واکاوی جنبههای تمثیلی «شمع و پروانه» در غزلیات شرعی شیرازی
محورهای موضوعی : تمثیل در زبان و ادب فارسی
سید ابراهیم سجادی زاده
1
,
تقی امینی مفرد
2
,
کبری نودهی
3
,
زهره عرب
4
1 - دانشجوی دکتری تخصصی دانشگاه آزاد اسلامی واحدگرگان ایران و دستیار آموزشی واحد گنبد کاووس
2 - گروه آموزشی زبان و ادبیات فارسی دانشگاه آزاد اسلامی واحذ گرگان. ایران.
3 - دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد گرگان، دانشگاه آزاد اسلامی، گرگان، ایران.
4 - استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد گرگان، دانشگاه آزاد اسلامی، گرگان، ایران.
کلید واژه: واژگان کلیدی: شرعی شیرازی , غزل, واکاوی, تمثیل, شمع و پروانه, ,
چکیده مقاله :
مسأله این پژوهش بررسی و تحلیل تمثیل در غزلیات شرعی شیرازی است، شرعی شیرازی از شاعران توانا و کمتر شناخته شده قرن یازدهم هجری است. او که ریشه در خاک شاعرپرور شیراز دارد و از همسبکان شاعران معروفی چون، صائب تبریزی و بیدل دهلوی و از نزدیکان عرفی شیرازی است؛ در دوران صفوی، راهی دیار هند میشود و چهل سال از عمر خود را در آن دیار میگذراند. تنها نسخه دیوان اشعارش که به صورت خطی در مجلس شورای اسلامی نگهداری می شود در سال 1395 تصحیح انتقادی و چاپ شده است؛ بخش غزلیات این دیوان گرانبها، دربردارنده 956 غزل است که سرشار از مضامین غنایی و از جمله عرفان است. شاعر، از عناصر زیبایی سخن به ویژه «تمثیل» برای به تصویر کشیدن هنرمندانه مفاهیم و مضامین شعر خویش بهره فراوان برده است.سؤال اصلی این پژوهش واکاوی آرایه تمثیل در غزلیات او با هدف و ضرورت شناسایی چگونگی کاربرد آرایه ادبی یاد شده، در این گنجینه تازه به دست آمده ادب فارسی است. در این مقاله که با شیوه پژوهشی کتابخانهای به صورت توصیفی - تحلیلی، انجام شده است، بهرهگیری شاعر از تمثیل برای بیان اندیشههای عرفانی و اجتماعی در غزلیاتش، واکاوی و تحلیل شده و نشان داده شده است که کاربرد تمثیل، بر زیبایی های لفظی و معنوی و منظور شناختی آن ها افزوده است.این تحقیق برای اولین بار در غزلیات شرعی شیرازی انجام شده و پیشینه ای ندارد.
The present research investigates and analyzes the use of allegory in the Ghazals of Shar’ei Shirazi. Shar’ei Shirazi is a talented yet lesser-known poet of the 11th century AH. Rooted in the poet-nurturing soil of Shiraz and a contemporary of famous poets such as Sa'eb Tabrizi and Bidel Dehlavi, as well as a close associate of Orfi Shirazi, he traveled to India during the Safavid era and spent forty years of his life there. The only extant manuscript of his Divan, held in the Library of the Islamic Consultative Assembly (Majlis), was critically edited and published in 2016 (1395 SH). The valuable Ghazals section of this Divan contains 956 poems, rich in lyrical themes, including mysticism. The poet extensively used elements of rhetorical beauty, particularly "allegory," to artistically depict the concepts and themes of his poetry. The main question of this research is to explore the figure of allegory in his Ghazals, aiming to identify and understand the application of this literary device in this newly acquired treasure of Persian literature. This library-based research, conducted in a descriptive-analytical method, analyzes and elucidates the poet's use of allegory for expressing mystical and social thoughts in his Ghazals. It is demonstrated that the application of allegory has enhanced their verbal, spiritual, and pragmatic beauties. This research is conducted for the first time on the Ghazals of Shar’ei Shirazi and has no prior background.
قرآن کریم، سوره نور، آیه 35. پارسا، علیرضا و همکاران. (1399). تبیین دیدگاه تمثیلی علامه طباطبایی پیرامون ابلیس. فصلنامه مطالعات معرفتی در دانشگاه اسلامی. سال بیست و چهارم، شمارة سوم، صص 709-732.
پاكدل، مسعود. (1401). نگاهي به داستانها و حكايات تمثيلي در بوستان. فصلنامه تحقيقات تمثيلي در زبان و ادب فارسي. 14(53)، 27-42.
پشتدار، محمدعلی. (1394). بررسی محتوایی و سبکی نسخه خطی دیوان اشعار شرعی شیرازی، فصلنامه تخصصی سبکشناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب) علمی- پژوهشی، سال نهم، شماره چهار، پیاپی 94.
---------------- پشتدار، محمدعلی؛ فاضلی، ناصر، 1391، شرعی شیرازی و دیوان غزلیات او، پیام بهارستان، سال چهارم، شماره، صفحات 164-141.
