نقش استعاره در تبیین گفتمان دینی در شعر احمد عزیزی با رویکرد شناختی اجتماعی
محورهای موضوعی : زبان و ادب فارسی
فیروز فاضلی
1
,
مجید محسناتبار فیروزجایی
2
1 - مدیر کل ارشاد اسلامی گیلان
2 - دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه گیلان، گیلان، ایران
کلید واژه: زبان¬شناسی شناختی اجتماعی, گفتمان دینی, استعارة مفهومی,
چکیده مقاله :
گفتمان دینی در شعر فارسی به اشکال مختلف تجلی یافته است که غالباً در حوزه¬های دینداری، توحید، خداگرایی، بازگشت به فطرت، ولایت¬مداری، اعتقاد به مهدویت، قیام عاشورا و فرهنگ شهادت قابل بازنمایی می¬باشد. برآیند متن بیانگر آن است که اشعار احمد عزیزی از ظرفیت استعارة هستی¬شناختی برای عینیت بیشتر و الگوسازی مفاهیم ذهنی فوق بهره برده است. بر این اساس سه کلان استعارة / توحید، خداجویی، ولایت¬مداری، نهضت عاشورا و شهادت به مثابة مسیر- مقصد است / دین¬گرایی، توحید، انتظار منجی، نهضت عاشورا و شهادت به منزلة موجود زنده است / دین به مثابة پدیده/مادة دارای حجم است در حوزة گفتمان دین ساخته شده که خرداستعاره¬هایی نیز در جهت حمایت از استعارة اصلی شکل گرفته¬اند. همچنین طرح¬واره¬های تصوری حرکتی/مسیر، جانداری، حجمی و رویداد به همراه متغیرهای نگرش اعتقادی و مذهبی، نام/منزلت، اجتماع و فرهنگ بیشترین مشارکت را در تعامل دو رویکرد شناختی و اجتماعی داشتند. تجلی ایدئولوژی دینی و بینش انقلابی اسلامی که به عنوان گفتمان غالب در شعر احمد عزیزی کاربرد دارد، در بازنمایی فرهنگ ایرانی اسلامی و همبستگی دینی جوامع و ملت¬ها دارای نقش ویژه¬ای است. این پژوهش با استفاده از منابع کتابخانه¬ای به روش توصیفی- تحلیلی ضمن تبیین گفتمان دینی غالب در سروده¬های احمد عزیزی به بررسی و تحلیل نقش استعارة هستی¬شناختی در بازنمایی این نوع از گفتمان با رویکرد شناختی اجتماعی می¬پردازد.
Religious discourse has been manifested in Persian poetry in various forms, which can often be represented in the areas of religiosity, monotheism, godliness, return to nature, guardianship, belief in Mahdism, Ashura uprising, and the culture of martyrdom. The result of the text shows that Ahmad Azizi's poems have used the capacity of ontological metaphor for greater objectivity and patterning of the above mental concepts. Based on this, the three major metaphors /monotheism, God-seeking, guardianship, Ashura movement and martyrdom are the path-destination / religiosity, monotheism, waiting for a savior, Ashura movement and martyrdom are living things / religion as a phenomenon / The material has volume in the field of religious discourse, and micro-metaphors have been formed to support the main metaphor. Also, movement/path, vitality, volume and event imagination schemas along with the variables of belief and religious attitude, name/dignity, community and culture had the most participation in the interaction of two cognitive and social approaches. The manifestation of religious ideology and Islamic revolutionary vision, which is used as the dominant discourse in Ahmed Azizi's poetry, has a special role in representing Iranian Islamic culture and the religious solidarity of societies and nations. This research, using library resources in a descriptive-analytical way, while explaining the prevailing religious discourse in Ahmad Azizi's poems, examines and analyzes the role of ontological metaphor in representing this type of discourse with a social cognitive approach.
کتاب¬ها:
قرآن کریم.
انصاری، محمدعلی (1381) غررالحکم، قم: دارالکتاب.
راسخ مهند، محمد (1389) درآمدی بر زبان¬شناسی شناختی، تهران: سمت.
