بررسی فراتحلیل الگوی اثربخشی ابعاد برنامهریزی جامعهمحور بر سلامت اجتماعی شهروندان شهرستان دیر
محورهای موضوعی : مسائل اجتماعی ایرانسیدعلی حسینینیا 1 , غلامرضا جعفرینیا 2 , باقر گرگین 3
1 - گروه جامعهشناسی، واحد بوشهر، دانشگاه آزاداسلامی، بوشهر، ایران.
2 - گروه جامعهشناسی، واحد بوشهر، دانشگاه آزاداسلامی، بوشهر، ایران.
3 - گروه الهیات و معارفاسلامی، واحد بوشهر، دانشگاه آزاداسلامی، بوشهر، ایران.
کلید واژه: سلامت اجتماعی, برنامهریزی, جامعهمحور, شهرستان دیر, جامعهشناسی.,
چکیده مقاله :
پژوهش حاضر باهدف ارائۀ الگویی جامع برای بهبود سلامت اجتماعی از طریق برنامهریزی جامعهمحور در شهرستان دیر، بااستفادهاز روشتحقیق آمیخته (کیفی-کمی)، انجام شد. در مرحلۀ کیفی، ۱۰خبره شامل مدیران، اساتید و کارشناسان حوزۀ برنامهریزی اجتماعی و سلامت، از اردیبهشت تا خرداد ۱۴۰۴شمسی، به روش نمونهگیری هدفمند و گلولهبرفی مصاحبه شدند و دادهها با کدگذاری باز و محوری در نرمافزار MAXQDA تحلیل گردید تا ابعاد و مؤلفههای اثرگذار شناسایی شوند. در مرحلۀ کمی، ۲۲۵نفر از کارکنان، مدیران و فعالان حوزۀ برنامهریزی شهری و سلامت اجتماعی شهرستان دیر بهروش نمونهگیری در دسترس انتخاب شدند. ابزار گردآوری دادهها شامل پرسشنامۀ محققساخته برنامهریزی اجتماعی با ۴۵گویه در ۵بُعد (مدیریت منابع، کارآفرینی اجتماعی، جامعهشناسی، مدیریتی، ارتباطی-خدماتی) و پرسشنامۀ سلامت اجتماعی کییز (۲۰سؤال در ۵زیرمقیاس)، جمعآوری و روایی ابزارها با روشهای دلفی، CVI و CVR و تحلیل عاملی تأییدی و پایایی با آلفای کرونباخ تأیید شد. تحلیل دادهها با آزمونهای کولموگروف-اسمیرنوف، تحلیل عاملی تأییدی و مدلسازی معادلات ساختاری در نرمافزار Smart PLS انجام شد. نتایج نشان داد که ابعاد ارتباطی-خدماتی، جامعهشناسی و مدیریتی برنامهریزی اجتماعی، 8/34درصد تغییرات سلامت اجتماعی را تبیین میکنند (348/0R²=، 339/0GOF=)، و شاخصهای 103/0Q²= و 541/0f²= قدرت پیشبینی و اثرگذاری مدل را تأیید کردند. یافتهها بر ضرورت تقویت زیرساختهای اجتماعی، سرمایه و اعتماد اجتماعی، و طراحی برنامههای بومیسازیشده متناسب با ویژگیهای فرهنگی شهرستان دیر تأکید دارد تا سلامت اجتماعی شهروندان بهبود یابد.
The present study aimed to propose a comprehensive model for improving social health through community-based planning in Deyr County, employing a mixed-methods (qualitative–quantitative) research approach. In the qualitative phase, 10 experts, including managers, professors, and specialists in social planning and health, were interviewed from May to June 2025 using purposive and snowball sampling. Data were analyzed through open and axial coding in MAXQDA software to identify influential dimensions and components. In the quantitative phase, 225 employees, managers, and practitioners in urban planning and social health in Deyr County were selected through convenience sampling. Data collection instruments included a researcher-made social planning questionnaire with 45 items across five dimensions (resource management, social entrepreneurship, sociology, managerial, and communicative–service) and the Keyes Social Health Questionnaire (20 items across five subscales). The validity of the instruments was confirmed using the Delphi method, CVI, CVR, and confirmatory factor analysis, and reliability was verified by Cronbach's alpha. Data analysis was performed using the Kolmogorov–Smirnov test, confirmatory factor analysis, and structural equation modeling in Smart PLS software. Results indicated that the communicative–service, sociological, and managerial dimensions of social planning explained 34.8% of the variance in social health (R² = 0.348, GOF = 0.339), while predictive relevance (Q² = 0.103) and effect size (f² = 0.541) confirmed the model's predictive power and influence. The findings emphasize the necessity of strengthening social infrastructure, social capital and trust, and designing localized programs tailored to the cultural characteristics of Deyr County to enhance citizens’ social health.
افشانی، سیدعلیرضا. فرقانی، مهناز. (1396). مطالعۀ تطبیقی رابطۀ سلامت اجتماعی و احساس امنیت اجتماعی در بین والدین و فرزندان ساکن شهر یزد. فصلنامۀ علمیپژوهشی-پژوهشهای راهبردی امنیت و نظم اجتماعی، دورۀ 6، شمارۀ 1؛ (پیاپی 16)، 16-1.
امیری، مهدی. رحمانی، جهانبخش. سعادتمند، زهره. (1403). سنتزپژوهی مطالعات مربوط به سلامت اجتماعی. فصلنامۀ علمیپژوهشی-جامعهشناسی آموزشوپرورش، دورۀ 10، شمارۀ 1، 130-119.
