تقابل سنتهاي مبتني بر اسطورهها و سبك زندگي غربي دوره قاجار (مطالعه موردي: نقاشيهاي حمام مهدي قلي بيك مشهد)

محورهای موضوعی : تاریخ معماری

جمال‌الدین سهیلی ¹ , نیلوفر حاج بابایی ²

1 - دانشیار و عضو هیات علمی، گروه معماری، واحد قزوین، دانشگاه آزاد اسلامی، قزوین، ایران.
2 - گروه معماری واحد ،قزوین دانشگاه آزاد اسلامی، قزوین، ایران

تاریخ دریافت : 1404/08/06 تاریخ پذیرش : 1404/08/19 تاریخ انتشار : 1404/08/30

کلید واژه: تقابل فرهنگی, اسطوره شناسی, نقاشی قاجار, مدرنیته, هویت فرهنگی ,

چکیده مقاله :

دوره قاجار به عنوان یكی از دورههاي مهم تاریخ ایران، شاهد تقابل و تعامل میان سنتهاي دیرینه ایرانی و تأثیرات فرهنگ و سبك زندگی غربی بود. نقاشیهاي حمام مهدي قلی بیك مشهد به عنوان نمونهاي از این هنر، نمایانگر تلاش براي حفظ هویت فرهنگی در برابر نفوذ فرهنگ غربی هستند. هدف این پژوهش، تحلیل تقابل سنتهاي مبتنی بر اسطورهها و تأثیرات سبك زندگی غربی در نقاشیهاي حمام مهدي قلی بیك مشهد است. این تحقیق به دنبال شناسایی چگونگی تعامل و همزیستی این دو عنصر فرهنگی و تأثیر آن بر هویت هنري و فرهنگی ایرانیان در دوره قاجار میباشد. این پژوهش به روش توصیفی-تحلیلی انجام شده و با استفاده از منابع كتابخانهاي، مقالات علمی و تحلیل نقاشیهاي موجود در حمام مهدي قلی بیك، به بررسی عناصر هنري و فرهنگی پرداخته است. دادهها از طریق مشاهده مستقیم آثار و تحلیل محتوایی جمعآوري شده است. نتایج نشان میدهد كه نقاشیهاي حمام مهدي قلی بیك، بهطور قابل توجهی تحت تأثیر عناصر اسطورهاي و فرهنگی ایرانی و همچنین تأثیرات فرهنگ غربی قرار دارند. عناصر مانند رنگها، موضوعات و تكنیكهاي جدید، نشانههاي واضحی از نفوذ فرهنگ غربی را در این نقاشیها نشان میدهند. این پژوهش نشان میدهد كه تقابل سنتهاي مبتنی بر اسطورهها و سبك زندگی غربی در دوره قاجار ،منجر به ایجاد آثار هنري منحصر به فردي شده است كه نه تنها هویت فرهنگی ایرانی را به تصویر میكشد، بلكه به نوعی تلاش براي حفظ این هویت در برابر تغییرات جهانی را نیز نمایان میسازد.

چکیده انگلیسی:

The Qajar era, as one of the most significant and transformative periods in Iranian history, witnessed both confrontation and interaction between long-standing Iranian traditions and the emerging influence of Western culture and lifestyle. This period, particularly in the field of art—especially painting—experienced notable and dynamic transformations. The paintings of the Mehdi Qoli Beyk Bathhouse in Mashhad exemplify the effort to preserve Iranian cultural identity in the face of Western influence.

The aim of this study is to analyze the confrontation between myth-based traditions and the profound impact of the Western lifestyle as reflected in the paintings of the Mehdi Qoli Beyk Bathhouse. The research seeks to explore how these two cultural elements coexisted and influenced the artistic and cultural identity of Iranians during the Qajar period.

Using a descriptive–analytical approach, this study draws upon extensive library resources, academic articles, and visual analysis of the bathhouse paintings. The findings reveal that the artworks are significantly shaped by both Iranian mythological and cultural motifs, as well as Western stylistic elements. These paintings not only express Iranian identity but also represent an effort to meaningfully integrate modern influences with traditional values, illustrating the dynamic dialogue between mythic heritage and modernity in Qajar art.