روشن، بلقیس و لیلا اردبیلی (1392) مقدمه¬ای بر معناشناسی شناختی، تهران: علم.
شفيعي كدكني، محمدرضا (1381) صور خيال در شعر فارسي، چاپ هشتم، تهران: انتشارات آگاه.
صفوی، کورش (1383) درآمدي بر معني¬شناسي، تهران: پژوهشكدة فرهنگ و هنر اسلامي.
عبدالکریمی، سپیده (1393) فرهنگ توصیفی زبان¬شناسی شناختی، چاپ اول، تهران: علمی.
عزیزی، احمد (1372) ترانه¬های ایلیایی، چاپ اول، تهران: انتشارات کیهان.
ـــــــــــــ (1375ب) خوابنامه و باغ تناسخ، چاپ سوم، تهران: برگ.
ـــــــــــــ (1397الف) شرجی آواز، چاپ دوم، تهران: آوای نور.
ـــــــــــــ (1387الف) طغیان ترانه، چاپ اول، تهران: کتاب نیستان.
ـــــــــــــ (1387ب) قوس غزل (مجموعه آثار غزل)، چاپ اول، تهران: نيستان.
ـــــــــــــ (1375الف) کفش¬های مکاشفه، چاپ سوم، تهران: انتشارات بین¬المللی الهدی.
ـــــــــــــ (1387ج) ناودان الماس، تهران: کتاب نیستان.
کافی، غلامرضا (1389) شناخت ادبیات انقلاب اسلامی، تهران: بنیاد حفظ آثار و نشر ارزش¬های دفاع مقدس.
کووچش، زولتن (1393) مقدمه¬ای کاربردی بر استعاره، ترجمه شیرین پورابراهیم، تهران: سمت.
گیرارتز، درک (2018) ده گفتار در زبان¬شناسی شناختی اجتماعی، بستون: نشر بریل.
لیکاف، جورج (1382) نظریة معاصر استعاره؛ استعاره مبنای تفکر و ابزار زیبایی¬آفرینی، به کوشش فرهاد ساسانی، تهران: سورة مهر.
لیکاف، جورج و مارک جانسون (1394) استعاره¬هایی که با آنها زندگی می¬کنیم، ترجمه هاجر آقاابراهیمی، تهران: علمی.
متشرعی، محمود (1399) درآمدی بر زبان¬شناسی شناختی اجتماعی (به همراه بررسی موردی چند معنایی واژگان در زبان فارسی در این چارچوب)، تهران: نشر رهنما.
مجلسی، محمدباقر (1403ق) بحارالأنوار، بیروت: دارالکتب الاسلامیه.
مدرسی، یحیی ( 1391) درآمدی بر جامعه¬شناسی زبان، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
مقالات:
آقاحسینی، حسین و زینب زارع (1390) تحلیل زیباشناختی ساختار زبان شعر احمد عزیزی بر اساس کفش-های مکاشفه، پژوهش¬های زبان¬شناسی، دورة 3، شمارة 5، صص 18-1.
اکبری، منوچهر، صدیقه غلام¬زاده (1391) کارکردهای هنری و بلاغی کنایه در کفش¬های مکاشفه احمد عزیزی، فصلنامة تخصصی سبک¬شناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب)، سال 5، شمارة پیاپی 5، صص 370-351.
ایشانی، طاهره (1394) بازتاب گفتمان دینی در اشعار احمد عزیزی، دهمین همایش بین¬المللی ترویج زبان و ادب فارسی دانشگاه محقق اردبیلی، صص 7-1.
حاجی صادقی، عبدالله (1384) فطری بودن گرایش به دین، فصلنامة علمی قبسات، دورة 10، شمارة 36، صص 74-53.
دبیرمقدم، محمد؛ شقاقی، ویدا، و سید محمود متشرعی (1397) زبان¬شناسی شناختی اجتماعی: رویکردی نوین به معنا و تنوعات زبانی، فصلنامة زبان¬شناسی اجتماعی، دورة 2، شمارة2 ، صص 29-20.
شعبانزاده، مریم (1392) فناوری در زبان امروز (جستاری در تأثیر تکنولوژی بر شعر احمد عزیزی)، فنون ادبی، دورة 5، شمارة 1، 140-123.