پورحسن، عباس، علمی، محمود. ابراهیمپور، داوود. (1403). تحلیل جامعهشناختی ارتباط حمایت اجتماعی ادراکشده با سلامت اجتماعی جانبازان انقلاباسلامی استان آذربایجانشرقی. فصلنامۀ علمیپژوهشی-مطالعات جامعهشناسی، دورۀ 17، شمارۀ 63، 57-42.
تاجبخش، غلامرضا. احمدی، برزین. (1402). عوامل اجتماعی-فرهنگی مؤثر بر سبک زندگی سلامتمحور جوانان. فصلنامۀ علمیپژوهشی-سبک زندگی اسلامی با محوریت سلامت، دورۀ 7، شمارۀ 1؛ (پیاپی 32)، 57-45.
جلیلیکیا، محمدجواد. (1401). بررسی عوامل مؤثر بر سلامت اجتماعی دانشجویان باتأکیدبر شبکههای اجتماعی. ششمین کنفرانس ملی روانشناسی (علم زندگی)، شیراز-ایران، 14-1.
حاجیوسفی، علی. (1396). تأثیر نحلههای فلسفی و اجتماعی در برنامهریزی اجتماعی. فصلنامۀ علمیپژوهشی-مددکاری اجتماعی، دورۀ 6، شمارۀ 1؛ (پیاپی 20)، 50-44.
حجتیفر، سحر. موحدمجد، مجید. محمودیانی، سراجالدین. (1403). مطالعۀ جامعهشناختی تأثیر سواد سلامت بر سلامت اجتماعی. فصلنامۀ علمیپژوهشی-جامعهشناسی نهادهای اجتماعی، دورۀ 11، شمارۀ 24، 131–103.
خیاطکلیبر، فوزیه. (1394). برنامهریزی اجتماعی- فرهنگی شهر خلاق، سومین کنگرۀ بینالمللی عمران، معماری و توسعۀ شهری، تهران-ایران، 10-1.
دهقانپوری، حوریه. چاوشی، سیدرسول. (1401). بررسی عوامل اجتماعی مؤثر بر نشاط اجتماعی و سلامت روانی دانشآموزان مقطع متوسطه استان سمنان. فصلنامۀ علمیپژوهشی-مطالعات آموزشی و آموزشگاهی، دورۀ 11، شمارۀ 4؛ (پیاپی 33)، 415-389.
صالحنیا، نفیسه. (1403). شناسایی و تحلیل اثرات متقابل تعیینکنندههای اجتماعی سلامت در ایران. فصلنامۀ علمیپژوهشی-راهبردهای مدیریت در نظام سلامت، دورۀ 9، شمارۀ 4، 381-369.
صفوی، سیدهرقیه. بخشی، فتانه. کسمایی، پریسا. امیدی، سعید. (1400). تعیینکنندههای اجتماعی سلامت و سبک زندگی سالمندان. فصلنامۀ علمیپژوهشی-آموزش بهداشت و ارتقای سلامت، دورۀ 9، شمارۀ 4؛ (پیاپی 10)، ۳8۲-۳7۲.
ظهیرینیا، مصطفی. ولیپور، زهرا. سرافراز، پرنیانف. (1401). بررسی سلامت اجتماعی و عوامل مؤثر بر آن در بین کارکنان دستگاه های اجرایی شهر بندرعباس. فصلنامۀ علمیپژوهشی-آموزش مطالعات توسعۀ اجتماعي-فرهنگي، دورۀ 10، شمارۀ 4، ۲2۲-۲0۲.
قربانی، علی. حسینی، رعنا. ایراندوست، سیدفهیم. (1404). بررسی سلامت اجتماعی و عوامل مرتبطبا آن در میان دانشجویان مقطع علوم پایۀ پزشکی دانشگاه علومپزشکی ارومیه در سال 1403. فصلنامۀ علمیپژوهشی-دانشکدۀ علومپزشکی ساوه، دورۀ 1، شمارۀ 1، 11-1.
منفرد، محمدرضا. هاشمزهی، نوروز. شکربیگی، عالیه. (1400). بررسی سلامت اجتماعی و عوامل جامعهشناختی مرتبطبا آن در بین شهروندان استان ایلام. فصلنامۀ علمیپژوهشی-جامعهشناسی اقتصادی و توسعه، دورۀ 10، شمارۀ 1، 77-53.
میرفردی، اصغر. محمودیانی، سراجالدی. صدیقی، ساناز. (1404). بررسی رابطۀ سرمایۀ اجتماعی و سلامت اجتماعی در بین دانشجویان دانشگاه شیراز. فصلنامۀ علمیپژوهشی-بررسی مسائل اجتماعی ایران، دورۀ 15، شمارۀ 2، 59-41.
Alesaily, Zaker. Gabr, Asmaa Salah. (2025). Exploring Urban Planning Axes Through The Bibliometric Analysis Of Conceptual Structure. Journal Of Al-Azhar University Engineering Sector, 20(76): 880-908.
Kolmes, Steven A. (2022). Intended And Unintended Consequences Of Two Paradigms Of Urban Planning, And Their Social Justice And Human Health Impacts, In Portland, Oregon. Journal Of Environments, 9(10): 1-25.
Lenz, A. Stephen. Litam, Stacey Diane Arañez. (2023). Integrating The Social Determinants Of Mental Health Into Case Conceptualization And Treatment Planning. Journal Of Counseling & Development, 101(4): 416-428.
Simpson, Joelle N. Wright, Joseph L. (2024). Pandemic Planning, Response, And Recovery For Pediatricians: A Focus On Health Equity And Social Determinants Of Health. Pediatric Clinics, 71(3): 515-528.
Strokosch, Kirsty. Roy, Michael. (2025). Health And Social Care Integration: Fixing A Fixed Service Ecosystem For Value Co-Creation. Public Management Review, 27(3): 794-816.
