جغرافیای گیلان و مرکانتیلیسم؛ چگونه بحران به فرصت تبدیل گشت؟
محورهای موضوعی : تاریخ ایران دوره اسلامی
مازیار بنیادی ذاکله بری
1
,
ناصر جدیدی
2
,
علی اکبر جعفری
3
1 - گروه تاریخ، واحد نجف آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، اصفهان، ایران
2 - گروه تاریخ، واحد نجف آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، اصفهان، ایران
3 - گروه تاریخ، واحد نجف آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، اصفهان، ایران
کلید واژه: گیلان, مرکانتیلیسم, جغرافیا, ابریشم, بحران, فرصت,
چکیده مقاله :
سرزمینگیلان محصور در پشت دیوار رشتهکوههای البرز، به سان گذرگاهی به آن سوی دریایکاسپین قرار داشت. سرزمینگیلان یک فرصت بود. جایگاه ژئواکونومیکی و ژئوپلیتیکی گیلان بر کرانههای جنوبی سواحل کاسپین به سان ارتفاعاتی دیده میشد که تسلط بر آن برابر بود با تسلط بر مهمترین بخشهای سرزمینهایشمالی و آسیایمرکزی و امکان تهدید و تحدید قدرت مرکزی در سرزمین ایران. اوجگیری اقتصاد سوداگرایانه در قرنشانزدهم و هفدهم ، دیدگان اروپاییها را به آسیا معطوف ساخت. شرکتهای تجاری غربی در قالب کارتلهای بینالمللی، در مناطق مختلف از جمله مسکو، که هدفشان تسهیل ترانزیت کالاها در قالب برنامه اقتصاد سوداگرایانه که همانا افزایش سود در بستر افزایش صادرات و کاهش واردات بود، شکل گرفت. تسهیلِترانزیتِ کالاها، زمانی حصول مییافت، که ایمنی کالاها حفظ میگشت و این ایمنی، در گرو امنیتراهها بود. گیلان به سبب شرایط اقلیمی خاص و صعب العبور بودنِ گذرگاههای نواحی غربی، وجود دولتهای کوچک و خودگردان در غرب(بیه پس) و شرق(بیه پیش)، و تصادم دائمی با دولتمرکزی در ایران، با بحرانهای زیادی روبهرو بود که در نهایت بحرانِ ژئواکونومیکی را رقم میزد. ظهور شاهعباساول در راس قدرت در دوره اوجِ اقتصاد سوداگرایانه، بستر برای اتصال اقتصاد ملی به اقتصاد جهانی فراهم گشت، که این اتصال از دریچه ایجاد تسلط سیاسی بر گیلان میگذشت. هدف از نگارش این پژوهش، تحلیلِ موقعیت جغرافیایی گیلان و چگونگی وضعیت بازیگران سیاسی برای بهره برداری از آن می باشد.
The land of Gilan, enclosed behind the wall of the Alborz Mountains, was located as a passage to the other side of the Caspian Sea. The land of Gilan was an opportunity. The geoeconomic and geopolitical position of Gilan on the southern shores of the Caspian Sea was seen as a height whose dominance was equal to that over the most important parts of the northern and central Asian lands, and the possibility of threatening and limiting the central power in the land of Persia(Iran). The rise of the speculative economy in the 16th and 17th centuries turned the eyes of Europeans to Asia. Western export and import companies formed cartels in various regions, including Moscow, to facilitate the transit of goods through a speculative economic program aimed at increasing profits by boosting exports and reducing imports. Facilitating the transit of goods was achieved when the safety of the goods was maintained, and this safety depended on the safety of the roads. Due to its specific climatic conditions and the impassability of the western regions, the existence of small, autonomous states in the west (Biah Pas) and east (Biah Pish) of Gilan, which were led by heterogeneous rulers, and the constant conflict with the central government in Persia(Iran), Gilan faced many crises that ultimately led to a geoeconomic crisis. The rise of Shah Abbas I to power during the peak of the mercantile economy provided the basis for connecting the national economy to the global economy, which was achieved through the establishment of political dominance over Gilan.
