اخلاق در شهرسازی، از دغدغه تا تحول: طراحی چارچوب مدلAEM

فاطمه سادات حسینی آذرخوارانی ¹ ( گروه برنامه ریزی‌شهری، دانشکده هنر و معماری ، دانشگاه تربیت‌مدرس، تهران، ایران. )
حمید رضا صارمی ² ( دانشگاه تربیت مدرس )
خاطره مغانی رحیمی ³ ( دانشجوی کارشناسی ارشد، مهندسی شهرسازی گرایش برنامه ریزی شهری، دانشگاه علم و صنعت ایران، تهران، ایران. )

تاریخ ارسال : 1404/05/09 تاریخ تایید : 1404/07/09

کلید واژه: اخلاق, شهرسازی, مرور کتابشناختی, VOSviewer, مدل AEM,

چکیده مقاله :

با افزایش پیچیدگی شهرهای مدرن و تأثیر تصمیمات شهرسازی بر زندگی روزمره، توجه به اخلاق در این حوزه اهمیت یافته است. پژوهش حاضر با مرور نظاممند و تحلیل مضمون، مطالعات اخلاق در شهرسازی از سال ۱۹۳۹ تا ۲۰۲۵ را بررسی کرده و با استفاده از ابزار VOSviewer، پنج خوشه‌مفهومی شامل اخلاق‌حرفه‌ای، اخلاق پزشکی، عدالت‌اجتماعی، راهنماهای اخلاقی و اخلاق شهری در مواجهه با کووید۱۹ را شناسایی کرده است. یافته‌ها نشان می‌دهد تولید دانش‌اخلاق شهری از سلطه کشورهای غربی خارج و به مشارکت‌جهانی گرایش یافته است. همچنین شاخص‌های اخلاقی در سه سطح کنش‌اخلاقی، اخلاق زمینه‌ای و پیامدهای‌معنایی دسته‌بندی شده‌اند و مدل مفهومی AEM (Action–Ethics–Meaning) ارائه شده است. درنتیجه اخلاق در شهرسازی نه فقط از طریق قوانین و آیین‌نامه‌ها، بلکه پیش از آن، از وجدان فردی، تربیت خانوادگی و ارزش‌های درونی نشأت میگیرد و سیاستگذاری آموزشی و اجرایی باید بر ترکیبی از دانش نظری، شناخت فرهنگی و تربیت بین‌نسلی مبتنی باشد.

چکیده انگلیسی :

The present study, through a systematic review and content analysis, examined studies of ethics in urban planning from 1939 to 2025 and, using the VOSviewer tool, identified five conceptual clusters including professional ethics, medical ethics, social justice, ethical guidelines, and urban ethics in the face of COVID-19. The findings show that the production of urban ethics knowledge has moved away from the dominance of Western countries and has become oriented towards global participation. Also, ethical indicators have been categorized into three levels of ethical action, contextual ethics, and meaningful consequences, and the AEM (Action–Ethics–Meaning) conceptual model has been presented. As a result, ethics in urban planning originates not only through laws and regulations, but also, before that, from individual conscience, family upbringing, and internal values, and educational and executive policymaking must be based on a combination of theoretical knowledge, cultural recognition, and intergenerational education.

منابع و مأخذ:

