اثربخشي قصه‌درماني هدفمند بر كاهش نشانه‌هاي اختلال سلوك نوجوانان

محورهای موضوعی : روانشناسی و مشاوره

صدیقه رضایی دهنوی ¹ , عباس ذوالفقاری ²

1 - دانشگاه پیام نور
2 - 'دانشکده علوم انسانی گروه روان شناسی

تاریخ دریافت : 1404/03/12 تاریخ پذیرش : 1404/06/15 تاریخ انتشار : 1404/07/05

کلید واژه: قصّه‌درمانی, اختلال سلوک, کانون اصلاح و تربیت,

چکیده مقاله :

هدف پژوهش حاضر بررسی اثربخشی قصّه‌درماني هدفمند بر کاهش نشانه‌های اختلال سلوک نوجوانان بود. روش پژوهش بر اساس هدف، کاربردی و بر حسب گردآوری داده‌ها از نوع شبه‌آزمایشی با طرح پیش‌آزمون و پس‌آزمون همراه با گروه گواه بود. جامعه آماری شامل تمام مددجويان نوجوان پسر حاضر در كانون اصلاح و تربيت يزد در سال 1399 بودند كه 28 نفر از آنها به شيوة هدفمند بر اساس ملاك‌هاي ورود انتخاب شدند و به صورت تصادفی در دو گروه (هر گروه 14 نفر) آزمايشي و گواه قرار گرفتند. ابزار پژوهش، پرسش‌نامة مقیاس درجه‌بندی تشخیص اختلال سلوك (فرم معلمان- اقتباس از پرسشنامه علائم مرضی کودکان (CSI-4)، توسط عظیم‌خانی و همكاران، ١٣٨٩) بود. گروه آزمایش به مدت 12 جلسه 90 دقیقه‌ای، تحت مداخله قصّه‌درمانی قرار گرفت. نتایج حاصل از تجزیه و تحلیل داده‌ها با استفاده از تحلیل کواریانس تک متغیری نشان داد قصه‌درمانی باعث كاهش نشانه‌هاي اختلال سلوك می‌شود و بر روي مؤلفه‌های پرخاشگری(019/0= p)، بی‌مسئولیتی(007/0= p)، خرابکای(006/0= p)، فریبکاری(029/0= p) و روابط بين‌فردي ضعیف(026/0= p) تاثیر معنادار داشته است. بر اساس يافته‌هاي پژوهش مي‌توان نتيجه‌گيري كرد كه قصه‌درماني هدفمند بر كاهش نشانه‌های اختلال سلوک نوجوانان مقيم در كانون اصلاح و تربيت تأثير دارد و باعث بهبود نشانه‌ها در اين نوجوانان مي‌شود.

چکیده انگلیسی:

The aim of the present research was to investigate the effectiveness of purposive storytelling therapy on reducing the symptoms of coduct disorders in adolescents. The research method of  study according to the purpose was applied and to data collection was a semi-experimental pre- post test design with a control group. The study community included all male adolescent clients present at the Yazd reform and Training Center in 2019. 28 of them were selected in a purposeful sampling based on the entry criteria and were randomly divided into two groups experimental (n=14) and control (n=14). Research questionnaire included: the coduct disorder diagnosis grading scale questionnaire (teachers' form - adapted from the Child Symptom Inventory-4 (CSI-4), by Azimkhani et al., 2009). The experimental group underwent story therapy intervention for 12 sessions of 90 minutes. The results of data analysis using univariate covariance analysis showed that story therapy reduces behavioral disorder symptoms and on the components of aggression (p=0.019), irresponsibility (p=0.007), vandalism (p=0.006), deception (p=0.029) and weak interpersonal relationships (p=0.026) has had a significant impact. Based on the findings of the research, it can be concluded that purposive storytelling has an effect on reducing the symptoms of conduct disorder in adolescents residing in the reform and training centers and improves the symptoms in these adolescents.

منابع و مأخذ:

