شناسایی وضع موجود کاربری¬های حاشیه رودخانه¬های شهر نور در راستای توسعه گردشگری پایدار
محورهای موضوعی : جغرافیا
فرنام فخاری
1
,
صدرالدین متولی
2
,
جلال عظیمی آملی
3
,
غلامرضا جانباز قبادی
4
1 - دانشجوی دکتری، گروه جغرافیا و برنامه ریزی شهری ، واحد نور، دانشگاه آزاد اسلامی، نور، ایران
2 - دانشیار گروه جغرافیا، واحد نور، دانشگاه آزاد اسلامی، نور، ایران
3 - دانشیار گروه جغرافیا، واحد نور، دانشگاه آزاد اسلامی، نور، ایران
4 - دانشیار گروه جغرافیا، واحد نور، دانشگاه آزاد اسلامی، نور، ایران
کلید واژه: ساماندهی کاربری¬ها, رودخانه¬های شهری, توسعه گردشگری پایدار, رودخانه¬های شهر نور,
چکیده مقاله :
در کشور ایران بیتوجهی فراوانی به رودخانههای شهری میشود و آنها را تهدیدی برای شهر میدانند و به طرق مختلف سعی در مهار آنها دارند. شهر مورد مطالعه این پژوهش، شهر نور در استان مازندران میباشد. رودخانههای شهر نور که از درون بافتهای مختلف شهر عبور میکنند دارای رژیم دائمی بوده و متأسفانه آنطور که شایسته است به این عامل توجه نشده و کناره رودخانه با پتانسیل بالا برای زیباسازی و بهبود منظر شهری بیاستفاده مانده و حاشیهای با منظری زشت از خود به نمایش گذاشته است. لذا پژوهش حاضر سعی دارد تا به ساماندهی کاربریهای حاشیه رودخانههای شهری در نور بپردازد تا گردشگری شهر نور بتواند در مسیر توسعه پایدار قرار گیرد. پژوهش از نوع توصیفی-تحلیلی و میدانی است. جامعه آماری پژوهش حاضر، دو گروه شهروندان و متخصصان بودند که برای شهروندان، تعداد 379 پرسشنامه و برای متخصصان، 30 پرسشنامه توزیع شد. از تحلیلهای آماری، آزمون همبستگی پیرسون، آزمون تی تکنمونهای، و آزمون فریدمن در نرمافزار SPSS، و همچنین از نرمافزار GIS برای تحلیل نقشهها استفاده شد. در نهایت در پی بررسی وضع موجود و نیز ارائه راهکارها، از تکنیک متاسوآت استفاده گردید. براساس نتایج پژوهش، اولویتبندی معیارهای ساماندهی کاربریها در اطراف رودخانههای شهر نور مشخص شد که این معیارها به ترتیب اولویت عبارتند از کالبد و زیرساختها؛ امنیت و حفاظت؛ محیط زیست؛ مباحث اقتصادی؛ حمایت نهادی و قانونی؛ امکانات و تجهیزات رفاهی و تفریحی؛ و مشارکت عمومی. همچین معیارهای گردشگری پایدار در حاشیه رودخانههای شهر نور به ترتیب اهمیت عبارتند از اقتصادی؛ کالبدی؛ اجتماعی؛ و زیستمحیطی.
In Iran, urban rivers are often neglected and perceived as threats to cities, leading to various efforts to control them. The city studied in this research is Noor, located in Mazandaran Province. The rivers of Noor City, which flow through different urban textures with permanent regimes, have unfortunately not received the attention they deserve. Despite their high potential for beautification and improving the urban landscape, the riverbanks remain unused and display unattractive surroundings. Thus, this study aims to organize the land uses along the urban riverbanks of Noor to enable sustainable tourism development in the city. The research is descriptive-analytical and field-based. The statistical population consists of two groups: citizens (379 questionnaires distributed) and experts (30 questionnaires distributed). Statistical analyses were conducted using Pearson correlation tests, one-sample t-tests, and Friedman tests in SPSS software, while GIS software was utilized for map analysis. Finally, the Meta-SWOT technique was employed to evaluate the current situation and propose solutions. Based on the results, the prioritization of criteria for organizing land use around Noor City's riverbanks was determined as follows: physical infrastructure; security and protection; environmental considerations; economic aspects; institutional and legal support; recreational and welfare facilities; and public participation. Additionally, sustainable tourism criteria for the riverbanks were ranked in order of importance: economic, physical, social, and environmental dimensions.
