کاربست منطق قضایی در اتقان آرای کیفری
محورهای موضوعی :
هاجر صداقت مهر
1
,
قاسم قاسمی
2
,
محمد علی مهدوی ثابت
3
,
نوروز کارگری
4
1 - گروه حقوق، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
2 - گروه حقوق، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی تهران، ایران
3 - گروه حقوق، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
4 - گروه حقوق، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
کلید واژه: استدلال قضایی, منطق قانونی, منطق قضایی, اتقان آراء.,
چکیده مقاله :
مقام قضایی برای کشف حقیقت باید با تلاش همهجانبه فرایند قضایی را مدیریت نماید. این مقام با درنظرگرفتن عمل ارتکابی و قانون، اگر به این نتیجه برسد که متهم اصل برائت را نقض کرده است، باید آن را درقالب استدلال ارائه نماید. این استدلال باید ازیکسو نشاندهنده عادلانه و منصفانه بودن رأی محکومیت باشد و با این روش بستر اجرای عدالت را فراهم کند و ازسویدیگر احساس عدالت را ازطریق ارائه دادنامهای متقن به اصحاب دعوا و مردم القا نماید. هدف پژوهش حاضر، تبیین ضرورت استفاده از منطق قضایی در اتقان آرای کیفری و ارائه پیشنهادهای کاربردی و مطلوب بر اساس یافتههای پژوهش میباشد. با عنایت به اینکه دادنامه باید حاوی استدلال متقن و مستحکم باشد، ارتباط علم قضا با علم منطق که علم چگونگی استدلال است، روشن و آشکار میگردد. بر اساس اندیشه قضایی، قواعد منطقی و ابزارها و راههای علمی باید برای تبیین رابطه سببیت بین عمل ارتکابی و قانون بهکار گرفته شود. دراینراستا منطق قضایی نقش بسیار مهمی در تضمین سلامت حکم کیفری ایفا خواهد کرد، بلکه بالاتر از آن، منطق قضایی، صورت حقیقی و تضمین اساسی برای اختیار مقام قضایی در ارزیابی ادله و تعیین نوع و میزان مجازات را بهعهده خواهد داشت. روش این پژوهش توصیفی و تحلیلی است که با استفاده از منابع کتابخانه ای، آرای کیفری و انجام مطالعات تطبیقی بهویژه با برخی کشورهای عربی که دارای حقوق شاخص میباشند به سرانجام خواهید رسید. دستاورد تحقیق حاضر ضرورت الزام و التزام قضات به کاربست منطق قضایی در صدور قرار و احکام کیفری میباشد.
To uncover the truth, judicial authorities must manage the judicial process with comprehensive effort. When considering the act committed and the law, if the judicial authority concludes that the defendant has violated the presumption of innocence, this conclusion must be based on sound reasoning. Such reasoning should, on one hand, demonstrate that the conviction is fair and just, thereby establishing the foundation for justice, and on the other hand, instill a sense of justice in the parties involved and the public by delivering a well-reasoned verdict. The aim of this research is to clarify the necessity of applying judicial logic to ensure the accuracy of criminal verdicts and to propose practical and beneficial recommendations based on the study’s findings. Given that a verdict must include sound and solid reasoning, the relationship between the science of law and the science of logic, which is science of reasoning, becomes evident. Logical principles, scientific tools, and methods must be employed to elucidate the causal relationship between the committed act and the law, as judicial reasoning dictates. In this context, judicial logic plays a pivotal role in safeguarding the integrity of criminal rulings. Additionally, judicial logic serves as a genuine framework and essential safeguard for judicial authorities when evaluating evidence and determining the type and severity of punishment. This research adopts a descriptive and analytical approach, utilizing library resources, criminal rulings, and comparative studies, particularly with selected Arab countries recognized for their advanced legal systems.
1. قرآن کریم
2. آلوسی، محمود بن عبدالله، (1420 ق)، روح المعاني في تفسیر القرآن العظیم و السبع المثاني، بیروت، دار إحیاء التراث العربي.
3. ابراهیم، محمد محمود، (1982 م)، النظریة العامة للتکییف القانوني للدعوی في قانون المرافعات، قاهره، دار الفکر العربي.
4. ابنجوزی، عبد الرحمن بن علی، (1422 ق)، زاد المسیر في علم التفسیر، تحقیق: عبد الرزاق المهدی، بیروت، دار الکتاب العربي.
5. ابن درید الأزدی، محمد بن حسن، (1987 م)، جمهرة اللغة، تحقیق: رمزی منیر بعلبکی، بیروت، دار العلم للملایین.
6. ابن فارس، احمد بن فارس، (بیتا)، معجم مقائیس اللغة، قم، دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم (بوستان کتاب).
7. ابن منظور، محمد بن مکرم، ( 1414ق)، لسان العرب، بیروت، دار صادر.
8. ازهری، محمد بن احمد، (2001 م)، تهذیب اللغة، تحقیق: مرعب محمد عوض، بیروت، دار إحیاء التراث العربي.
9. بازگیر، یدالله، (1389)، علل نقض آراء در شعب دیوان عالی کشور (امور کیفری)، تهران، انتشارات جاودانه.
10. بهنام، رمسیس، (1979 م)، علم النفس القضائي، اسکندریه، منشأة المعارف.
11. بیضاوی، عبدالله بن عمر، (1418 ق)، أنوار التنزیل و أسرار التأویل، تحقیق: محمد عبد الرحمن مرعشلی، بیروت، دار إحیاء التراث العربي.
12. جعفری لنگرودی، محمد جعفر، (1383)، ترمینولوژی حقوق، تهران، انتشارات کتابخانه گنج دانش.
13. جوهرى، اسماعیل بن حماد، (1404 ق)، الصحاح تاج اللغة و صحاح العربیة، تحقیق: احمد عبد الغفور عطار، بیروت، دار العلم للملایین.