1. شوهانی، نادر، شوهانی، احمد،(1398)، توسعه پايدار شهري بارويكرد نوين شهر اخلاق مدار، فصلنامه اخلاق در علوم و فنّاوري، (2)14، 93-98.
2. عباسی، رضوان و حقیقت نائینی، غلامرضا . (1402). شناسایی و تحلیل محورهای غالب در تحقیقات مرتبط با اخلاق در برنامه‌ریزی شهری: مرور نظام‌مند پیشینه با روش تحلیل مضمون، دانش شهرسازی. 7(2). 111-141. https://doi.org/10.22124/upk.2023.23481.1824 .
3. مغانی رحیمی، خاطره. بهزادفر، مصطفی و جلیلی صدرآباد، سمانه . (1401). بررسی عوامل مؤثر بر استرس شهری در ادبیات جهانی. مطالعات ساختار و کارکرد شهری. 9 (32). 217-242. https://doi.org/10.22080/usfs.2022.23245.2240.
4. ولی زاده اوغانی, محمدباقر و همایون, سید ساجد . (1400). چالش‌های معماری و شهرسازی ایران از منظر اخلاق اسلامی (بررسی تطبیقی معماری سنتی و معاصر). مهندسی ساختمان و علوم مسکن. 14(1). 1-11.
5. Beatley, T. (1999). Green urbanism: Learning from European cities. Island Press. 6. Beatley, T. (2011). Biophilic cities: Integrating nature into urban design and planning. Island Press. 7. Calthorpe, P. (2011). Urbanism in the age of climate change. Island Press. 8. Campbell, H. (1996). What’s wrong with planning? Planning Practice and Research, 11(2), 141–156. 9. Campbell, S. (1996). Green cities, growing cities, just cities? Urban planning and the contradictions of sustainable development. Journal of the American Planning Association, 62(3), 296–312. https://doi.org/10.4324/9781351179522. 10. Davidoff, P. (1965). Advocacy and pluralism in planning. Journal of the American Institute of planners, 31(4), 331-338.‏ https://doi.org/10.1080/01944366508978187. 11. Evans, J. P. (2011). Resilience, ecology and adaptation in the experimental city. Transactions of the Institute of British Geographers, 36(2), 223–237. 12. Flyvbjerg, B. (2001). Making social science matter: Why social inquiry fails and how it can succeed again. Cambridge University Press. 13. Forester, J. (1999). The deliberative practitioner: Encouraging participatory planning processes. MIT Press. 14. Forrest, R., & Kearns, A. (2001). Social cohesion, social capital and the neighbourhood. Urban Studies, 38(12), 2125–2143. https://doi.org/10.1080/00420980120087081. 15. Fraser, N. (2008). Scales of justice: Reimagining political space in a globalizing world. Columbia University Press. 16. H. Nasr. (2006). In the Search of Sacred Issue (Ramin Jahanbegloo and Seyyed Hossein Nasr's conversation), Translated by Mustafa Shahr Aini, First Publication, Tehran, Ney Publishing,. 17. Harvey, D. (2008). The right to the city. New Left Review, 53(2), 23–40. 18. Harvey, D. (2012). Rebel cities: From the right to the city to the urban revolution. Verso Books. 19. Healey, P. (1997). Collaborative planning: Shaping places in fragmented societies. Macmillan. 20. Holling, C. S. (2001). Understanding the complexity of economic, ecological, and social systems. Ecosystems, 4(5), 390–405. https://doi.org/10.1111/j.1475-5661.2010.00420.x. 21. Imrie, R., & Hall, P. (2001). Inclusive design: Designing and developing accessible environments. Spon Press. https://doi.org/10.4324/9780203362501. 22. Kemper, J. (2011). Fainstein, Susan S.(2010): The Just City: Ithaca, London: Cornell University Press, 212 S.‏ 133–134. http://dx.doi.org/10.1007/s10901-011-9243-8 23. Kyttä, M. (2004). The extent of children’s independent mobility and the number of actualized affordances as criteria for child-friendly environments. Journal of Environmental Psychology, 24(2), 179–198. https://doi.org/10.1016/S0272-4944(03)00073-2. 24. Marcuse, P. (1986). Abandonment, gentrification, and displacement: The linkages in New York City. In N. Smith & P. Williams (Eds.), Gentrification of the city (pp. 153–177). Routledge. 25. MORADPOUR, REZA, MONDEGARI, KAZEM, & NADIMI, HADI. (2019). Ethics of Building (Perspective of Virtue Ethics and Kantian Ethics). JOURNAL OF ARCHITECTURAL THOUGHT, 3(5 ), 1-16. SID. https://sid.ir/paper/267836/en. 26. Newman, P. (1999). Sustainability and cities: Extending the metabolism model. Landscape and Urban Planning, 44(4), 219–226. https://doi.org/10.1016/S0169-2046(99)00009-2. 27. Norton, B. G. (2005). Sustainability: A philosophy of adaptive ecosystem management. University of Chicago Press. 28. Ostrom, E. (1990). Governing the commons: The evolution of institutions for collective action. Cambridge University Press. 29. Putnam, R. D. (2000). Bowling alone: The collapse and revival of American community. Simon & Schuster. https://psycnet.apa.org/doi/10.1145/358916.361990. 30. Ross, J. (2021). Evaluating ethics in planning: a heuristic framework for a just city: a thesis presented for partial fulfilment of the requirements for the degree of Doctor of Philosophy in Resource and Environmental Planning at Massey University, Manawatū (Doctoral dissertation, Massey University).‏ http://hdl.handle.net/10179/16941. 31. Svara, J. H. (2014). The ethics primer for public administrators in government and nonprofit organizations (2nd ed.). Jones & Bartlett Learning. 32. Ulrich, R. S. (1984). View through a window may influence recovery from surgery. Science, 224(4647), 420–421. https://doi.org/10.1126/science.6143402. 33. Wheeler, S. M. (2004). Planning for sustainability: Creating livable, equitable and ecological communities. Routledge. 34. Wilkinson, R. G. (2004). The impact of inequality: How to make sick societies healthier. Routledge. https://doi.org/10.4324/9781003060505. 35. Young, I. M. (2000). Inclusion and democracy. Oxford University Press.