مطالعه ارتباط عرفان با محتوای دیوارنگاره های خانه حکیمباشی کاشان با رویکرد «بینامتنیت»
محورهای موضوعی : تاریخ معماریزهرا اندایش سر 1 , جمالالدین سهیلی 2
1 - معماری، معماری و شهرسازی، دانشگاه آزاد اسلامی، قزوین، ایران
2 - دانشیار و عضو هیات علمی، گروه معماری، واحد قزوین، دانشگاه آزاد اسلامی، قزوین، ایران.
کلید واژه: عرفان نعمت اللهی, نقاشی های دیواری, بینامتنیت, دوره قاجار, خانه حکیمباشی,
چکیده مقاله :
بیان مسئله: ارتباط میان عرفان صاحب بنا که از افراد بانفوذ دربار ناصرالدین شاه قاجاربوده است، با دیوارنگاره های خانه وی در کاشان یکی از موضوعات مهمی است که نیاز به بررسی دارد. برای این منظور در این پژوهش از رویکرد«بینامتنیت» استفاده شده است. و به نحوه تأثیر متنها در شکلگیری یکدیگر و خوانش متنها می پردازد. زیرا هر گامی در جهت درک دیدگاههای آنان، تأثیر بسزایی در ارتقای فرهنگ و هویت در جامعه دارد. هدف از پژوهش بررسی رابطه عرفان صاحب بنا با دیوارنگارههای آن با رویکرد بینامتنیت میباشد. روش تحقیق: اين پژوهش از گونه پژوهشهاي كيفي است كه در مرحله جمع آوري اطلاعات از روش توصيفي و در مرحلـه تجزيه و تحليل دادهها از روش استدلال منطقي بهره گرفته شده است. نتیجه گیری: حکیمباشی از پیروان عرفان نعمت اللهی بوده است و در تمامی نگاره های این خانه با رعایت قواعد بصری در فرم و رنگ دارای درون مایه عشق الهی است. به درخواست وی نگارگر مراتب عشق را از عشق حقیقی تا عشق کاذب از طریق به تصویر کشیدن اشعار و داستان های قرانی به نمایش گذاشته است. نشانه های موجود در دیوارنگاری، بیانگر تأثیر عمیق آن از ادبیات عرفانی است و درهم تنیدگی خاصی بین عرفان، ادبیات و دیوارنگاری ایجاد نموده است.سوال پژوهش: چه ارتباطی بین عرفان با محتوای دیوارنگاره های خانه حکیم باشی وجود دارد؟
Statement of the problem: The relationship between the mysticism of the owner of the building, who was an influential person in the court of Nasser al-Din Shah Qajar, and the murals of his house in Kashan is one of the important topics that needs to be examined. For this purpose, the "intertextuality" approach has been used in this research. It deals with the way in which texts influence each other and the reading of texts. Because every step towards understanding their perspectives has a significant impact on promoting culture and identity in society. The aim of the research is to examine the relationship between the mysticism of the owner of the building and its murals with the intertextuality approach. Research Method: This research is a type of qualitative research that uses a descriptive method in the data collection stage and a logical reasoning method in the data analysis and analysis stage. Conclusion: Hakimbashi was a follower of Nematollahi's mysticism, and all the paintings in this house, observing visual rules in form and color, have the theme of divine love. At his request, the painter has displayed the stages of love from true love to false love by depicting poems and stories from the Quran. The signs in the murals indicate its deep influence from mystical literature and have created a special intertwining between mysticism, literature, and murals. Research question: What is the connection between mysticism and the content of the murals in Hakimbashi's house?
افشارمهاجر, ک., & کریمی عواطفی, ط. )1400(. بازتاب مراودات فرهنگی با ارب در نقاشیهای دیواری خانههای قاجاری تبریز. نامەە هنرهای تجقمی و کاربردی, ۵4-31.
افشارمهاجر, ک & ,.کریمی عواطفی, ط .(1400) .تحلیل محتوای نقاشیهای دیواری در خانههای قاجاری تبریز . نگارینه هنر اسالمی.130-153 ,
ایرج پور, م .(1390) .بازنگری در عرفان قاجار .ادب و زبـــان.23-31 ,
باقرزاده, م., & یلمه ها, ا. )1401(. بررسی علل جامعه شناسی گقترش عرفان و تصوا در دورە قاجار براساف نق خطی برجای مانده )با تکیه بر نقشەە کنزالمعار (. نشریه علمی سبکشناسی نظم و نثر فارسی, ۲43 -۲۲۵.
پنجه باشی, ا & ,.مکی آباد, .(1403) .نگاهی به مفلفههای ساختاری پوشاک زنانه و مردانه در تطبیق با بزمنگارههای تاالر اصلی کا چهلقتون اصفهان در دوره صفوی .هـنر و تـمدن شـرق .6-19 ,
پهلوان, م & ,.تقوی, ت .(1399) .بازتاب گفتمان ایرانشهری در دیوارنگاره های مکتب قاجار )مورد پژوهی: دیوارنگاری مضامین قهرمانی دوره فتحعلیشاه( .نگره .25-37 ,
پهلوان, م., عقدایی, ت., آریان, ر., & حقنلو, ر. )1401(. بررسی عقل و عشق در اشعار شاه نعمت اهلل ولی. فصلنامه علمی عرفان اسالمی , 36۲-344.