آذريزدي، مهدي. (1390). قصه‌هاي تازه از كتاب‌هاي كهن: مجموعه كامل ده دفتر در يك كتاب. چاپ پانزدهم، تهران: انتشارات اشرفي. https://www.ketabcity.com/BookList.aspx?Type=Authorid&Code=5401
انجمن روان پزشكي آمريكا. (2013). راهنماي تشخیصي و آماري اختلال‌هاي رواني(DSM-5)، ترجمه فرزين رضاعي، علي فخرايي، آتوسا فرمند،
علي نيلوفري، ژانت هاشمي‌آذر و فرهاد شاملو. چاپ ششم، تهران: ارجمند. https://www.arjmandpub.com/Book/1180
اصغرزاده سلماسی، فرزانه؛ پورشریفی، حمید. (1390). تأثیر قصّه‌درمانی بر بهبود سازگاری اجتماعی کودکان مبتلا به اختلال سلوک. فصلنامه علمی
پژوهشی علوم تربيتي. دوره 4، شماره 14. 13 – 24. https://journals.iau.ir/article_521472_112318.html
تویسرکانی راوری، مهديه؛ یونسی، سید جلال؛ یوسفی لویه، مجید. (1387). تاثیر آموزش مهارت‌های اجتماعی مبتنی بر قصه در کاهش نشانه‌های
اختلال سلوک کودکان. نشريه خانواده پژوهی: دانشگاه تبریز. دوره 4، شماره 13. 63-76. https://sid.ir/paper/122505/fa
ذوالفقاري، عباس. (1399). بررسی اثربخشی قصّه‌درماني (مبتنـی بر بازآفرینی‌حکایت‌های ادبی مهدی آذریزدی) بر کاهش نشانه‌های اختلال سلوک و
دیدگاه‌گیری در نوجوانان با نشانه‌های اختلال سلوک. پایان‌نامه کارشناسی ارشد. دانشگاه پيام نور. با راهنمایی صديقه رضايي دهنوي.
https://sabt.irandoc.ac.ir/Document/StudentDocuments
ذوالقدرنیا، لیلا. (1393). بررسی اثربخشی قصه‌درمانی بر کاهش لجبازی و نافرمانی کودکان. پایان‌نامه کارشناسی ارشد. دانشگاه الزهراء(ع)، دانشکده
علوم تربیتی و روان‌شناسی. با راهنمایی مه‌سیما پورشهریاری. https://www.virascience.com/thesis/695965
سلیمانی ابهری، کوثر. (1394). اثربخشی قصه‌درمانی مبتنی بر داستان‌های اجتماعی گِرِی بر افزایش مهارت‌های اجتماعی کودکان دارای اختلال
سلوک. پایان‌نامه کارشناسی ارشد. دانشگاه تبریز، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی. با راهنمایی زینب خانجانی.
https://www.virascience.com/thesis/847696
شاه‌حسینی‌نیا علی‌رضا، کلانتر هرمزی آتوسا، فرح‌بخش کیومرث. (1394). تأثیر آموزش همـدلی از طریق قصـه‌‌گویی بـرکاهش نشانـه‌های اختــلال
نافرمــانیي مقـابلــه‌ای کودکان. پژوهش‌های مشاوره. دوره ۱۴، شماره 56، 67-86.
https://irancounseling.ir/journal/article-1-285-en.html
شهابی‌زاده، فاطمه؛ خواجه ایمنیان، فاطمه. (1397). اثربخشی قصه‌درمانی مبتنی بر رویکرد شناختی- رفتاری بر اضطراب دانش‌آموزان دختر دبستانی.
دوره 19، شماره 1، شماره پیاپی 71. 70-80. https://10.30486/jsrp.2018.540484
عظیم‌خانی، امین؛ شهریوری، کتایون؛ ناطق، ابراهيم؛ عزیزی جوان، حبیب علی. (1389). ساخت و هنجاریابی مقیاس درجه‌بندی تشخیص اختلال
سلوک در دانش آموزان مقطع پنجم ابتدایی شهر تهران (فرم معلمان). نشریه اصول بهداشت رواني، دوره 12، شماره 47، 574- 583.
https://ensani.ir/fa/article/233462
فلاح‌نژاد، محمدعلی؛ کاظمی، فرنگیس؛ پزشک، شهلا؛ مجد رضایی، محمدحسین؛ رسولی، وحید. (1396). اثربخشی قصه‌گویی تصویری بر کاهش
رفتارهای برون‌نمود و درون‌نمود کودکان با اختلال نافرمانی مقابله‌اي. فصلنامه كودكان استثنايي: پژوهش در حيطه كودكان استثنايي.
شماره 65، 5-18. https://joec.ir/browse.php?a_id=468&sid=1&slc_lang=en
میرکمالی، سید علیرضا؛ حسینی، انسیه. (1394). کانون اصلاح و تربیت از منظر پیشگیری رشدمدار، فصلنامه پژوهش حقوق کیفری. دوره 4، شماره
13، 71-93. https://doi.org/10.22054/jclr.2015.2399
نامور، مژگان؛ عزیزی، مهديه؛ سعیدمنش، محسن. (1399). اثربخشی قصه‌درمانی بر قلدری و زورگویی در کودکان بی‌سرپرست و بدسرپرست. فصلنامه
علمی پژوهشی مددکاری اجتماعی. دوره 9، شماره 4، 13-20. http://socialworkmag.ir/article-1-451-fa.html
وزیری، شهرام؛ لطفی عظيمي، افسانه. (1390). شناخت ميزان اثربخشي آموزش همدلي در كاهش پرخاشگري نوجوانان. نشريه روان‌شناسي تحولي.
شماره30، 167-175. https://www.sid.ir/paper/101560/en
یدی، ف؛ کیامنش، ع؛ بهرامی، ه. (1398). اثربخشی قصه‏درمانی بر روی مؤلفه‎های خودنظم‏دهی تحصیلی دانش‏آموزان دختر مبتلا به اختلال نافرمانی
مقابله‏ای. فصلنامه تعالی مشاوره و روان درمانی. دوره 8، شماره30. 75-90.
https://journal-counselling.islamshahr.iau.ir/article_670655.html?lang=en
Aguilera L, Reed K, Goulding J. (2020). Experiences of engaging in therapeutic storytelling. Ment Health Rev (Brighton),
25 (1), 47-61. https://doi.org/10.1108/MHRJ-11-2018-0036
Aggensteiner P. M, Holz N. E, Kaiser A, Pernt P. M, Böttinger B, Baumeister S, ... & Brandeis D.(2022). Exploring
