بررسي کارکرد «حروف اضافه» در گويشهای كردی فيلي، كلهری و خزلی
محورهای موضوعی : زبان، گویش ها و ادبیات کردی و لکی
محمد تقی جهانی
1
,
فرشته علیرضایی
2
1 - عضو هیات علمی دانشگاه ایلام
2 - گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه ایلام، ایلام، ایران
کلید واژه: زبان كردي, كردي جنوبي, حروف اضافه,
چکیده مقاله :
زبان کردی چهار گویش اصلی کرمانجی، سورانی، اورامی - گورانی و کردی جنوبی دارد. کردی جنوبی، شامل زیرگویشهای متعددی است که در نکات دستوری و صرفی دارای اشتراکات و تفاوتهایی هستند که این گویشها را از هم متمایز میکند.در این پژوهش که به شیوۀ کتابخانهای و تحلیلی انجام شد، انواع حروف اضافۀ ساده در زبان کردی جنوبی با تکیه بر سه گویش فیلی، کلهری و خزلی، بررسی و تحلیل ده است و نتایج پژوهش نشان داد کاربرد حروف اضافه در گویشهای مورد بحث، با توجه به همخانواده بودن این گویشها، دارای اشتراکات اندکی در کاربرد بعضی حروف مثل «تا» (در هر سه گویش همین حرف که در زبان فارسی نیز وجود دارد، به کار میرود) و «به»: (در هر سه گویش از حرف «وَه» استفاده میشود؛ با این تفاوت که در کلهری علاوه بر «وَه»، از دو حرف «پی» و «لی» و در گویش خزلی نیز به جز «وَه»، از حروف «وهن/ ئهن» و «بِن» هم استفاده میشود) میباشند و نیز وجود تفاوت در کاربرد برخی دیگر از این حروف اضافه مثل «در» و «از»، بهطور مشترك، (فیلی: «دَه»، کلهری:«لَه»، خزلی: «یَه»)، «با»: (فیلی: «وَه»/ «وهرد»، کلهری: «وهل»، خزلی: «ئهول») و ... قابل ملاحظه است.
Kurdish language has four main dialects: Kermanji, Surani, Urami-Gorani and South Kurdish. South Kurdish includes several sub-dialects that have commonalities and differences in grammatical and morphological points that distinguish these dialects from each other. the type of their use in any language has a special function and importance; In this research, the types of simple suffixes in the southern Kurdish language based on the three dialects of Fili, Kalhori and Khazli were investigated and analyzed and the results of the research showed that the use of prepositions in the discussed dialects, due to the fact that these dialects are of the same family and "to": (in all three dialects, the letter "vah" is used; With the difference that in Kalhori, in addition to "veh", the two letters "pi" and "li" are used, and in the Khazli dialect, besides "veh", the letters "veh n/ een" and "ben" are also used. be) have and also the existence of differences in the use of some other prepositions such as "in" and "of", in common (Fili: "Deh", Kalhari: "Lah", Khazli: "Yeh"), "Ba": (Fili : "Wah"/ "Wah Red", Kalhari: "Wah L", Khazli: "E Wol") and... is considerable
آزادی، سکینه. (1401). مقایسۀ وجه فعل در گویشهای کردی فیلی و کردی کلهری از گویشهای کردی جنوبی. ادبیات و زبانهای محلی ایران زمین، 12 (2)، 1-28. Doi: 10.30495/IRLL.2021.1935404.1457
آهنگرنژاد، جلیل. (1390). نه¬رمه¬واران (مجموعه شعر کردی کلهری). چ دوم. کرمانشاه: چشمۀ هنر و دانش.
امیدی، ولی محمد. (1387). دیوان ولی¬محمد امیدی. گردآوری، شرح و ترجمه: یاسر سنایی. ایلام: رامان.
انوری، حسن، و احمدی گيوی، حسن. (1367). دستور زبان فارسي 2. چ دوم. تهران: فاطمي.
پرون، عزتاله. (1393). ئاگر له سهرم سهر چووپي كيشی (مجموعه شعر كردی). چ دوم. ايلام: زانا.
چنگيزی، احسان. (1397). نقش¬هاي معنايي حرف اضافۀ از در زبان فارسي. مطالعات ايراني، 17 (33)، 75- 95. doi: jis.2105/10.22103
خزلی، مسلم، و آزادی، سكينه. (1396). ساختار فعل در گویش خزلی. فرهنگ ایلام، 18 (54 و 55)، 133-151.
_______________ (1397). جستاري در قواعد صرفی و نحوی گويش كردی جنوبی (با بررسی موردي سه زيرگويش خزلی، لكی و كلهری). ادبيات و زبانهای محلی ايران زمين، 8 (2)، 39- 62. doi: JR-ADAMA-8-2-003 .