1. اعرابی، سید سپهر (1397)، نقش گردشگری در پایداری شهری (مورد مطالعه : شهر زیرآب)، پایان نامه کارشناسی ارشد رشته مدیریت جهانگردی گرایش برنامه¬ریزی توسعه جهانگردی، دانشگاه علامه طباطبایی.
2. بیضایی، میترا، صداقتی، عاطفه (1398)، برنامه ریزی توسعة گردشگری پایدار: شناسایی عناصر پایه و ارزیابی وضعیت مطالعةموردی :شهرستان بجنورد، مجله جغرافيا و برنامه ریزی محیطی، سال 30، پیاپی 73، شماره 1، صص111-136.
3. پورموسوی طرقبه، سید احمد (1399)، تحلیل نقش منطقه نمونه گردشگری چالیدره بر توسعه گردشگری طرقبه، پایان نامه کارشناسی ارشد، رشته شهرسازی گرایش برنامه ریزی شهری، موسسه آموزش عالی بینالود.
4. پیرزاهد کچایی، کامران (1397)، ساماندهی و طراحی لبه ی رودخانه های شهری با رویکرد اکولوژیک نمونه مورد مطالعه: بخشی از رئدخانه ی پاشاروگای انزلی، پایاننامه برای دریافت درجه کارشناسی ارشد، رشته شهرسازی گرایش طراحی شهری، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه دیلمان لاهیجان.
5. جهان تیغ مند، سمیه، زینی وند، یاسین، موسوی ندوشن، سید معین (1402)، ساماندهی فضایی- مکانی حاشیه رودخانه های شهری بارویکرد توسعه گردشگری (نمونه موردی شهرستان پلدختر)، نشریه تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی، سال بیست و سوم، شماره 68، صص 60-43.
6. حکمت نیا، حسن (1399)، ارزﻳﺎﺑﻲ ﻋﻮاﻣﻞ ﻣﺆﺛﺮ ﺑﺮ ﺗﻮﺳﻌﻪ ﮔﺮدﺷﮕﺮي ﺷﻬﺮ ﻣﻴﺒد، فصلنامه گردشگری شهری، دوره 7، صص 71-84.
7. دهقان بنادکوکی، فرناز. اپرا جونقانی، الهام. مرادی، غلامحسین (1401)، بررسی اثرات اقتصادی گردشگری با استفاده از مدل داده – ستانده منطقه¬ای (مطالعه موردی: باغ دولت¬آباد یزد)، فصلنامه گردشگری و توسعه، انتشار آنلاین از تاریخ 9 بهمن 1401.
8. رجبی، آزیتا (1400) تدوين راهبردهاي توسعه گردشگري کلانشهر تهران بر پايه هويت رقابت¬پذيري منطقه¬اي با استفاده از روش متاسوات، دو فصلنامه علمی پژوهش¬های بوم شناسی شهری سال دوازده، شماره 1، پیاپی 23، 105-120.
9. رسال ور، ناصر، پناهی، علی، ولی زاده، رضا (1399)، آینده پژوهی مدیریت سیستمی گردشگری کلا ن شهرتبریز با تأکید بر رویکرد حکمروایی شایسته، فصلنامه جغرافیا و آمایش شهری، دوره 10، شماره 35، صص 191-208.
10. رمضانپور ولشکلایی، فروغ (1399)، باززنده سازی محور آب انبارنو ساری با رویکرد گردشگری خلاق، پایان نامه کارشناسی ارشد، رشته مهندسی معماری گرایش معماری، موسسه آموزش عالی غیرانتفاعی غیردولتی روزبهان.
11. عزت پناه، بختیار (1399)، ﺗﺒﻴﻴﻦ ﻧﻴﺮوﻫﺎي ﭘﻴﺸﺮان ﻣﺆﺛﺮ ﺑﺮ آﻳﻨﺪه ﺗﻮﺳﻌﻪ ﺻﻨﻌﺖ ﮔﺮدﺷﮕﺮي در ﺷﻬﺮﻫﺎي ﻣﺮزي، ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﻣﻮردي :ﺑﺎﻧﻪ ﺷﻬﺮﻓﺼﻠﻨﺎﻣﻪ ﮔﺮدﺷﮕﺮي ﺷﻬﺮي، دوره 7، شماره1، صص69-87.
