از مشاهدات تا مطالعات تاریخی؛بازخوانی سفرنامه کارستون نیبور در زمینه کشف خط میخی و شناخت ایران باستان
محورهای موضوعی : تاریخ ایران دوره اسلامیمحمدتقی آرسین 1 , عسکر بهرامی 2
1 - گروه تاریخ و باستان شناسی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
2 - بنیاد دانشنامه جهان اسلام
کلید واژه: سفرنامه, خط میخی, نیبور, سفرنامه, خط میخی, نیبور,
چکیده مقاله :
روند اکتشاف آثار تاریخی ایران سرگذشتی طولانیتر و در بسیاری از جنبهها پرماجراتر از کاوشهای دیگر مناطق و تمدنهای باستانی دارد. این سرگذشت همزمان با گسترش و رشد دانش علمی در اروپا بود و محرک مسافران غربی برای سفر به خاورزمین و ایران گردید. این مسافران، علاوه بر سیاحت و انجام مأموریتهای سیاسی و اقتصادی، اقدام به نگارش سفرنامههایی کردند. سفرنامهها حاصل مشاهدات شخصی نویسندگان و دربردارنده اطلاعات بیواسطه و ارزشمندی در زمینههای مختلف مانند آداب و رسوم، ادبیات، زبان، خط، هنر و دانش مردم خاورزمین هستند. از این رو، سفرنامهها از منابع مهم اطلاعاتی غنی در زمینه تاریخ ایران به شمار میروند که نهتنها درباره تاریخ ایران، بلکه درباره تمامی مسائل مرتبط با ایران و ایرانیان، به طور خاص و جزئی، سخن به میان آوردهاند. این سفرنامهها به یکی از اصلیترین منابع شناخت و مطالعات تاریخی ایران تبدیل شدهاند، هرچند که این منابع تا کنون به طور کامل مورد پژوهش قرار نگرفتهاند و بهویژه در زمینه نقش آنها در شناسایی تاریخ باستان ایران و خوانش خط میخی، هیچگونه مطالعه جامع و موضوعی صورت نگرفته است. بنابراین، برای استفاده بهینه از اطلاعات موجود در سفرنامهها، نیاز به مطالعه دقیق و همهجانبه آنها احساس میشود. یکی از مهمترین این سفرنامهها، سفرنامه کارستون نیبور، سیاح دانمارکی است که نقش تعیینکنندهای در شناسایی و خوانش خط میخی داشته است. بررسی و بازخوانی گزارشهای این سفرنامه نشان میدهد که با کشف و خوانش خط میخی، تحولی عظیم در شناخت زبانها، خطوط و تاریخ ایران باستان ایجاد شده است؛ تحولی که میتواند روشنگر بخشهایی تاریک از تاریخ این مطالعات باشد. این پژوهش به بررسی سفرنامه کارستون نیبور، که در دوره زندیه به ایران سفر کرده، میپردازد. سفرنامه او به عنوان منبع اصلی برای خوانش خط میخی شناخته میشود.
Iran, one of the oldest and richest civilizations, has left a valuable cultural and historical heritage. A significant part of this heritage consists of ancient languages and scripts of Iran, which provide crucial information about its history, culture, and social structure. Over the centuries, many researchers have sought to decipher and analyze these languages and scripts. Among the key resources in archaeology and linguistics are the travelogues of Europeans who journeyed to Iran and the Near East.
Iran, one of the oldest and richest civilizations, has left a valuable cultural and historical heritage. A significant part of this heritage consists of ancient languages and scripts of Iran, which provide crucial information about its history, culture, and social structure. Over the centuries, many researchers have sought to decipher and analyze these languages and scripts. Among the key resources in archaeology and linguistics are the travelogues of Europeans who journeyed to Iran and the Near East.
- آنه، کلود. اوراق ایرانی: خاطرات سفر کلود آنه در آغاز مشروطیت. ترجمه نامشخص، تهران: انتشارات معین، ۱۳۶۸.
- آنجللو، جووان ماریا باربارو. سفرنامه آنجللو (سفرنامههای ونیزیان در ایران: شش سفرنامه). ترجمه منوچهر امیری، تهران: خوارزمی، ۱۳۸۱.
