی.,
چکیده مقاله :
قانونگذار ایرانی در قوانین موضوعه کشور، مجازات «تشهیر» را به عنوان یکی از انواع مجازاتها پذیرفته و مقرراتی در این زمینه وضع نموده است. این مجازات که به معنای شناساندن و معرفی مجرم به عموم مردم همراه با تحقیر وی است، با هدف ایجاد بازدارندگی عمومی طراحی شده است. با این حال، شرع و قوانین موضوعه در مواردی استثناها و شرایط خاصی را برای اعمال این مجازات در نظر گرفتهاند. این پژوهش به روش توصیفی–تحلیلی انجام شده و ماهیت، مبانی و آثار مجازات تشهیر را در نظام حقوقی جمهوری اسلامی ایران مورد بررسی و تحلیل قرار میدهد. تجزیه و تحلیل نشان میدهد که قوانین ایران "تشهیر" را به طور دقیق تعریف نکردهاند و در نتیجه هیچ سازوکار یا الگوی مناسبی برای اجرای آن وجود ندارد. از آنجا که این یک مجازات فایدهگرایانه با هدف بازدارندگی اجتماعی است، هر الگوی پیشنهادی باید این هدف را منعکس کند. معیار کلیدی برای تجویز تشهیر، میزان ارتباط جرم با مقوله «اعتماد عمومی» است. با توجه به خلأ قانونی و نبود سازوکار شفاف برای اجرای مجازات تشهیر در نظام قضایی ایران، ضرورت تدوین یک چارچوب قانونی دقیق و روشن احساس میشود. این چارچوب باید با رعایت اصول حقوقی مانند تناسب، قانونمندی مجازاتها و همچنین ملاحظات شرعی، معیارهای جرمانگاری، نحوه اجرا و حدود آن را مشخص نماید. تمرکز بر جرایمی که اعتماد عمومی را به شدت خدشهدار میسازند، میتواند به عنوان مبنای مناسبی برای اعمال این مجازات در نظر گرفته شود. در عین حال پذیرش تشهیر به عنوان یک مجازات بازدارنده از سوی افکار عمومی رکن اساسی در تعیین مطلوبیت مجازات مزبور است و اصول مترقی حقوق کیفری همانند اصل تناسب جرم با مجازات، منافاتی با « تشهیر » ندارد.
Introduction: The punishment of Tashhir (public exposure), meaning public identifying and introducing an offender to society, is among the punishments found in Islamic jurisprudence and Iranian criminal law. Despite Islam's emphasis on the principle of inherent human dignity and the sanctity of individual honor, this punishment has been established as an exception in specific cases and for defined objectives. The main goal of this article is to explore the jurisprudential and criminological foundations of the punishment of Tashhir, examine its criminal nature, and analyze its compliance with the governing principles of punishment in the Iranian legal system.
Method: This research was conducted using a descriptive-analytical method. By relying on jurisprudential sources, substantive laws (such as the Islamic Penal Code and the Code of Criminal Procedure), and criminological perspectives, it analyzes the punishment of Tashhir.
Findings: The analysis shows that Iranian laws do not precisely define "publicity," resulting in no suitable mechanism or model for its implementation. As a utilitarian punishment aimed at societal deterrence, any proposed model must reflect this purpose. The key criterion for prescribing publicity is the crime's connection to "public trust."
Conclusion: The punishment of Tashhir aligns with jurisprudential foundations and preventive objectives in Islamic law. However, its effective implementation in the Iranian legal system requires the establishment of a transparent legal framework, precise determination of crimes deserving Tashhir (primarily crimes against public trust), and the preparation of media and cultural appendices to secure public opinion cooperation. Without these requirements, not only does the efficacy of this punishment diminish, but it may also lead to adverse social effects.
آقایی جنت مکان، حسین (1399)، حقوق کیفری عمومی، چاپ چهارم، تهران: مجد.
ابراهیم پورلیالستانی، حسن (1387)، اهداف و مبانی مجازات: در دو رویکرد حقوق جزا و آموزههای دینی. چاپ اول، قم: بوستان کتاب قم: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم.
ابن منظور، محمد بن مکرم (1414ه.ق). لسان العرب، جلد 14، دارالفکر للطباعة و النشر و التوزیع. بیروت، چاپ سوم.
اردبیلی، محمدعلی (1400). حقوق جزای عمومی. جلد ۱، چاپ 64، تهران: میزان.
جمعی از نویسندگان (1427ه.ق). الموسوعة الفقهية الكويتيه. جلد ۲، قاهره: طبع الوزارة.