خطيب رهبر، خليل. (1372). حروف اضافه و ربط. تهران: مهتاب.
خیامپور، عبدالرسول. (1344). دستور زبان فارسی. چ پنجم. تهران: شفق.
رحمانی، مریم، و مبارک، وحید. (1387). تحول کارکردهای حروف اضافه و ربط در شعر معاصر. پژوهشنامۀ ادب حماسی. 4 (6)، 199-217.
رحيمی، كامران. (1387). كردي¬نگاشت جنوبی. فرهنگ ايلام. شمارۀ 20 و 21، 132-142.
زمانی، محمد، و بدخشان، ابراهیم. (1395). تحلیل و توصیف فرایند نرمشدگی در زبان کردی (گویش کلهری). زبانپژوهی (علوم انسانی). 8 (19)، 89-101. Doi: org/10-22051.-/jir.2016.2320
عبادتيان، سعيد. (1399). ئه¬وريشم زامه¬گان. كرمانشاه: ديباچه.
_________ (1388). هه له لام بود، گومد کردم. چ سوم. کرمانشاه: سعید عبادتیان.
فرشيدورد، خسرو. (1382). دستور مفصل امروز. تهران: سخن.
مامیزاده، محمد. (1399). گزیدۀ اشعار کردی محمد مامیزاده. به اهتمام یاسر سنائی. ایلام: باشور.
منصوري جمشيدی، حشمت. (1386). گزیدۀ اشعار. انتخاب و توضیح: محمدجليل بهادري. ايلام: رامان.
ناتل خانلري، پرويز. (1352). دستور زبان فارسي. چ دوم. تهران: بنياد فرهنگ ايران.
ــــــــــــــــــ (1365). تاریخ زبان فارسی. تهران: نو.
Azadi, Sakineh. (1401). “Comparison of the verb part in dialect of “Feili Kurdish" and "Kalhori Kurdish" of southern Kurdish dialects", Journal of Iranian Regional Languages and Literature, 12(2), 1-28. Doi: 10.30495/IRLL.2021.1935404.1457.
Ahangarnejad, Jalil. (1390). narmawaran, Kermanshah: cheshmeye honar va danesh.
Anvari. Hasan, aHmadi givi, Hasan. (1367). Dastur-e zaban-e farsi, Tehran: Fatemi.
Omidi, valimohammad. (1387). Divan valimohammad Omidi. Ilam: Raman.
Proun, Ezzatollah. (1393). Ager la sarem sarchoupi kishe. ilam: zana.
Changizi, Ehsan. (1397). Naghshhai-e manaei-e harf-e ezafeye “az” dar zaban-e farsi. Iranian studies. 17 (33), 75-95. doi: jis.2105/10.22103
Khezeli, Moslem, Azadi, Sakineh. (1396).”Sakhtar-e fel dar gouyesh-e khezeli”, Ilam culture. 18 (54&55), 133- 151.
_____________________________. (1397) .”Jostari dar qavaed-e sarfi va nahvi-e gouyesh-e kordi-e jenoubi”. Literature and local languages of Iran Zemin, 8 (2), 39-62. doi: JR-ADAMA-8-2-003.
Khatib-e rahbar, Khalil. (1372). Horouf-e ezafe va rabt, Tehran: Mahtab.
Khayampour, Abdolrasoul. (1344). Dastour-e zaban-e farsi. Tehran: Shfaq.
Rahmani, Maryam, mobarak, vahid. (1387). “Evolution of the functions of prepositions and conjunctions in contemporary poetry”, The Journal of Epicliterature, 4 (6), 199-217.
Rahimi, Kamran. (1387). "Kordinegasht-e jenoubi", Ilam culture No. 20 and 21.
Zamani, 2Mohammad, badakhshan, ebrahim. (1395). “Description and analysis of lenition in Kalhori Kurdish”, ZABANPAZHUHI. 8 (19), 89-101. Doi: org/10-22051.-/jir.2016.2320.™
Ebadateyan, Saeed. (1399). Awryshem-e zamagan, Kermanshah: Dibacheh.
.________________ (1388). Ha la lam bud gwemed kerdem, Kermanshah: Saeed Ebadateyan.
Farshidward, Khosrow. (1382). Dastour-e mofasal-e emrouz. Tehran: Sokhan.
Mamizadeh, Mohammad. (1399). Gozideye ashaar-e kordi-e Mohammad Mamizadeh.Ilam: Bashour.
Mansouri-e Jamshidi. (1386). Gozideye ashaar, Ilam: Rama.
natel-e Khanlari, Parwiz. (1352). Dastur-e zaban-e farsi. Tehran: Bonyad-e farhang-e Iran.
.____________________ (1352). Tarikh-e zaban-