- ابودُلف خزرجی. سفرنامه ابودلف در ایران. به کوشش ولادیمیر مینورسکی، ترجمه ابوالفضل طباطبائی، تهران: زوار، ۱۳۵۴.
- اُرانسکی، یوسیف م. زبانهای ایرانی. ترجمه علیاشرف صادقی، تهران: انتشارات سخن، ۱۳۷۸.
- اومستد، آلبرت. تاریخ شاهنشاهی هخامنشی. ترجمه محمد مقدم، تهران: علمی و فرهنگی، ۱۳۸۳.
- اشمیت، اریش. تخت جمشید: بناها، نقشها، نبشتهها. ترجمه عبدالله فریار، تهران: ۱۴۰۰.
- اشمیت، رودریگر. راهنمای زبانهای ایرانی. ترجمه آرمان بختیاری، تهران: ققنوس، ۱۳۸۶.
- الداغی، آنیتا. «سفرنامهنویسی»، نشریه گشتوگذار، مهر و آبان، ۱۳۸۹.
- باغبیدی رضایی، حسن. «واژهگزینی در عصر ساسانی و تأثیر آن در فارسی دری»، نامه فرهنگستان، سال ۴، ش۳.
- براون، ادوارد. تاریخ ادبیات ایران. ترجمه بهرام مقدادی، به کوشش ضیاءالدین سجادی و عبدالحسین نوایی، تهران: ۱۳۶۹.
- بروسیوس، ماریا. شاهنشاهی هخامنشی از کورش بزرگ تا اردشیر اول. ترجمه هایده مشایخ، تهران: نشر ماهی، ۱۳۹۲.
- ¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬_________.ایران باستان. ترجمه عیسی عبدی، تهران: ماهی، ۱۳۹۵.
- پیرنیا، حسن. ایران باستان. تهران: دنیای کتاب، ۱۳۶۹.
- درایورس، کورنلیس. تاریخ هخامنشیان از نگاه مسافران، جلد هفتم. ترجمه مرتضی ثاقبفر، تهران: انتشارات توس، ۱۳۸۸.
- دروویل، گاسپار. سفر در ایران. ترجمه جواد محبی، تهران: گوتنبرگ، ۱۳۴۷.
- دلاواله، پیترو. سفرنامه دلاواله. ترجمه شجاعالدین شفا، تهران: علمی و فرهنگی، ۱۳۷۰.
- دنیس، رایت. «سیاحان بریتانیایی در ایران دوره قاجار»، ترجمه محمد مروار، کتاب ماه تاریخ و جغرافیا، شماره ۸۸–۸۹، بهمن و اسفند ۱۳۸۳.
- دوسرسی، کنت. ایران در ۱۸۳۹–۱۸۴۰ میلادی. ترجمه احسان اشراقی، تهران: نشر دانشگاهی، ۱۳۶۲.
- دوشن، ژ. گیمن. زرتشت و جهان غرب. ترجمه مسعود رجبنیا، تهران: انجمن فرهنگ ایران باستان، ۱۳۵۰.
- دهخدا، علیاکبر. لغتنامه دهخدا. تهران: دانشگاه تهران، ۱۳۳۲.
- سامی، علی. تمدن هخامنشی. شیراز: چاپخانه موسوی، ۱۳۲۲.
- ______خطوط میخی چطور خوانده شد»، نشریه تهران، سال ۷، شماره ۱، ۱۳۵۰.
- سایکس، پرسی. سفرنامه ده هزار مایل در ایران. ترجمه حسین سعادتنوری، تهران: کتابخانه ابنسینا، ۱۳۳۶.
- شاردن، ژان. سفرنامه شاردن. ترجمه محمد عباسی، تهران: امیرکبیر، ۱۳۴۵.
- _________. سفرنامه شاردن. ترجمه اقبال یغمایی، تهران: انتشارات توس، ۱۳۷۴.
- شفر، هرمان. در دیار شهریاران: گشتوگذاری در ایران با نگاهی به گذشته تاریخی آن. ترجمه نصرتالله آصفپور، تهران: حقشناس، ۱۳۸۹.
- شورمیج، محمد. «خلیج فارس از منظر نه سفرنامهنویس اروپایی عصر صفویه»، فصلنامه مطالعات فرهنگی و سیاسی خلیج فارس، شماره ۱، ۱۳۹۳.