ترکمن, ث & ,.سهیلی, ج .(1401) .مطالعۀ تطبیقی دوگانگی مفاهیم و مضامین نقاشی دیواری های خانه شهشهانی در اصفهان .اثر ,661-644.
حقینیان, ه., سهیلی, ج & ,.اسالمی, ف .(1399) .بررسی تاثیر تحوالت سیاسی- اجتماعی دوره قاجار در نقاشیهای دیواری خانه امام جمعه در تهران .جلوه هنر.7-24 ,
حیات الغیبی, ز & ,.سهیلی, ج .(1402) .مطالعه تأثیرکارتپقتال برشکلگیری نقاشیهای رمالیقتی مطالعه موردی: خانه سلطان بیگم .مطالعات هنر.99-118 ,
دباغ, م., دیبا, د & ,.ضمیران, م .(1400) .تبیین متن گونگی ورواب میانمتنی درمعماری .ره ویۀ معماری , 43-56.وشهرسازی
رحمانی, غ & ,.حقینی, م .(1399) .جامعهشناسی تاریشی دیوارنگارههای درباری دوره قاجار .مطالعات باستان شناسی , 205-217.پارسه
رحیمی اتانی, ف & ,.پناهی, ف .(1395) .خوانش بینامتنی آثار برنارد چومی با تأکید بر مفهوم فضای بینابین . پژوهش هنر.113-122 ,
رحیمی اتانی, ف., بذرافکن, ک., & رمیقی, ا. )13۹۹(. بازخوانی اثر معماری به کم مدل نقد بینامتنی نمونه موردی: مقجد ولیعصر. باغ نظر, ۵۲-41.
سواری, م & ,.شیشی, ا .(1400) .گونهشناسی ترکیب بصری و مضمونی گل و مرغ بر دیوارنگاره های کا های صفوی و الحاقات قاجاری .هنرهای صناعی اسالمی.
شهرکیمقدم, & ,.سهیلی, ج .(1402) .مضامین شمایلنگارانه در نقاشی دیواری خانه نصیرالمل شیراز .هـنر و تـمدن شـرق .5-18 ,
شه کالهی, . )13۹۵(. نقد کتاب: همگامی ادبیات و نقاشی قاجار. نقد ادبی , 1۹۹-1۹1. علوینژاد, ف. )138۷(. بررسی مفهوم دیوارنگاری در منابع هنر اسالمی. نگره, ۲۹-1۷.
عوضی, م & ,.واعظی منفرد, ف .(1400) .سیر تطور طریقت نعمت اللهی از آااز پیدایی تا پایان روزگار قاجار .مطالعات ادیان و عرفان تطبیقی.40-64 ,
قاسمینیا, م., سلطانزاده, ر., & رمیقی, ا. )1401(. »بینامعماری« تبیین رواب میان ی اثر معماری با آثار دیگر بر پایه رویکرد »بینامتنیت «. نامه معماری و شهرسازی, 44-۲۵.
قنبری, ت., سلطان زاده, ر & ,.نصیر سالمی, م .(1395) .نشانهشناسی محتوا و زمینه ِهای مفثر بر دیوارنگاری و تزیینات دوره زندیه با تأکید بر درونمایههای هنر قومی .باغ نظر.91-104 ,
مایلی برجلویی, ن & ,.علی محمدی اردکانی, ج .(1398) .تحلیل بینامتنی متن و نگاره های نقشه خطی ۹۹6ه. ق دیوان جیبی اکبرشاه .نگره.5-21 ,
مصطفوی, آ & ,.سهیلی, ج .(1400) .جلوه ناتورالیقم دردیوارنگارههای قاجاری عمارت سید جوادی .اثر.212-232 , مل ثابت, م & ,.کاظمی زهرانی, م .(1397) .وضعیت اجتماعی متصوفەە نعمت اللهی در عصر قاجار .پژوهشنامه عرفان , 185-208.
مونقی سرخه, م & ,.حقین زاده, ف .(1398) .تطابق مضامین نقوش تزیینی در دیوارنگارههای حمام مهدیقلیشان مشهد و سه پارچه قلمکار دوره قاجار .نگارینه.119-127 ,
ناظری, ا & ,.یزدانپناه, ر .(1393) .ارزشهای زیباییشناختی نقشمایههای دیوارنگارههای اتاق ضلع شمال شرقی خانه اخوان حقیقی اصفهان .مرمت و معماری ایران.
نیکوییان, م., & رمضان ماهی, ف. )1401(. تحلیل استعاره مفهومی جنقیت در دیوارنگاره های بزم و رزم کا چهلقتون بر اساف آراک لیکا و جانقون. ره ویه هنرهای صناعی , 41-۲3.
Damirchi loo, L. (2018). The Influence of Intertextuality on Aesthetic Principles in Postmodernist Painting and Architecture. Civil Engineering Journal.
Keshtkar, E., & Faizi, M. (2015). Effect of cultural and poem identity on the architectural design. The International Journal Of Engineering And Science (IJES).