منابع و مأخذ:

منابع ۱. آهنی لاله یعقوب زاده آزاده (۱۴۰۳) سراسطوره فرنگ در قالیهای تصویری دوره قاجار ظهور انسان در قالیهای تصویری) پژوهش در هنر و علوم انسانی، (۶۸(۹، ۱_۱۰
۲. ادیبزاده سودابه ،امینپور احمد عباسی ،هرفته محسن ). ۱۴۰۰ واکاوی کیفیت شناخت آرتور پوپ از معماری ایران با استناد به آثار مکتوب تاریخنگاری او، باغ نظر، )۹۵، ۸۴۰-۷۵
۳.اکبرپور روحالله خرمآبادی یداله (۱۳۹۳) نقش هنر در سبک زندگی ،ایرانی نخستین همایش ملی الکترونیکی رویکردهای کاربردی و پژوهشی در علوم انسانی و مدیریت، قم،
۴. برادران هروی ، فاطمه حمزه نژاد مهدی (۱۳۹۸) تقابل والایی و زیبایی در فلسفه و ظهور آن در زیباییشناسی معماری مساجد آزاد و الگومحور معاصر نمونه موردی: مسجد ولیعصر مصلی امام خمینی (تهران پژوهشهای معماری اسلامی
۲۴۳-۷۳ ۵. پرویزی، الهام . ( ۱۳۹۹) (تبیین تأثیر ضمیر ناخودآگاه در آشناپنداری مکان رویش روانشناسی، )۴۸، ۲۹-۸۵
۶ جعفری ، بهرام سلیمی، مهدی. (۱۳۹۷) سیری بر نمود هویتی و تاریخی معماری سنتی شهر اردبیل و نمونه گسستهای هویتی در معماری معاصر آن معماری شناسی، ۴، ۸۰۰-
۷..خلج امیرحسینی، ساینا بهزادپور ، محمد (۱۴۰۱ مدرنیزاسیون در معماری؛ روند آن از معماری سنتی بومی معماری امروز و آثار تخریب محیط زیستی آن شباک، ۸۳) (پیاپی (۶۶)، ۱۰۴۰-۹۵ /
۸.دامیار ،سجاد. ناری ،قمی مسعود ۱۴۰۲.) واکاوی مفهوم هویت مطلق معماری از منظر هستیشناسی و معرفتشناسی، بنیانهای حکمی فلسفی هنر ،ایرانی، )۶(۲، ۸۱۳۰-۳۰۳)
۹.رضازاده طاهر (۱۳۹۴) هنر ایران در عصر قاجار چاپ ،اول ،تهران انتشارات فرهنگستان هنر.
۱۰. زیباکلام مفرد ،صادق ) ۱۴۰۳) مدرنیته و سنت؛ ریشه یابی علل ناکامی اصلاحات و نوسازی در ایران عصر قاجار چاپ یازدهم تهران ، انتشارات روزنه
۱۱. سروش، شیرین ،معروف یحیی سلیمی ،علی ،امیری ،جهانگیر (۱۴۰۳) خوانشی نو از زنان در جامعه ایران و لبنان بر اساس نظریه گیدنز
۱۲.(بررسی سنت و مدرنیته در دو رمان انا احیا و عادت کنیم کاوشنامه ادبیات تطبیقی، (۵۵، ۴۸۰-۲۵ ) ۱۲. سهیلی، جمالالدین ،علاالدینی عظمی (۱۴۰۲) سبک زندگی و اثر بخشی نقوش انسانی خانه ابریشمی بر ماندگاری جایگاه ۳۳-۴۴ ۲۱۵ هنر، جلوه. اجتماعی
۱۳. شجاعفر اعظم خوشنیت ،سعید قربان نژاد سحر (۱۳۹۶) تقابل سنت و مدرنیته در معماری معاصر ایران،