12. قربان پور، مریم (1396)، برنامه ریزی گردشگری پایدار در حاشیه رودخانه های شهری (مطالعه موردی: رودخانه زرجوب شهر رشت)، پایاننامه کارشناسی ارشد، دانشکده معماری و هنر،گروه شهرسازی،گرایش برنامه ریزی شهری، دانشگاه گیلان.
13. قصابی، حسن، آذر، علی، ناعی، علی (1399)، ﺷﻨﺎﺳﺎﯾﯽ ﭘﯿﺸﺮانﻫﺎي ﺗﺄﺛﯿﺮﮔﺬار ﺑﺮ ﺗﻮﺳﻌﻪ ي ﮔﺮدﺷﮕﺮي در ﻣﻨﺎﻃﻖ آزاد ﺗﺠﺎري ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﻣﻮردي: ﻣﻨﻄﻘﻪ آزاد ارس، ﻓﺼﻠﻨﺎﻣﻪ ﻋﻠﻤﯽ ﭘﮋوﻫﺸﯽ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﯾﺰي و ﺗﻮﺳﻌﻪ ﮔﺮدﺷﮕﺮي، دوره 9، شماره 1، صص 161-177.
14. قنبري، ابوالفضل، کرمی، فریبا، بخشعلی پور، بهاره (1400)، ارزيابي اثرات گردشگري روستايي بر توسعه منطقه¬اي (مطالعه موردي: قدمگاه آذرشهر)، فصلنامه علمي نگرش¬هاي نو در جغرافياي انساني، سال چهاردهم، شماره سوم، تابستان 1401: 123-97.
15. کارگر اصل زنوزی، قربانعلی، عزت پناه، بختیار، ولیزاده، رضا (1399)، شناسایی و تحلیلی بر پیشران های موثر در توسعه آینده صنعت گردشگری تجاری با رهیافت آینده پژوهی (نمونه موردی شهر جلفا)، فصلنامه علمی – پژوهشی نگرش های نو در جغرافیای انسانی، سال 12، شماره 2، صص 154-170.
16. کاظمیان شیران، غلامرضا. ضیائی، محمود. یاوری گهر، فاطمه. بابائی، یاور (1401)، توسعه مکمل¬گرای گردشگری: رویکردی نوین در توسعه منطقه¬ای، نشریه جغرافیا و برنامه¬ریزی، دوره 26، شماره 79، صص 335-307.
17. کرمی، زین¬العابدین، حسن آبادی، داوود، لطفی، شهرزاد، (1399)، تحلیل و بررسی نقش دولت در مدیریت و برنامه ریزی بحران های گردشگری: مطالعه موردی بحران کرونا، فصلنامه علمی-پژوهشی نگرش های نو در جفرافیای انسانی، سال 12، شماره 3، صص 617-639..
18. کوزه گر کالجی لطفعلی؛ مسلمی آرمان. (1394) . برنامه ریزی راهبردی احیای محیط طبیعی رود دره های تهران نمونه موردی رود دره درکه. علوم محیطی، (13): 124-113.
19. مافی، مریم. ازکیا، مصطفی. لطیفی، غلامرضا (1401)، تحلیل جامعه¬شناختی تأثیرات صنعت گردشگری بر توسعه منطقه¬ای استان قزوین (مورد مطالعه: شهرستان قزوین)، پژوهش¬های جغرافیای انسانی، دوره 54، شماره 2، صص 524-499.
20. ماکوئی طلاتپه، منیژه، موسوی، میرنجف ، جوان، خديجه (1401)، تحليل و ارزيابي رقابت¬پذيري منطقه¬اي در برنامه¬ريزي توسعه گردشگري (مطالعه موردي: شهرستان جلفا)، پژوهشهاي جغرافياي انساني، دور. 54 ، شماره 3، صص 1142-1125.
21. محمدحسن شيرازي، محمدعلي (1398)، برنامهريزي توسعه گردشگري مناطق كويري با تأكيد بر منطقه شهري يزد، پاياننامه كارشناسي ارشد در رشته¬ي برنامه¬ريزي توسعه¬ي منطقه¬اي، دانشگاه شیراز.
22. ملکی، سعید، علیزده، هادی، کاملی فر، محمدجواد (1399)، تحلیلی بر الگوهای پایداری گردشگری شهری در شهر اهواز، فصلنامه علمی مطالعات مدیریت گردشگری، سال 15، شماره 49، صص 181-201.
23. ملکی، محمد (۱۳۹۹)، تاثیر یکپارچه سازی زیرساختی حمل و نقل منطقه¬ای بر توسعه گردشگری نمونه موردی استان گیلان، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشکده معماری و هنر، دانشگاه گیلان.
