چالشهای دادرسی غیابی در جرایم حدی از منظر فقه و حقوق موضوعه
محورهای موضوعی : حقوق جزا و جرم شناسي
1 - گروه حقوق، واحد اصفهان (خوراسگان)، دانشگاه آزاد اسلامی، اصفهان، ایران
2 - گروه حقوق، دانشکده حکمرانی، اصفهان (خوراسگان)، دانشگاه آزاد اسلامی، اصفهان، ایران
کلید واژه: جرایم حدی, دادرسی غیابی, متهم, حق الله, حق الناس, حق مشترک.,
چکیده مقاله :
قانونگذار با اصلاح ماده ۴۰۶ قانون آیین دادرسی کیفری مصوب ۱۳۹۲ و درج واژه «فقط»، رسیدگی غیابی به جرایم حدی دارای جنبه حقالله محض را ممنوع اعلام نموده است. این تغییر منجر به طرح پرسشهایی در خصوص مبانی فقهی و حقوقی مشروعیت رسیدگی غیابی به جرایم حدی، بهویژه در جرایم دارای جنبه حقالناسی یا حقوق مشترک شده است. پژوهش حاضر با هدف بررسی و تحلیل مبانی فقهی و حقوقی این مسئله به روش توصیفی-تحلیلی و با استفاده از منابع معتبر فقهی و حقوقی انجام گرفته است. یافتههای پژوهش حاکی از آن است که بر اساس مبانی فقهی، در جرایم حدیِ حقالله محض به سبب ماهیت الهی، جنبه عمومی، و عدم قابلیت اسقاط این حقوق، امکان رسیدگی غیابی منتفی است. در مقابل، در جرایم حدی حقالناسی، با توجه به ضرورت حمایت از حقوق اشخاص و جلوگیری از تضییع این حقوق، رسیدگی غیابی مشروعیت دارد. در خصوص جرایم مشترک نیز مبانی فقهی امکان تفکیک میان جنبه حقاللهی و حقالناسی را فراهم کرده و تنها جنبه حقالناسی قابلیت رسیدگی غیابی دارد. نتیجه آنکه تغییرات ماده ۴۰۶ ضمن شفافسازی، محدودیتهایی را در نظام دادرسی کیفری ایجاد نموده که ضرورت تبیین روشنتر شرایط و ضوابط رسیدگی غیابی در حقوق مشترک را آشکار ساخته است.
By adding the word “only” to Article 406 of the Iranian Criminal Procedure Code (2013), the legislator has prohibited in absentia proceedings for purely divine (ḥuqūq Allāh) ḥadd offenses. This amendment has raised questions regarding the jurisprudential and legal basis for the legitimacy of in absentia proceedings, particularly concerning offenses involving private rights (ḥuqūq al-nās) or hybrid rights (ḥuqūq mushtarakah). Using a descriptive-analytical method and authoritative jurisprudential and legal sources, this research examines the jurisprudential and legal foundations of in absentia adjudication in ḥadd crimes.The findings reveal that according to Islamic jurisprudence, purely divine offenses, due to their sacred nature, public interest considerations, and the impossibility of their waiver by individuals, cannot be adjudicated in absentia. In contrast, in absentia proceedings for private rights offenses (ḥuqūq al-nās) are permissible given the necessity of safeguarding individuals' rights and preventing their violation. Regarding hybrid offenses encompassing both divine and private aspects, jurisprudential principles allow for separating these aspects, permitting in absentia adjudication exclusively for the private-rights dimension.The research concludes that the amendment to Article 406, while clarifying certain ambiguities, imposes limitations on criminal procedure, highlighting the need for clearer regulations regarding conditions and criteria for in absentia proceedings, especially for offenses involving hybrid rights.
انصاری، مرتضی (1380). کتاب المکاسب. قم: مجمع الفکر السلامی.
جعفری لنگرودی، محمد جعفر (1388). مبسوط در ترمینولوژی حقوق. تهران: کتابخانه گنج دانش.
حلی، جواد بن حسن (1408). شرایع الاسلام فی مسائل الحلال و الحرام. قم: اسماعیلیان.
حلی، حسن بن یوسف (1413). قواعد الاحکام. قم: انتشارات جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
صیمری، مفلح بن حسن (1420). غایه المرام فی شرح شرائع الاسلام. بیروت: دارالهادی.
طوسی، محمد بن حسن (1387). المبسوط فی فقه الامامیه. تهران: مکتبه المرتضویه.
عابدی، احمد رضا (1402). آیین دادرسی کیفری. تهران: مرکز مطبوعات و انتشارات قوه قضائیه.
عاملی، محمد بن جمال الدین مکی (1388). موسوعه الشهید الاول. قم: مرکز انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم.
عاملی، محمد جواد بن محمد (1419). مفتاح الکرامه فی شرح قواعد العلامه. قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
عمید زنجانی، عباسعلی؛ موسی زاده، ابراهیم (1389) دانشنامه فقه سیاسی (مشتمل بر واژگان فقهی و حقوق عمومی). تهران:دانشگاه تهران
فخرالمحققین، محمد بن حسن حلی (1387). ایضاح الفوائد. قم: اسماعیلیان.
قرآن کریم
محقق داماد، مصطفی (1381). قواعد فقه (بخش قضایی). تهران: مرکز نشرعلوم اسلامی.
محقق داماد، مصطفی (1381). قواعد فقه (بخش مدنی). تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه ها.
مروج، حسین (1379). اصطلاحات فقهی. قم: بخشایش.
موسوی اردبیلی، سید عبدالکریم (1381). فقه القضاء. قم: انتشارات دانشگاه مفید.
موسوی خمینی، سید روح الله (1392). تحریر الوسیلة (نسخه 21، جلد 4). قم، ایران: موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره).
نجفی، محمد حسن (1421). جواهر الکلام. قم: مؤسسه دائرة المعارف فقه اسلامی بر مذهب اهل بيت علیهم السلام.
هاشمی شاهرودی، محمود (1340). فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت علیهم السلام. قم: موسسه دائره المعارف فقه اسلامی بر مذهب اهل بیت علیهم السلام.
