مطالعۀ مقایسهای مطبوعات زنانه در اصفهان و گیلان («زبان زنان» و «نامۀ نسوان شرق»)
محورهای موضوعی : تاریخ محلی
1 - پژوهشگر
کلید واژه: زنان, نشریه, زبان زنان, نامۀ نسوان شرق, اصفهان, گیلان. ,
چکیده مقاله :
نشریات زنان در ایران، بهویژه در دورۀ قاجار و پهلوی ، نقشی اساسی در آگاهیبخشی، ترویج حقوق زنان و تحولات اجتماعی ایفا کردهاند. در این میان، نشریۀ «زبان زنان» (اصفهان، ۱۲۹۸ش) و «نامۀ نسوان شرق» (گیلان، ۱۳۰۴ش) از نخستین نشریات مستقل زنان بودند که در دو فضای اجتماعی و فرهنگی متفاوت منتشر شدند.این پژوهش با هدف مقایسۀ دو نشریۀ پیشگام در اصفهان و گیلان، صورت گرفته است. این نوشتار میکوشد پاسخی برای این پرسشها به دست دهد که چرا «زبان زنان» در مدت کوتاهی متوقف شد؛ درحالیکه «نامۀ نسوان شرق» توانست فعالیت خود را برای مدتی طولانیتر ادامه دهد؟ چه تفاوتهایی میان اهداف، محتوای مطالب و رویکردهای این دو نشریه وجود داشت؟ و چگونه شرایط اجتماعی و فرهنگی اصفهان و گیلان بر عملکرد و میزان تأثیرگذاری این دو نشریه اثر گذاشت؟
نتایج تحقیق مبتنی بر روش تاریخی نشان میدهد: نشریۀ «زبان زنان» با تأکید بر مطالبات حقوقی وانتقاد از سنتهای محدودکنندۀ زنان، در فضای محافظهکارتر اصفهان، با مخالفتهای گستردهای مواجه و بهسرعت تعطیل شد. در مقابل، «نامۀ نسوان شرق» که در محیط اجتماعی بازتر گیلان منتشر میشد، با تمرکز بر آموزش، فرهنگ و توانمندسازی زنان، توانست مدت بیشتری به فعالیت خود ادامه دهد. از سوی دیگر ساختار اجتماعی، پذیرش فرهنگی و نوع گفتمان نشریات نقش تعیینکنندهای در پایداری و موفقیت مطبوعات محلی زنان در تاریخ معاصر ایران داشته است.
Women's periodicals in Iran—particularly during the Qajar and Pahlavi eras played a pivotal role in raising awareness, promoting women's rights, and driving social change. Among the earliest independent women's publications were Zaban-e Zanan (Isfahan, 1919) and Nameh-ye Nesvan-e Sharq (Gilan, 1925), each emerging from distinct socio-cultural contexts. This study aims to compare these two pioneering journals and explore key questions: Why was Zaban-e Zanan discontinued shortly after its launch, while Nameh-ye Nesvan-e Sharq sustained its activities for a longer period? What differences existed in their objectives, content, and editorial approaches? And how did the social and cultural environments of Isfahan and Gilan influence the performance and impact of these publications?
Using a historical methodology, the findings reveal that Zaban-e Zanan, with its emphasis on legal demands and critique of restrictive traditions, faced strong opposition in the more conservative milieu of Isfahan and was swiftly shut down. In contrast, Nameh-ye Nesvan-e Sharq, published in the relatively liberal setting of Gilan, focused on education, culture, and women's empowerment, allowing it to operate for a longer duration. Ultimately, the social structure, cultural receptivity, and discursive strategies of these journals played a decisive role in the sustainability and success of local women's press in modern Iranian history.
کتابنامه
اسناد منتشرنشده
اسناد سازمان اسناد و کتابخانۀ ملی جمهوری اسلامی ایران (ساکما)، شمارۀ ۱۶۸۸۸/۲۹۷.
اسناد سازمان اسناد و کتابخانۀ ملی جمهوری اسلامی ایران (ساکما)، شمارۀ ۰۰۱۹۹۰/۲۹۳.