24. مهندسین مشاور فجر توسعه، (1395)، طرح جامع (بازنگری) شهر پلدختر .
25. ناصح، نگین، تقوی، لعبت (۱۳۹۸)، بررسی شاخصهای گردشگری پایدار در دستیابی به ارزشهای اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و زیست محیطی: ارائه راهکار برای اثرات مخرب، فصلنامه انسان و محیط زیست، شماره ۵۰، ص ۳۹-۲۵.
26. هنرور، جمال الدین، طبرسا، محمدعلی (1401)، راهبردهاي فضايي ساماندهي حاشيه رودخانه درکه با رويکرد ارتقاء سلامت شهروندان؛ حد فاصل پل مديريت - پل همت، نشریه تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی، سال بیست و دوم، شماره 67ف صص 240-221.
27. ویسی، فرزاد، صفیاری، رسول، منوچهری، سوران (1398)، پیشرانهای مؤثر بر توسعه پایدار گردشگری نواحی روستایی با تأکید بر آینده پژوهی، (مورد مطالعه: بخش اورامان شهرستان سروآباد)، دوفصلنامه مطالعات اجتماعی گردشگری، سال 7، شماره 14، صص 47-72.
28. یعقوبی سیاهگورابی، ریحانه (1398)، سنجش قابلیت های محیطی شمال ایران جهت توسعه گردشگری سلامت روان؛ نمونه طراحی: مجتمع اقامتی- درمانی در مازندران، پایاننامه کارشناسی ارشد مهندسی معماری- معماری، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه مازندران.
29. یغفوری، حسین، حسینی، سیدعلی، حسینی، سیده مریم (1399)، ﺗﺪوﻳﻦ ﺳﻨﺎرﻳﻮﻫﺎي ﻣﺆﺛﺮ ﺑﺮ ﺗﻮﺳﻌﻪ ﮔﺮدﺷﮕﺮي ﺑﺎ روﻳﻜﺮد آﻳﻨﺪه ﻧﮕﺎري ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﻣﻮردي : استان کهگیلویه و ﺑﻮﻳﺮاﺣﻤﺪ، فصلنامه گردشگری شهری، دوره 7، شماره 1، صص 107-127.
30. Ahmad, Munir. Zhu, Xiwei. Wu, Yiyun (2022), The criticality of international tourism and technological innovation for carbon neutrality across regional development levels, Technological Forecasting and Social Change, Volume 182, September 2022, 121848
31. Andrades, L. Dimanche, F. (2017), Destination competitiveness and tourism development in Russia: Issues and challenges, Tourism Management, Volume 62, Pages 360-376.
32. Azizi, H., Biglari, M., & Joudi, P. (2011). Assessment the feasibility of sustainable tourism in urban environments employing the cumulative linear model. Procedia Engineering, 21, 24-33.
33. Bontenbal, M and Aziz H (2109), Oman’s Tourism Industry: Student Career Perceptions and Attitudes, Journal of Arabian Studies, Vol.9(2), Dec. 2109, pp.292-243.
34. Bramwell, B. (2015). Theoretical activity in sustainable tourism research. Annals of Tourism Research, 54, 204-218.
35. Carrillo, Ch. Jorge, H. (2017), Multidimensional Analysis of Regional Tourism Sustainability in Spain, Ecological Economics, Volume 140, Pages 89-98.
36. Cottrell, S. P., Vaske, J. J., & Roemer, J. M. (2013). Resident satisfaction with sustainable tourism: The case of Frankenwald Nature Park, Germany. Tourism Management Perspectives, 8, 42-48.
37. Farmaki, A., Altinay, L., Botterill, D., & Hilke, S. (2015). Politics and sustainable tourism: The case of Cyprus. Tourism Management, 47, 178-190.
38. Fernández, J. Rodríguez, R. (2018), Destinations' relational dynamic and tourism development, Journal of Destination Marketing & Management, Volume 7, Pages 140-152.
39. Garau-Vadell, Joan B, Gutierrez-Taño, Desiderio, Diaz-Armas, Ricardo (2018), Economic Crisis and Residents’ Perception of the Impacts of Tourism in Mass Tourism Destinations, Journal of Destination Marketing & Management, No 7, P: 68–75.
40. Hall, C. M., & Jenkins, J. (1995). Tourism and public policy. London: Routledge.
41. Hatipoglu, B., Alvarez, M. D., & Ertuna, B. (2016). Barriers to stakeholder involvement in the planning of sustainable tourism: the case of the Thrace region in Turkey. Journal of Cleaner Production, 111, 306-317.
