خودشناسی و نیکزیستی در مثنوی مولانا
محورهای موضوعی :
1 - استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد میانه، دانشگاه آزاد اسلامی، میانه، ایران. a.yousefi112@gmail.com
کلید واژه: کلید واژهها: مثنوی مولوی, خودشناسی, رنج, تمثیل, نیکزیستی. ,
چکیده مقاله :
چکیده مفهوم «خود» و عناصر تشکیلدهنده آن و خودشناسی، از موضوعات مهم دانشهایی چون عرفان و فلسفه و روانشناسی است. از دیدگاه عرفانی، هم صفات و صورت حق، و هم صورت عالم در وجود انسان جمع¬شده¬است. شناخت اصل و جایگاه انسان در هستی، ماهیت و حقیقت انسانی، ابعاد وجودي انسان اعم از جسماني و روحانی و خصوصیات و قابلیت¬های فردی انسان، از موضوعات خودشناسی است. ازآنجاکه فرایند خودشناسی، به معرفت خدا و شناخت دانش¬های دیگر میانجامد و شناخت خود و نحوه تعامل با خود، مبنای شکل¬گیری ارتباط انسان با خدا، جامعه و طبیعت است، خودشناسی اهمیت خاصی مییابد. پژوهش حاضر، به روش توصیفی و تحلیل محتوا، خودشناسی و نقش آن در کیفیت زندگی انسان را در قصهها و تمثیلهای مثنوی، که به¬عنوان ابزار آموزشی مولانا بهشمارمیروند، مطالعه¬کرده¬است. بنابه یافتهها انسان اگر به اصل و جایگاه خود در هستی واقف¬گردد، حقیقت وجودی، ابعاد و نقاط ضعف و قوت خود را بشناسد و زندگی عملی خود را بر مبنای فهم درستی از خود پیریزی¬کند، نقشی بنیادی در سطح کیفی زندگی او گذاشته و میتواند نیکزیستی را تجربه¬کند و از گمراهی و رنج و آشفتگیهای فکری، روانی و زیستی مصون¬بماند. مولانا شناختن اصل خود را مهم¬ترین اصل عبور از جهالت میشناسد و معتقد است که کسب دانشهای دنیایی در صورتی کارساز خواهندبود که در خدمت شناخت اصل انسان و رساندن او به جایگاه شایسته¬اش در هستی باشند. با وجود این که مولانا پیوسته از جهالت آدمی به¬عنوان سرمنشأ رنج و عدم کمال انسان شکایت¬میکند، ولی نقش عوامل مؤثر دیگر را در این زمینه، انکارنمیکند.
Abstract The concept of "self" and its components, and self-knowledge, are important topics in sciences such as mysticism, philosophy, and psychology. From a mystical perspective, both, attributes and form of truth, as well as the form of the universe, are gathered in the human being. Understanding the origin and status of man in existence, his nature, physical and spiritual dimensions, and his individual characteristics and capabilities are among the topics of self-knowledge. The importance of self-knowledge is that to know God and understand other science, one must first know oneself and self-knowledge and a correct relationship with oneself are necessary for the formation of a person's relationship with God, society, and nature. This article studied self-knowledge and its role in the quality of human life in the stories and parables of the Masnavi by using a descriptive analysis method. The findings show if a person knows its own essence and status in existence, the truth of existence, its strengths and weaknesses, and live based on knowledge. He can live a good life and stay away from delusion, suffering, and mental, psychological, and biological turmoil. Rumi considers knowing one's own essence to be the most important principle for liberation from ignorance and he believes that knowledge is effective if it helps a person recognize his true nature and elevates him to his proper position in existence. Rumi considers ignorance to be the cause of human suffering and imperfection and complains about it, but he does not deny the role of other influential factors in this regard. After criticizing and diagnosing crises and human suffering, Rumi offers guidance and solutions.
منابع و مآخذ
1) ابن عربی، محمد بن علی (1385)، فصوص الحکم، ترجمه محمدعلی موحد و صمد موحد، تهران.: کارنامه.