نشریات
زبان زنان، ش۳۰، محرم ۱۳۳۹ق.
زبان زنان، ش۴۲، ۱۳۳۹ق.
زبان زنان، ش۵۲، سال دوم، ۱۳۳۸ق.
کتابها
ابوترابیان، حسین، (۱۳۶۶)، مطبوعات ایران از شهریور ۱۳۲۰ تا ۱۳۲۶، تهران: اطلاعات.
اسناد مطبوعات ایران، (۱۳۳۰-۱۲۸۶هـ.ش)، (۱۳۷۲)، به کوشش کاوه بیات و مسعود کوهستانینژاد، ج۱، تهران: سازمان اسناد ملی ایران.
ببران، صدیقه، (۱۳۸۱)، نشریات ویژۀ زنان (سیر تاریخی نشریات زنان در ایران معاصر)، تهران: روشنگران و مطالعات زنان.
ترابی فارسانی، سهیلا، (۱۳۹۷)، زن ایرانی در گذار از سنت به مدرن، تهران: نیلوفر.
خالقی، روحالله، (۱۳۷۶)، سرگذشت موسیقی ایران، ج۱، چ۶، تهران: صفیعلیشاه.
دولتآبادی، صدیقه، (۱۳۷۷)، نامهها، نوشتهها و یادها، به کوشش افسانه نجمآبادی و مهدخت صنعتی، ۳ج، شیکاگو: نگرش و نگارش زن.
شیخالاسلامی، پری، (۱۳۵۱)، زنان روزنامهنگار و اندیشمند ایران، تهران: زرین.
صدرهاشمی، محمد، (۱۳۶۴)، تاریخ جراید و مجلات ایران، ج۳و۴، چ۲، اصفهان: کمال.
فرخزاد، پوران، (۱۳۷۸)، دانشنامۀ زنان فرهنگساز ایران و جهان، ج۲، تهران: زریاب.
قاسمی، فرید، (۱۳۷۹)، تاریخ روزنامهنگاری ایران (مجموعهمقالات)، ج۱، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
قویمی (خشایار وزیری)، فخری، (۱۳۵۲)، کارنامۀ زنان مشهور ایران، تهران: وزارت آموزشوپرورش.
ملائی توانی، علیرضا، (۱۳۸۱)، مشروطه و جمهوری (ریشههای نابسامانی نظم دموکراتیک در ایران)، تهران: گستره.
نوزاد، فریدون، (۱۳۷۹)، تاریخ جراید و مجلات گیلان (از آغاز تا انقلاب اسلامی)، تهران: سازمان وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
مقالات
باقری، الهه، (بهار ۱۳۹۳)، «صدیقه دولتآبادی، (۱۲۶۱-۱۳۴۰ش/۱۸۸۲-۱۹۶۱م): یک بررسی زندگیشناسانه»، فصلنامۀ ایراننامۀ تورنتو، سال ۲۹، شمارۀ ۱، ۱۸-۴۸.
باقری، الهه، (پاییز ۱۳۹۰)، «نامۀ نسوان شرق در لابهلای چند سند»، فصلنامۀ مطالعات نشریههای ادواری (مطبوعات بهارستان)، سال ۱، شمارۀ ۱، ۲۴۳-۲۶۴.
باقری، الهه، (تابستان ۱۳۹۶)، «نگاهی به نشریۀ زبان زنان با بررسی بهداشت و سلامت عمومی»، فصلنامۀ مطالعات نشریههای ادواری (مطبوعات بهارستان)، سال ۴، شمارۀ ۷، ۱۳۶-۱۶۴.
کثیری، مسعود و الهه باقری، (تابستان ۱۳۹۰)، «زبان زنان، نشریهای متفاوت در عرصۀ روزنامهنگاری زنان در عصر مشروطه»، مجلة سخن تاریخ، سال ۵، شمارة ۱۳، ۳-۳۶.
موسایی، بهزاد، (دی ۱۳۷۵)، «نگاهی به فعالیت زنان در مطبوعات گیلان»، مجلۀ گیلهوا، سال ۵، شمارۀ ۳۸، ۳۸-۴۰.