ـــــــــــــــ (1390) نگاهی به شعر احمد عزیزی، پژوهش¬نامة ادب غنایی، شمارة 17، صص148-131.
فاضلی، فیروز و بهروز سلطانی (1394) الگوی اقناعی استعاره در گفتمان اجتماعی- سیاسی؛ تغییر، تلقین و تثبیت نگرش¬های اجتماعی – سیاسی، نقد ادبی، سال 8، شمارة 31، صص114-91.
گلفام، ارسلان و فاطمه یوسفی راد (1381) زبان¬شناسی شناختی و استعاره، تازه¬های علوم شناختی، سال چهارم، شمارة 3، صص 64-59.
مقدمی، محمدتقی (1390) نظریة تحلیل گفتمان لاکلا و موف و نقد آن، معرفت فرهنگی اجتماعی، سال 2، شماره 2، صص124-91.
مهرابی، معصومه (1397) ده گفتار در زبان¬شناسی شناختی-اجتماعی؛ معرفی و نقد زبان و زبان¬شناسی. دورة 14، شمارة 27 ، صص 177-169.
نجاریان، محمدرضا و سمیه شرونی (1396) درونمایه¬های شعر احمد عزیزی، نشریة ادبیات پایداری، سال 9، شمارة 16، صص 363-339.
هاشمی، زهره (1389) نظریه استعارة مفهومی از دیدگاه لیکاف و جانسون، ادب پژوهی، شمارة 12، صص140-119.
همتی، سمیره (1398) بررسی شیوه¬های مضمون¬سازی و تصویرآفرینی در شعر احمد عزیزی، سبک¬شناسی نظم و نثر فارسی، سال 12، شمارة پیاپی 45، صص 377-355.
References
Books:
Ansari, Mohammad Ali (2001). Ghurar al-Hekam, Qom: Dar al-ketab.
Azizi, Ahmad (1995) Taranehaye Iliai, first edition, Tehran: Kayhan Publications.
ــــــــــــــــــــــــــ (1998b) khabnameh va bagh tanasokh, Third edition. Tehran: Barg.
ـــــــــــــــــــــــــــ(2017a) Sharji Awaz. second edition, Tehran: Avaye Noor.
ــــــــــــــــــــــــــــ(2009a) Toghian Taraneh, first edition, Tehran: Ketab Neyestan.
ــــــــــــــــــــــــــــ(2009b) Qos Ghazal (a collection of Ghazal works), first edition, Tehran: Neyestan.
ــــــــــــــــــــــــــــ(1998 A) Kafshhaye mokashefeh, third edition, Tehran: Al-Houda International Publications.
ــــــــــــــــــــــــــــ(2009c) Navdan Almas, Tehran: Ketab Neyestan.
Evans, Vyvyan, Green, Melanie, (2006) Cognitive linguistics an introduction, Edinburgh: Edinburgh University Press Ltd.
Geerarts, Derek (1995) Cognitive linguistics: Handbook of pragmatics, Amsterdam: J. njamin Pub. Co.
Geerarts, Derek (2018) Ten Discourses in Cognitive SocioLinguistics, Boston: Brill Publishing.
Johnson, Mark (1980) The Body in the Mind: The Bodily Basis of Meaning, magination and Reason, Chicago: Chicago University Press.
Kafi, Gholamreza (2012) Understanding the Literature of the Islamic Revolution, Tehran: Foundation for the Preservation of the Works and Publication of Sacred Defense Values.
Kövecses, Zoltan (2013) A Practical Introduction to Metaphor, translated by Shirin Pourabrahim, Tehran: Samt.
Kövecses, Zoltan (2010) Metaphor: A Practical Introduction, New York: Oxford University Press.
Labov, W (1997) Linguistics and sociolinguistics, In N. Coupland, & A.Jaworsk (Eds) Sociolinguistics: Modern linguistics series, Palgrave: London.
Lakoff, George (2012) Contemporary Theory of Metaphor; Metaphor is the basis of thinking and a tool for creating beauty, by Farhad Sasani, Tehran: Sureh Mehr.