- فیگوئروآ، گارسیا دسیلوا. سفرنامه دن گارسیا دسیلوا فیگوئروآ، سفیر اسپانیا در دربار شاه عباس اول. ترجمه غلامرضا سمیعی، تهران: نشر نو، ۱۳۶۳.
- فریر، راند دبلیو. برگزیده و شرح سفرنامه شاردن. ترجمه حسین هژیریان و حسن اسدی، تهران: پژوهش فروزانروز، ۱۳۸۴.
- کراچی، روحانگیز. «پیشینه سفرنامهنویسی»، مجله انشا و نویسندگی، شماره ۱۸–۱۹، ۱۳۹۱.
- ________ «پویشی در گشتنامهها»، مجله دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران، بهار ۱۳۸۲.
- کرزن، جرج ن. ایران و قضیه ایران. ترجمه غلامعلی وحید مازندرانی، تهران: ۱۳۶۲.
- کمپفر، انگلبرت. سفرنامه کمپفر. ترجمه کیکاووس جهانداری، تهران: خوارزمی، ۱۳۶۰.
- گابریل، آلفونس. تحقیقات جغرافیایی راجع به ایران. ترجمه فتحعلی خواجهنوری، تکمیل و تصحیح هومان خواجهنوری، تهران: ابنسینا، ۱۳۴۸.
- _________ عبور از صحاری ایران. ترجمه فرامرز نجدسمیعی، مشهد: آستان قدس رضوی، ۱۳۷۱.
- گزنفون. کوروشنامه. ترجمه ابوالحسن تهامی، تهران: انتشارات نگاه، ۱۳۹۴.
- لوسوئور، امیل. نفوذ انگلیسیها در ایران. ترجمه محمدباقر احمدی ترشیزی، تهران: شرکت کتاب برای همه، ۱۳۶۸.
- لوکوک، پییر. کتیبههای هخامنشی. ترجمه نازیلا خلخالی، تهران: چاپ وزیری، ۱۳۹۷.
- متاجی کجوری، صاحبه و شریفاعظم حاجیحسین تهرانی. کتابشناسی سفرنامه، تهران، ۱۳۹۰.
- محمودی بختیاری، علیقلی. کمینگاه دشمن و دیباچهای بر طرح آموزش زبان و فرهنگ ایران. تهران: شرکت افست، ۱۳۵۷.
- مسعودی، ابوالحسن علی بن حسین. مروجالذهب و معادنالجواهر. ترجمه ابوالقاسم پاینده، تهران: علمی و فرهنگی، ۱۳۷۴.
- مشکور، محمدجواد. تاریخ ایرانزمین. چاپ هشتم، تهران: اشراقی، ۱۳۸۸.
- ملکشهمیرزادی، صادق. ایران پیش از تاریخ. تهران: سازمان میراث فرهنگی، ۱۳۷۸.
- نوربخش، مسعود. مسافران تاریخ: مروری بر تاریخچه سفر و سیاحتگری در ایران. تهران: نشر جیران، ۱۳۶۴.
- نیبور، کارستن. سفرنامه کارستن نیبور. ترجمه پرویز رجبی، تهران: توکا، ۱۳۵۴.
- نیلاشر. باستانشناسی کتاب مقدس: نگاهی نو به تاریخ قوم یهود و منشأ کتابهای مقدس آن. ترجمه سعید کریمپور، تهران: سبزان، ۱۳۹۴.
- وردنبورخ، هلن سانیسیسی. یادمانهای ایران از دید مسافران اروپایی. ترجمه مرتضی ثاقبفر، تهران: انتشارات توس، ۱۳۸۸.
- ویکرز، مایکل. چشماندازهای تختجمشید. ترجمه مرتضی ثاقبفر، تهران: انتشارات توس، ۱۳۸۸.
- هرودوت. تاریخ هرودوت. ترجمه مرتضی ثاقبفر، چاپ دوم، تهران: اساطیر، ۱۳۹۵.
منابع انگلیسی
- W.H.Sherman. Stirring and searchings (1500-1720) in P Hulme and T. Youngs (eds). The Cambridge companion to travel writing. Cambridge: Cambridge University Press(2002)
- Herbert. Baron. Some Years Travels Into Divers Parts Of Asia and AfriQue. The second books. London Printed by R. Bi. 1638