14. حموده، علی، (2001 م)، ضوابط الإرتباط بین وقائع الدعوى الجنائیة و الحکم الصادر فیها، قاهره، دار النهضة العربیة.
15. حیدری، داوود، (1389)، منطق استدلال منطق حملی، مشهد، دانشگاه علوم اسلامی رضوی.
16. خوانساری، محمد، (1383)، منطق صوری، تهران، نشر آگاه.
17. درویش، محمد فهیم، (2007 م)، فن القضاء بین النظریة و التطبیق، المحاکمات المدنیة و الجنائیة، قاهره، مؤلف.
18. دهخدا، علی اکبر، (1377)، لغتنامه، تهران، دانشگاه تهران.
19. ذنون سبعاوی، یاسر باسم؛ نایف دیلمی، اجیاد ثامر، (2009 م)، بحوث و دراسات في القانون الخاص، موصل، الجیل العربي.
20. رازی، محمد بن محمد، (بی¬تا)، شرح مطالع في المنطق، قم، کتابخانه آیت الله مرعشی نجفی.
21. رحمدل، منصور، (۱۳۸۹)، لطمه به اساس حکم، مجله حقوقی دادگستری، دوره: 74، شماره: ۷۰، ص9ـ31.
22. زلمی، مصطفى، (1986 م)، الصلة بین علم المنطق و القانون، بغداد، مطبعة شفیق.
23. زمخشری، محمود بن عمرو، (1407 ق)، الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل و عیون الأقاویل في وجوه التأویل، بیروت، دار الکتاب العربي.
24. سویلم، محمد علی، (2005 م)، التکییف في المواد الجنائیة: دراسات تحلیلیة تأصیلیة و تطبیقیة مقارنة بآراء الفقه و أحدث أحکام محکمة النقض، اسکندریه، دار المطبوعات الجامعیة.
25. طبرسی، فضل بن حسن، (1415 ق)، تفسیر مجمع البیان، تحقیق و تعلیق: لجنة من العلماء و المحققین الأخصائین، بیروت، مؤسسة الأعلمي للمطبوعات.
26. طبری، محمد بن جریر، (1412 ق)، جامع البیان في تفسیرالقرآن، بیروت، دار المعرفة.
27. عبد الفتاح، مراد، (1998 م)، أوامر و قرارات التصرف في التحقیق و طرق الطعن فیها، اسکندریه، مؤلف.
28. عبداللطیف حسن، سعید، (1989م)، الحکم الجنائي الصادر بالإدانة، قاهره، دار النهضة العربیة.
29. عزمی، عبد الفتاح، (1983 م)، تسبیب الأحکام و أعمال القضات في المواد المدنیة و التجاریة، قاهره، دار الفکر.
30. عسکری، حسن بن عبدالله، (1412 ق)، معجم الفروق اللغویة، تحقیق: بیت الله بیات، قم، دفتر انتشارات اسلامی.
31. عمر، نبیل اسماعیل، (2011 م)، سلطة القاضي التقدیریة من المواد المدنیة و التجاریة، اسکندریه، دار الجامعة الجدیدة.
32. فاضل زیدان، محمد، (2006 م)، سلطة القاضي الجنائي في تقدیر الأدلة، عمان، دار الثقافة.
33. فراهیدی، خلیل بن احمد، (1410 ق)، العین، تحقیق: مهدى مخزومی و ابراهیم سامرائی، قم، انتشارات هجرت.
34. قرطبی، محمد بن احمد، (1964 م)، الجامع لأحکام القرآن، تحقیق: أحمد بردونی و إبراهیم أطفیش، قاهره، دار الکتب المصریة.
35. کعبی، هادی حسین، (2014 م)، تسبیب الأحکام المدنیة (دراسة مقارنة)»، مجلة المحقق الحلّي للعلوم القانونیة و السیاسیة، جلد ششم، شماره: 2، ص131ـ204.
36. کوشا، جعفر، (1381)، جرایم علیه عدالت قضایی، تهران، نشر میزان.
37. ماوردی، علی بن محمد، (بیتا)، تفسیر الماوردي (النکت و العیون)، تحقیق: سید ابن عبد المقصود، بیروت، دار الکتب العلمیة.
38. مجهوده، احمد، (2004 م)، أزمة الوضوح في الإثم الجنائي في القانون الجزائري و القانون المقارن، الجزیره، دار هومة.
39. مصاروه، یوسف محمد، (2010 م)، تسبیب الأحکام وفقاً لقانون أصول المحاکمات المدنیة، عمان، دار الثقافة للنشر و التوزیع.
40. مظفر، محمدرضا، (بیتا)، منطق، قم، دفتر انتشارات اسلامی.
41. مکارم شیرازی، ناصر، (1385)، دائرة المعارف فقه مقارن، قم، مدرسه إمام علی بن ابی طالب (ع).
42. مهدیپور، رضا؛ اله وردی میگونی، فرهاد؛ نبیپور، محمد، (1402)، آسیب شناسی شیوه رسیدگی به دلایل در محاکم کیفری، فصلنامه آموزههای فقه و حقوق جزاء، سال دوم، شماره: ۵، ص22ـ44.
43. مهران، محمد، (بیتا)، علم المنطق، قاهره، دار المعارف.
44. یزدی، عبدالله بن حسین، (1421 ق)، الحاشیة علی تهذیب المنطق و الکلام، قم، دفتر انتشارات اسلامی.
45. Fabreguettes, M.P, (1926), la logique judiciaire et l’art de juger, eme édition, Paris.
46. Babcock Gove, Philip, (1981), Websters third new international dictionary, Merriam – Webster INC, spring field, Massachusetts, USA.