psychophysiological indices of disruptive behavior disorders and their subtypes of aggression. International
journal of psychophysiology, 175, 24-31. https://doi.org/10.1016/j.ijpsycho.2021.12.010
Arora S, Joshi U. (2019). Effectiveness of Life Skill Training through the Art of Storytelling on Adjustment of Children
with Conduct Disorder. Journal of Nursing Science & Practice, 9(1), 11-18.
https://dx.doi.org/10.21088/jpn.2277.9035.4115.1
Chambers DW. (1966). Storytelling: The neglected art. Elementary English. National Council of Teachers of English,
43(7), 715-719. https://www.jstor.org/stable/41386064
Cristofani C, Sesso G, Cristofani P, Fantozzi P, Inguaggiato E, Muratori P, Milone A, et al. (2020). The role of executive
functions in the development of empathy and its association with externalizing behaviors in children with
neurodevelopmental disorders and other psychiatric comorbidities. Brain Sciences, 10(8), 489.
https://doi.org/10.3390/brainsci10080489
Fairchild G, Hawes D. J, Frick P. J, Copeland W. E, Odgers C. L, Franke B, ... & De Brito S. A. (2019). Conduct
disorder. Nature Reviews Disease Primers, 5(1), 43. https://doi.org/10.1038/s41572-019-0095-y
Frick PJ, Kemp EC. (2021). Conduct disorders and empathy development. Annu Rev Clin Psychol, 17(1), 391-416.
https://doi.org/10.1146/annurev-clinpsy-081219-105809
Gupta N. (2018). Stories of faith, stories of humanity: Fusing phenomenological research with digital storytelling to
facilitate interfaith empathy. Qualitative Research in Psychology, 17(2), 274-293.
https://doi.org/10.1080/14780887.2018.1442705
Jambroes T, Jansen L M, Oostermeijer S, Ven P. M, Doreleijers T. A, Vermeiren R. R, Popma A.(2019). CU-traits and
HPA-axis reactivity conjointly relate to treatment effect in adolescents with severe antisocial behavior. Journal of
criminal justice, 65, 101532. https://doi.org/10.1016/j.jcrimjus.2017.12.011
Junewicz A, Billick S. (2020). Conduct disorder: Biology and developmental trajectories. Psychiatr Q, 91(1), 77-90.
https://doi.org/10.1007/s11126-019-09678-5
Kokkinos C. M, Kirpitsi E, Voulgaridou I, & Markos A. (2022). Reactive and proactive aggression subgroups in early
adolescents and the interplay among callous-unemotional traits, moral disengagement, empathy and functions of
aggression. Curr Psychol 41, 3551–3564. https://doi.org/10.1007/s12144-020-00858-2
Maida, S. (2020). Connecting Meaningful Moments: Exploring Empathy Through Storytelling. Rochester Institute of
Technology. https://www.proquest.com/openview/80113e1226acd1c323753378479593f1/1?pq-
origsite=gscholar&cbl=44156
Milone A, Cerniglia L, Cristofani C, Inguaggiato E, Levantini V, Masi G, paciello M, et al. (2019). Empathy in youths with
conduct disorder and callous-unemotional traits. Neural plasticity, ID 9638973, 1-9.
https://doi.org/10.1155/2019/9638973
Skinner, A. (2021). Community Stress Exposure: Youth externalizing behavior and parenting in cultural context. Journal of
Family Issues. http://hdl.handle.net/2077/69397
Suryani R, Pranoto S, Astuti B. (2020). The Effectiveness of Storytelling and Roleplaying Media in Enhancing Early
Childhood Empathy. Journal of Primary Education, 9(5), 546-553. https://doi.org/10.15294/jpe.v9i5.43532
Van Goozen S. H, Langley K, & Hobson C. W. (2022). Childhood antisocial behavior: a neurodevelopmental
problem. Annual review of psychology, 73, 353-377. https://doi.org/10.1146/annurev-psych-052621-045243
Waller, R., Wagner, N. J., Barstead, M. G., Subar, A., Petersen, J. L., Hyde, J. S., & Hyde, L. W. (2020). A meta-analysis
of the associations between callous-unemotional traits and empathy, prosociality, and guilt. Clinical Psychology
Review, 75, 101809. https://doi.org/10.1016/j.cpr.2019.101809
Wu J, Chen L, Li X, Yue S, Huang X, Liu J, ... & Lai T.(2022). Trends in the prevalence of conduct disorder from 1990 to
2019: Findings from the Global Burden of Disease Study. Psychiatry Research, 317, 114907.
https://doi.org/10.1016/j.psychres.2022.114907