بررسي تطبيقي آیین قربانی در ميترائيسم و داستان شیر و گاو در کلیه و دمنه
محورهای موضوعی : مباحث معرفتی و روش شناختی و تاریخ پژوهی
1 - كارمند دانشگاه آزاد اسلامي واحد بجنورد
کلید واژه: اسطوره, نماد, آیین قربانی, شیر و گاو, کلیله و دمنه.,
چکیده مقاله :
اسطوره از اساسی ترین عناصر تمدن بشری است که به آفرینش و تکوین هستی میپردازد و حاکی از چگونگی شکلگیری و تکامل رفتارها، آیینها و باورهاست. اسطوره با زبانی نمادین و پر رمز و راز و سرشار از تمثیل و استعاره، همچون آیینهای برای تجلی افکار و عقاید گذشتگان و در واقع، انگشت اشارتی است که نمایان گر حقیقت است. همواره ، نویسندگان با زبان اسطوره سخن رانده اند و دغدغهها و آرمان های خود را بیان کردهاند. در میان آثار مکتوب کهن، کتاب «کلیله و دمنه» که سرشار از بیان رمزی و سمبلیک است، در ژرف ساختار استعاری خویش، گوشههایی از فرهنگ و تمدن هند و ایران باستان را به نمایش گذاشته است. شخصیت حیوانات در داستانهای این کتاب، نمادهایی از موقعیتهای انسانی هستند که نوع روابط اجتماعی، اعتقادی، آیینها و باورها و چیدمان قدرت را بازآفرینی و نقد میکنند و جلوههایی از آیینها، باورها و اسطورههای این دو سرزمین و اشتراکات فرهنگی و اعتقادی این دو ملت در این اثر گرانسنگِ ظهور و بروز یافته است. ما در این جستار کوشیده ایم؛ داستان «شیر و گاو» را بر اساس آیین قربانی و به عنوان نماد و جلوه ای از غلبه ی مهر بر گاو نخستین، در دو فرهنگ تطبیق نموده و مورد بررسی و تجزیه و تحلیل قرار دهیم.
Myth is one of the most fundamental elements of human civilization that deals with the creation and development of existence and indicates how behaviors, rituals, and beliefs are formed and developed. Myth, with its symbolic and mysterious language, full of allegory and metaphor, is like a mirror for the manifestation of the thoughts and beliefs of the past and, in fact, a pointing finger that represents the truth. Writers have always spoken in the language of myth and expressed their concerns and ideals. Among the ancient written works, the book "Kalileh and Demneh", which is full of cryptic and symbolic expressions, has displayed corners of the culture and civilization of ancient Iran in the depths of its metaphorical structure. The animal characters in the stories of this book are symbols of human situations that recreate and criticize the type of social relations, beliefs, rituals and beliefs, and the arrangement of power, and manifestations of the rituals, beliefs, and myths of these two lands and the cultural and religious commonalities of these two nations have emerged and been revealed in this precious work. In this essay, we have tried to adapt, examine, and analyze the story of "The Lion and the Cow" in two cultures based on the sacrificial ritual and as a symbol and manifestation of the victory of Mehr over the original cow.
كتابنامه
آموزگار، ژاله (1384)، تاریخ اساطیري ایران، چ7، تهران: انتشارات سمت.
الياده، ميرجا (1380)، چشم اندازهای اسطوره، ترجمه ی جلال ستاری، چاپ دوم، تهران: انتشارات طوس.
................... (1372)، رساله در تاریخ ادیان، ترجمه ی جلال ستاری، تهران: نتشارات سروش.
اسماعیل پور، ابو القاسم (1382)، زیر آسمانه های نور، تهران: نشر افکار.
ايونس، ورونیکا (1373)، اساطیر هند، ترجمه ی باجلان فرخی، چاپ اول، تهران: انتشارات اساطير.
بهار، مهرداد (1376)، از اسطوره تا تاریخ، چاپ اول، تهران: نشر چشمه.
پیرنیا، حسن (1370)، ایران باستان. تهران: انتشارات دنیای کتاب.
پورداوود ابراهیم (1380)، فرهنگ ایران باستان. تهران: انتشارات اساطیر.
تقوی، محمد (1376)، حکایت های حیوانات در ادب فارسی . تهران: انتشارات روزنه.
دادور، ابو القاسم (1385)، درآمدی بر اسطوره ها و نمادهای ایران و هند در عهد باستان.تهران : نشر دانشگاه الزهرا.
......................... (1387)، مقاله ی بررسی تطبیقی نقش گاو در اساطیر و هنر ایران و هند، مجله ی مطالعات ایرانی، سال هفتم، شماره چهاردهم، پاییز 1387، دانشگاه شهید باهنر کرمان.
دوست خواه، جليل (1374)، اوستا کهن ترین سرودها و متن های ایرانی، تهران: انتشارات مرواريد.
رستگار فسایی، منصور (1383)، پیکر گردانی در اساطیر، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
رضی، هاشم (الف) (1381)، آیین مهر، چاپ اول، تهران: انتشارات بهجت.
................... (ب) (1381)، دانشنامه ایران باستان، عصر اوستایی تا پایان ساسانیان، چاپ اول، تهران: انتشارات سخن.
ستاری، جلال (1380)، پژوهشی در اسطوره گیلگمش و افسانه اسکندر، چاپ اول. تهران: مرکز
سلطان زاده، حسین (1380)، تخت جمشید، چاپ دوم ،تهران: دفتر پژوهشهای فرهنگی.
شوالیه، ژان ( 1385)، فرهنگ نمادها، ترجمه ی سودابه فضایلی، چاپ اول، تهران: انتشارات جيحون.
صفا، ذبيح الله (1384)، حماسه سرای ایران، تهران: انتشارات امير كبير.
عبداللهی، فرشته (1394)، مقاله ی نقش گاو در اساطیر، مجله ی الفبا، به نقل از سایت تبیان.
عبداللهی، منیژه (1381)، فرهنگ نامه جانوران در ادب فارسی، چاپ اول، تهران: نشر پژوهنده .
فقیهی محدث، فریده (1390)، قربانی در ادیان الهی، چاپ اول، تبریز : نشر مولی علی(ع) .
23.كريستن سن، أرتور (1377)، نخستین انسان و نخستین شهریار، ترجمه ی ژاله آموزگار و احمد تفضلی، تهران: نشر چشمه.
مصطفوی ،علی اصغر (1369)، اسطوره قربانی، بی جا.
معصومی، غلامرضا (13887)، مقدمه ای بر اساطیر و آیین های باستانی جهان، چاپ دوم، تهران: انتشارات سوره مهر.
منشی نصر الله ( 1376)، کلیله و دمنه، تصحيح مجتبی مینوی، چاپ پانزدهم، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
وارنر، رکس (1387)، دانشنامه اساطیر جهان، ترجمه ی ابوالقاسم اسماعیل پور، چاپ دوم، تهران: انتشارات اسطوره.
هال، جیمز (1380)، فرهنگ نگاره ای نمادها در هنر شرق و غرب، ترجمه رقیه بهزادی، چاپ اول، تهران: انتشارات فرهنگ معاصر.
هینلز، جان راسل (1383)، شناخت اساطیر ایران، ترجمه ی باجلان فرخی، چاپ اول، تهران: انتشارات اساطير.
یاحقی، محمد جعفر (1375)، فرهنگ اساطیر و اشارات داستانی در ادبیات فارسی، چاپ دوم، تهران: انتشارات سروش.