حافظ، شمسالدین محمد. (1381). دیوان حافظ. به تصحیح و شرح دکتر حسین علی یوسفی، تهران: انتشارات روزگار.
دهخدا، علی اکبر.(1395). لغت نامه(کتاب الکترونیکی) قم: موسسه فرهنگی و اطلاع رسانی تبیان ، (ذیل واژه تمثیل).
ذوقي، سهيلا. (1403). بررسي جلوههاي تمثيلي مراحل هفتگانه ي سلوك عرفاني عطار با تأثيرپذيري از مراحل هفتگانه ي سلوك مهري (ميترايسم). تحقيقات تمثيلي در زبان و ادب فارسي. (62)،16 .97-119
سعدی شیرازی، مصلح بن عبدالله(1393). بوستان سعدی (با شرح کامل اشعار و حواشی توسط پرویز خزائلی). تهران: انتشارات بدرقه جاویدان.
----------------------. (1380). گلستان سعدی. به انضمام شرح و توضیح: خلیل رهبر. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
شمیسا، سیروس. (1389). انواع ادبی (چاپ چهارم). تهران: انتشارات میترا.صفحه 95-107
طباطبایى، محمدحسین. (1374). ترجمه تفسیر المیزان. قم: جامعۀمدرسین حوزة علمیه، دفتر انتشارات اسلامى.
عطار نیشابوری، فریدالدین. (۱۳۵۳) . منطقالطیر (مقامات الطیور). تصحیح و مقدمه: محمدجواد مشکور. تهران: انتشارات کتابفروشی تهران.
فاضلی، ناصر. ( 1395). دیوان اشعار شرعی شیرازی، تهران: انتشارات فرهنگ صبا.
مولوی، جلال الدین. (1363). مثنوی معنوی، تصحیح رینولد.ا.نیکلسون، به اهتمام نصرالله پورجوادی، تهران: امیر کبیر.
------------ .(1384). مثنوی معنوی. تصحیح و توضیح: عبدالباقی گولپینارلی، ترجمه و تحشیه: توفیق هـ. سبحانی. تهران: انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
- References The Holy Quran, Surah An-Nur, Verse 35.
, Translation and Annotation: Tawfiq H. Sobhani. Tehran: Ministry of Culture and Islamic Guidance Publications.
Ghazals." Payam-e Baharestan, Year 4, Number [Issue number missing in original], pp. 141-164.
Attar Neyshaburi, Farid-ud-Din. (1974). Mantiq-ut-Tayr (Maqamat-ut-Tuyur). Correction and Introduction: Mohammad Javad Mashkoor. Tehran: Tehran Bookstore Publications.
Dehkhoda, Ali Akbar. (2016). Lughat Nameh (E-book). Qom: Tabyan Cultural and Information Institute, (Under the entry "Tamsil").
Fazeli, Nasser. (2016). Divan-e Ash'ar-e Shar'i Shirazi. Tehran: Farhang-e Saba Publications.
Hafez, Shams-ud-Din Muhammad. (2002). Divan-e Hafez. Corrected and Explained by Dr. Hossein Ali Yousefi, Tehran: Rozegar Publications.Pages 95-107.
Pakdel, Masoud. (2022). "A Look at Allegorical Stories and Anecdotes in the Bustan." Quarterly of Allegorical Research in Persian Language and Literature, 14(53), pp. 27-42.
Parsa, Alireza, et al. (2020). "Explaining Allameh Tabataba'i's Allegorical Perspective on Iblis." *Journal of Cognitive Studies in Islamic University, 24th Year, No. 3, pp. 709-732.
Poshtdar, Mohammad Ali. (2015). "A Content and Stylistic Analysis of the Manuscript of the Divan of Shar'i Shirazi." Specialized Quarterly of Stylistics of Persian Poetry and Prose (Bahar-e Adab),
----------------. Poshtdar, Mohammad Ali; Fazeli, Nasser. (2012). "Shar'i Shirazi and His Divan of Scientific-Research, Year 9, No. 4, Serial No. 34.
Rumi, Jalal-ud-Din. (1984). Masnavi-e Ma'navi. Correction: Reynold A. Nicholson, Supervised by Nosratollah Purjavadi, Tehran: Amir Kabir Publications.
---------------(2005)Masnavi-e Ma'navi. Correction and Explanation: Abdulbaqi Golpinarli
Sa'di Shirazi, Mosleh ibn Abdullah. (2014). Bustan-e Sa'di (With complete explanation of verses .
----------------------. (2001). Gulistan-e Sa'di. Including Explanation and Elucidation by Khalil Rahbar. Tehran University of Tehran Publications. and annotations by Parviz Khazaeili). Tehran: Badr-e Javidan Publications.
Shamisa, Sirus. (2010). Literary Genres (4th Edition). Tehran: Mitra Publications.
Tabatabai, Mohammad Hossein. (1995). Translation of Tafsir al-Mizan. Qom: Islamic Publications Office, Society of Seminary Teachers of Qom.
Zoughi, Soheila. (2024). "Examining the Allegorical Manifestations of Attar's Seven Stages of Mystical Journey Influenced by the Seven Stages of the Mithraic Journey." Allegorical Researches in Persian Language and Literature, 16(62), pp. 97-119.