42. Jin. C, Cheng. J, Xu. J, Huang. Z (2018), Self-driving tourism induced carbon emission flows and its determinants in well-developed regions: A case study of Jiangsu province, China. Journal of Cleaner Production, No 186, P: 191–202.
43. Kozhokulov,S, Chen,X, Yang,D, Issanova, G, Samarkhanov,K, Aliyeva,S (2019), Assessment of Tourism Impact on the Socio-Economic Spheres of the Issyk-Kul Region (Kyrgyzstan), Journal of Sustainability, Vol.17, No.11, p 1-14.
44. Marinello Samuele, Butturi Maria Angela, Gamberini Rita, Martini Umberto (2021), Indicators for sustainable touristic destinations: a critical review, Journal of Environmental Planning and Management, 2023, Vol. 66, No. 1, 1–30, https://doi.org/10.1080/09640568.2021.1978407.
45. Pan, S.-Y, Gao M, Kim, H, Shah, K,J, Pei, S-L, Chiang, P-C (2018), Advances and challenges in sustainable tourism toward a green economy, Science of the Total Environment, No,635, p: 452–469.
46. Pineo, H., Zimmermann, N. & Davies, M. (2020). Integrating health into the complex urban planning policy and decision-making context: a systems thinking analysis. Palgrave Commun, 6(21). https://doi.org/10.1057/s41599-020-0398-3.
47. Rick,B Forest S. Crooked (2014) River Valley Rehibilitation Draft Environmental Impact Statement. United States Department of Agriculture Forest Service: Idaho; 2014.p.59.
48. Ruhanen, L, Weiler, B, Moyle, B, D, McLennan, C,L, J (2015), Trends and patterns in sustainable tourism research: A 25-year bibliometric analysis, Journal of Sustainable Tourism, No. 23(4), P: 517–535.
49. S. H. Rasoli, A. Gharanjik, M. Rajaee (2016), REVIEW AND EVALUATION OF STRATEGIC AND OPERATIONAL DEVELOPMENT OF ECONOMIC AND TOURISM INDUSTRY IN THE (CITY OF, Journal of Fundamental and Applied Sciences ISSN 1112-9867, http://dx.doi.org/10.4314/jfas.v8i2s.460
50. Simon Rippon, Anne-Marie Bagnall, Mark Gamsu, Jane South, Joanne Trigwell, Kris Southby, Louise Warwick-Booth, Susan Coan & Jenny Woodward (2020) Towards transformative resilience: community, neighbourhood and system responses during the COVID-19 pandemic, Cities & Health, DOI: 10.1080/23748834.2020.1788321.
51. Sokhanvar, A. Çiftçioğlu, S. Elyeh Javid, E. (2018), Another look at tourismeconomic development nexus, Tourism Management Perspectives, Volume 26, Pages 97-106.
52. Sutawa, G. K. (2012). Issues on Bali tourism development and community empowerment to support sustainable tourism development. Procedia economics and finance, 4, 413-422.
53. Tisca, I.A., Istrat, N., Dumitrescu, C. D., & Cornu, G. (2016). Management of Sustainable Development in Ecotourism. Case Study Romania. Procedia Economics and Finance, 39, 427-432.
54. Torres-Delgado, A., & Palomeque, F. L. (2012). The growth and spread of the concept of sustainable tourism: The contribution of institutional initiatives to tourism policy. Tourism Management Perspectives, 4, 1-10. 18. Weaver, D. B. (Ed.). (2001). The encyclopedia of ecotourism. CABI.
55. UNWTO International Tourism Highlights, International tourism continues to outpace the global economy (2019).
56. Vuković, Darko B. Zobov, Alexander M. Degtereva, Ekaterina A. (2022), THE NEXUS BETWEEN TOURISM AND REGIONAL REAL GROWTH: DYNAMIC PANEL THRESHOLD TESTING, Зборник радова Географског института "Јован Цвијић" САНУ, Issue No: 1Page, Range: 111-116.
57. Yao, J, Fotheringham, A.S, (2016), Local spatiotemporal modeling of house prices: A mixed model approach, The Professional Geographer, No. 68 (2), P: 189–201.
58. Zhang, J., Ji, M., & Zhang, Y. (2015). Tourism sustainability in Tibet–Forward planning using a systems approach. Ecological Indicators, 56, 218-228.