منابع فارسی
بدلیسی، شرف خان بن شمس الدین.(۱۳۷۷). شرفنامه – تاریخ مفصل کردستان، به اهتمام ویلادیمیر ولییامینوف زرنوف، انتشارات اساطیر،تهران
تاریخ صفویان(خلاصه التواریخ- تاریخ ملاکمال)(۱۳۳۴). تالیف دو تن از درباریان شاه عباس دوم، بتصحیح و تحشیه ابراهیم دهگان، چاپ فروردین،اراک
ترکمان، اسکندربیکمنشی.(۱۳۸۷). تاریخِ عالم آرای عباسی، با اهتمام و تنظیمِ ایرج افشار، انتشارات امیرکبیر،تهران، ایران
خاتون آبادی، عبدالحسین.(۱۳۵۲). وقایع السنین و الاعوام،بتصحیح محمد باقر بهبودی، نشر کتابفروشی اسلامیه
خواجگی اصفهانی،محمد معصوم بن(۱۳۶۸). خلاصه السیر(تاریخ روزگار شاه صفی صفوی)،انتشارات علمی،تهران،ایران
خواندمیر،امیر محمود(۱۳۷۰). تاریخ شاه اسماعیل و شاه طهماسب صفوی(ذیل حبیب السیر)،تصحیح و تحشیه از دکتر محمد علی جراحی،نشر گستره
روملو، حسن بیک(۱۳۵۷). احسن التواریخ، به تصحیح دکتر عبدالحسین نوایی،انتشارات بابک،تهران
سفرنامههای ونیزیان در ایران- (شش سفرنامه- سفرنامه وینچنتو دالساندری)(۱۳۸۱)، ترجمه دکتر منوچهر امیری، انتشارات خوارزمی،تهران
عالم آرای شاه طهماسب (زندگی داستانی دومین شاه دوره صفوی)، از روی یگانه نسخه خطی به کوشش ایرج افشار، انتشارات دنیای کتاب
مرعشی، سید ظهیر الدین بن سید نصیرالدین، (۱۳۶۴). تاریخ گیلان و دیلمستان، تصحیح و تحشیه از دکتر منوچهر ستوده ، انتشارات اطلاعات
مستوفی بافقی، محمد مفید بن محمود(۱۳۹۰). مختصر مفید(جغرافیای ایران زمین در عصر صفوی)، به کوشش ایرج افشار و محمدرضا ابوئیمهریزی، بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار، تهران
منجم یزدی، ملا جلال الدین محمد.(۱۳۶۶). تاریخ عباسی یا روزنامه ملاجلال، به کوشش سیف الله وحیدنیا، انتشارات وحید
واله اصفهانی،محمد یوسف.(۱۳۷۲). خُلد بَرین(ایران در روزگار صفویان)، به کوشش میرهاشم محدث،بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار،تهران
English References
Arrighi,Giovanni(1994). The long twentieth century, First Published by Verso 1994, Internet Archive
Ballinger, C. (2011). Mercantilism and the Rise of the West: Towards a Geography of Mercantilism.. https://nbnresolving.org/urn:nbn:de:0168-ssoar-318870
Barbaro, Josafa; Contarini, Ambrogio.(1873). Travels to Tana and Persia, Translated From the Italian by William Thomas, Clerk of the Council to edward VI ,S. A. Roy, ESQ. And Edited, With an Introduction by Lord Stanley of Alderley. LONDON: Printed for the Haklute Society
Glanius, Monsieur.(1681). Voyages De Jean Struys En Moscovie, En Tartaris, Chés la Veuve de, Jacoevan Meurs , Amsterdam
Chardin, Jean.(2018). Voyages de Monsieur le chevalier Chardin en Perse et autre lieux de l’Orient, Texte intégral Édité et annoté par , Philip Stewart , ©Philip Stewart 2018
Hakluyt,Richard.(1981). Hakluyt's voyages : a selection by Richard David, London : Chatto & Windus ; Toronto : Clarke, Irwin Collection internet archive books
Hanway,Jonas(1762). An historical account of the British trade over the Caspian sea: with the author’s journal of travels from England through Russia into Persia ; and back through Russia, Germany and Holland, Vol I, T. Osborne, D. Brown, C. Hitch and L. Hawes Publisher, London, UK
Jenkinson, Anthony.(2007). Early voyages and travels to Russia and Persia by Anthony Jenkinson and other Englishmen, with some account of the first intercourse of the English with Russia and Central Asia by way of the Caspian Sea. Edited by E. Delmar Morgan and C.H. Coote, Vol II, New York B. Franklin,USA
Krusinsky, Judasz Tadeusz(1733). The History of the late revolutions of Persia,taken from the memoirs of Father Krusinski, Procurator of the Jesuits at Ispahan... ,Vol II, London: Printed for J. Pemberton
Mackinder, H. J.(1904). The Geographical Pivot of History, The Geographical Journal , No. 4. APRIL, 1904. VOL . XXIII .
Popper,Karl Raimund(1961). The Poverty of Historicism, London : Routledge & Paul, Trent university, internetarchivebooks
Popper,Karl Raimund(1994). The Myth of the Framework,In defence of science and rationality, Edited by M A Notturno, First published 1994 by Routledge 11 New Fetter Lane, London EC4P 4EE , Simultaneously published in the USA and Canada
Schmoller, Gustav von, Ashley, W. J. (William James),(1896). The mercantile system and its historical significance : illustrated chiefly from Prussian history : being a chapter from the Studien ueber die wirthschaftliche politik Friedrichs des Grossen, New York : Macmillan,USA
Smith,Adam.(1937). The Wealth Of Nations , Digital Library of India Item
Tavernier, Jean-Baptiste.(1678). Travels through Turkey to Persia, made by J. Phillips from Tavernier's French original, London, 1678
Document Book
Dunlop, H., ed. Bronnen tot de geschiedenis der Oostindische Compagnie in Perzié, 1611-1638. The Hague, 1930.
Sites
https://www.geographicus.com/P/AntiqueMap/persia-delisle-1724