Lakoff, G.& Johnson, M (1980) Metaphors We Live By, Chicago and London: niversity of Chicago Press.
Lakoff, George and Mark Johnson (2014) Metaphors we live By, translated by Hajar Agha Ebrahimi, Tehran: Elmi.
Modarresi, Yahya (2012) An Introduction to the Sociology of Language, Tehran: Research Institute of Humanities and Cultural Studies.
Majlesi, Mohammad Bagher (1403q) Behar al-Anwar, Beirut: Dar al Ketab al-Islamiya.
Motasharreiy, Mahmoud (2019) an introduction to socio-cognitive linguistics (along with a case study of the multiple meanings of words in Persian in this context), Tehran: Rahnama publishing.
Rasekh Mahand, Mohammad (2009) An Introduction to Cognitive Linguistics, Tehran: Samt.
Rowshan, Belqeis and Leila Ardabili (2012) An Introduction to Cognitive Semantics, Tehran: Elm.
Safavi, Korosh (2004) an introduction of semantics, Tehran: Research College of Islamic Culture and Art.
Shafiei Kadekani, Mohammad Reza (2001) The Image of Fantasy in Persian Poetry, 8th edition, Tehran: Agah Publications.
Articles:
Agha Hoseini, Hosein and Zainab Zare (2013) Aesthetic analysis of the language structure of Ahmad Azizi's poetry based on Kafshhaye mokashefeh, Linguistic Research, Volume 3, Number 5, pp. 1-18.
Akbari, Manouchehr, Sediqeh Gholamzadeh (2012) Artistic and Rhetorical Functions of Irony in Ahmad Azizi's , Kafshhaye mokashefeh, Persian Poetry and Prose Stylistics Quarterly (Bahar Adab) Year 5, Number 5, pp. 351-370 .
Dabir moghaddam, Mohammad; Shaghaghi, Vida, and Seyyed Mahmoud Motasharreiy (2017) Cognitive Socio Linguistics: A New Approach to Meaning and Linguistic Variations, Social Linguistics Quarterly, Volume 2, Number 2, pp. 29-20.
Fazeli, Firooz and Behrooz Soltani (2014) the persuasive model of metaphor in socio-political discourse; Change, indoctrination and stabilization of socio-political attitudes, literary criticism, year 8, number 31, pp. 91-114.
Golfam, Arslan and Fatemeh Yousefi Rad (2011) Cognitive Linguistics and Metaphor, Cognitive Science News, Fourth Year, Number 3, pp. 59-64.
Haji Sadeghi, Abdullah (2007) the innate nature of religious orientation, Qabasat Scientific Quarterly, Volume 10, Number 36, pp. 53-74.
Hashemi, Zohreh (2009) the theory of conceptual metaphor from the point of view of Lakoff and Johnson, Adab Pazohi, No 12, pp. 119-140.
Hemmati, Samira (2018) researching the methods of creating themes and images in Ahmad Azizi's poetry, Persian poetry and prose stylistics, year 12, serial number 45, pp. 377-355.
Ishani, Tahereh (2014) reflection of religious discourse in Ahmad Azizi's poems, 10th International Conference on Promotion of Persian Language and Literature of Mohaghegh Ardabili University, pp. 1-7.
Mehrabi, Masoumeh (2017) ten discourses in socio-cognitive linguistics; Introduction and criticism of language and linguistics, Volume 14, Number 27, pp. 177-169.
Moghaddami, Mohammad Taqi (2013) Lacla and Mouff discourse analysis theory and its criticism, Marefat Cultural and Social, Year 2, Number 2, pp. 91-124.
Najjarian, Mohammad Reza and Somayeh Sharoni (2016) The Themes of Ahmad Azizi's Poetry, Literary Journal of Sustainability, Year 9, Number 16, pp. 339-363.
Shabanzadeh, Maryam (2012) Technology in today's language (an inquiry into the effect of technology on Ahmad Azizi's poetry), Literary Techniques, Volume 5, Number 1, 123-140.
ــــــــــــــــ (2011), a look at Ahmad Azizi's poetry, Research Journal of Ghanai Literature, No. 17, pp. 131-148.