حرعاملی، محمدبنحسن (1400). وسائل الشیعه. جلد ۲۷، چاپ پنجم، قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
جوهری، ابونصر (1407ه.ق). الصحاح تاج اللغة و صحاح العربية. جلد ۲، چاپ چهارم، بیروت: دارالعلم للملايين.
زبیدی، مرتضی (1420ه.ق). تاج العروس من جواهر القاموس. ج ۷، چاپ سوم، الناشر: دارالفكر.
علی آبادی، عبدالحسین (1392). حقوق جنایی. جلد ۱، چاپ سوم، تهران: فردوسی.
عمید زنجانی، عباسعلی (1377). فقه سیاسی. جلد ۳، چاپ چهارم، تهران: امیرکبیر.
نجفي، محمد حسن (بیتا). جواهرالكلام فی شرح شرایعالاسلام. بیروت: مؤسسهالمرتضیالعالمیه.
نوربها، رضا (1392). زمینه حقوق جزای عمومی. چاپ 34، تهران: کتابخانه گنج دانش.
نیوبور، دیوید (1389). نظام عدالت کیفری و ساختار محاکم در آمریکا (آیین دادرسی کیفری). ترجمه حمیدرضا قراگوزلو، چاپ اول، تهران: مجد.
ولیدی، محمدصالح (1394). حقوق جزای عمومی. جلد ۱، چاپ 14، تهران: سمت.
آهنگران، محمدرسول و همکاران (1398). جایگاه تشهیر رسانهای در مبارزه با مفاسد اقتصادی. رهیافت انقلاب اسلامی، شماره 49.
پارساپور، محمد باقر (1393). فلسفه اعلامی عمومی جرم. قم، مجلهی پژوهشهای فلسفی کلامی، سال چهارم، شماره اول و دوم.
حبیبزاده، محمدجعفر؛ رحیمینژاد، اسماعیل (1387).مجازاتهای نامتناسب مجازاتهای مغایر با کرامت انسانی. فصلنامه حقوق دانشگاه تهران، دوره 38، شماره ۲.
حیدری، علیمراد (1392). نقد کیفرشناختی تشهیر رسانهای، حقوق اسلامی. سال دهم، شماره 38.
رشادتی، جعفر؛ رضایی، علی (1399). کیفرشناسی تشهیر و امکانسنجی نشر تصویر، حکم محکومیت و رسواسازی قضات متخلف. حقوقی دادگستری، شماره 110.
زمانی، لیلا؛ ابویی، حسین ؛ تولائی، علی (1390). تشهیر شاهد زور. فقه و مبانی حقوق اسلامی، سال 44، شماره 2.
زیرک مبارکی، محمدرضا (1400). تشهیر مجازات از منظر سیاست جنایی اسلام. فقه و قضا، شماره 5.
شیری، عباس (1385). پارادایمهای عدالت کیفری: عدالت سزادهنده و عدالت ترمیمی. مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران، شماره 78.
علیزاده، محسن (1395). بررسی مبانی و آثار اجرای علنی کیفر. مجله امنیت، سال پنجم، شماره 23.
غلامی، علی؛ مجتهدی، محمدحسین؛ طهماسبی، محمدحسن (1397). مجازات تشهیر در تعزیرات (با رویکرد تطبیقی به مجازاتهای مبتنی بر شرمساری در ایالات متحده). حقوقی دادگستری، شماره 104.
غلامی، علی (1401). بررسی اهداف مجازات تشهیر در فقه امامیه. فقه جزای تطبیقی، شماره 7.
مرتاض، احمد (1396). بررسی مبانی تشهیر از منظر مذاهب خمسه و حقوق موضوعه، مجله علوم قضایی. سال هفتم، شماره 39.
محدثی، زهرا؛ سلطانی، عباسعلی (1396). نگرشی بر مجازات تشهیر در فقه شیعه با نگاهی به قوانین موضوعه ایران. پژوهشهای فقه و حقوق اسلامی، شماره 49.
میرخلیلی، سید محمود ؛ عزیزی، سمیه (1398). بررسی آثار بازنمایی جرم در اخبار و گزارشهای رسانهای با تأکید بر پیشگیری از جرم، رهیافت پیشگیری، شماره 7.
عیسیزاده، بشیر (1401). مبانی کیفرشناختی تشهیر در نظام حقوقی ایران با ارائه الگوی مطلوب. پایاننامه کارشناسی ارشد، دانشگاه امام صادق علیه السلام، دانشکده معارف اسلامی و حقوق.
Eric B. Elbogen, Marc Patry, Mario J. Scalora. (2003), The impact ofcommunity notification laws on sex offender treatment attitudes. International Journal of Law and Psychiatry. Vol 26.