2) استعلامی، محمد (1379)، مثنوی مولوی، دوره 7جلدی، چاپ ششم، تهران، سخن.
3) الصالح، دیب، رون، مهسا (1402)، «مقایسه مفهوم خودشناسی در نگرش مولوی و جامی»، پژوهشنامه عرفان، سال 14، ش 28، ص 161-135.
4) اوانی، فاطمه، درودگریان، فرهاد (1401)، «بررسی تطبیقی مفهوم خودشناسی در اندیشههای مولوی و کازانتزاکیس»، پژوهشنامه متون ادبی دوره عراقی، سال 3، ش 2، ص 21-37.
5) دهباشی، مهدی، رضائیان، مرضیه (1390)، «بررسی اندیشه مولوی و کییرکگور درباب خودشناسی»، حکمت و فلسفه، سال 7، ش 2، ص 75-107.
6) رجبی، محمدرضا (1392)، «خودشناسی در مثنوی؛ مبانی و طرق»، پژوهشنامه اخلاق، سال 6، ش 19، ص 156-137 . سبحانینیا، محمدتقی (1391)، «ابعاد مواجهه انسان با خود با تکیه بر قرآن و حدیث»، قرآن و حدیث، شماره 114، ص 6-26.
7) سلیگمن، مارتین (1399)، از شادکامی تا بالندگی، ترجمه¬¬ زهره باقری، تهران: دانژه.
8) شمسی، سیده¬پرگل، افراسیاب¬پور، علی¬اکبر، فتح¬الهی، علی (1402)، «واکاوی عرفانی معرفت نفس در منطق¬الطیر عطار نیشابوری»، عرفان اسلامی، سال 19، ش 75، ص 78-61.
9) شمیسا، سیروس (1389)، انواع ادبی، چاپ هفتم، تهران: پیام نور.
10) صادقی، هادی، سبحانینیا، محمدتقی (1390)، «جایگاه شناخت خود در رفتار اخلاقی انسان»، پژوهشنامه اخلاق، سال 4، ش 12، ص 32-9.
11) عزالدین کاشانی، محمود (1370)، مصباح الهدایه و مفتاح الکفایه، چاپ چهارم، تهران: سنایی.
12) گلچین، میترا (1392)، «تمثیل و ساختارهای مختلف آن در مثنوی»، سبکشناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب)، ش 3، ص 385-369.
13) گلسر، ویلیام (1398)، تئوری انتخاب، ترجمه¬ علی صاحبی، چاپ بیستم، تهران: سایه سخن.
14) محمودی، فاطمه، وکیلی، هادی، فعالی، محمدتقی (1402)، «بررسی تطبیقی خودشناسی و خودآگاهی از نگاه ابن عربی و یونگ»، عرفان اسلامی، سال 20، ش 77، ص 45-60.
15) مشایخی¬پور، محمدعلی، فرامرزقراملکی، احد، صادقی، هادی (1397)، «بررسی مفهوم خودشناسی در دیدگاه امام (ع)»، انسان¬پژوهی دینی، سال 14، ش 39، ص 25-47.
16) نسفی، عزالدین (1390)، الانسان الکامل، چاپ یازدهم، تهران: طهوری.
17) مصفا، محمدجعفر (1384)، با پیر بلخ؛ کاربرد مثنوی در خودشناسی ، چاپ دهم، تهران: پریشان.
18) مطهری، مرتضی (1401)، تعلیم و تربیت در اسلام، چاپ نود و نهم، تهران: صدرا.
19) موحد، محمدعلی (1400)، اسطرلاب حق؛ گزیده فیهمافیه، چاپ پنجم، تهران: ماهی.
20) هورنای، کارن (1391)، خودکاوی، ترجمه¬¬ محمدجعفر مصفا، چاپ چهارم، تهران: بهجت.
21) Reber, A.S. (1985), Dictionary of Psychology, New York. U.S.A.
