مبانی اصول و روشهای تعلیم و تربیت در آموزههای عرفانی طبقات¬الصوفیۀ خواجه¬عبدالله انصاری
محورهای موضوعی : عرفان اسلامیمحمدمهدی دهقانی اشکذری 1 , هادی کریمی¬عقدا 2
1 - استادیار گروه معارف و تربیت اسلامی، دانشگاه فرهنگیان،تهران، ایران. نویسنده مسئول:
2 - استادیار گروه علوم تربیتی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران.
کلید واژه: طبقات¬الصوفیه, خواجه¬عبدالله انصاری, تعلیم و تربیت, آموزه¬های عرفانی,
چکیده مقاله :
تربیت از مسائل مهم و کلیدی در حوزۀ عرفان و تصوف است و عرفا توجّه ویژهای به تربیت مریدان داشتهاند. از منظر عرفان و تصوف، تربیت مقدّمهای برای رسیدن به معرفت است و صوفی با تربیت عملی به خودشناسی و در پی آن به خداشناسی میرسد. قصص و حکایاتی که از عرفا و صوفیان بزرگ نقلشده¬است، بهوضوح، اهمیّت موضوع تربیت را نشان¬میدهد. طبقات¬الصوفیه اثر خواجه¬عبدالله انصاری، از جمله این کتاب¬ها است که در این پژوهش سعی¬شده¬است، مبانی تربیت با توجّه به شیوه¬های نوین تربیت اسلامی در این کتاب، مورد بررسی و تحلیل قرارگیرد و همچنین نویسنده درصدد آن است تا به شیوۀ توصیفی – تحلیلی و روش کتابخانهای به بررسی اصول و روشهای تعلیم و تربیت در آموزه¬های عرفانی طبقات¬الصوفیه بپردازد. نتایج پژوهش حاکی از آن است که قصص و حکایات طبقات¬الصوفیه که در شرح حال عرفا و صوفیان آمده¬است بهطور کلی، حول محور انسان و تربیت اوست و بایدها و نبایدهایی که بهعنوان حکم خداوند در صلاحدید انسان مطرح است در این حکایات بهخوبی نمایان است. از سوی دیگر مبانی، اصول و روشهای تربیتی مطرح¬شده در حکایات صوفیان، منطبق و هماهنگ با مبانی، اصول و روشهای تربیتی اسلام و قرآن است. کلیدواژهها: طبقات¬الصوفیه، خواجه¬عبدالله انصاری، تعلیم و تربیت، آموزه¬های عرفانی
Education is one of the most important and key issues in the field of mysticism and Sufism, and mystics have paid special attention to the education of disciples. From the point of view of mysticism and Sufism, education is a prelude to attaining knowledge, and a Sufi with practical training attains self-knowledge and then theology. The stories and anecdotes quoted from the great mystics and Sufis clearly show the importance of the subject of education Tabaqat Al-Sufiah by Khajeh Abdullah Ansari is one of these books that in this research has tried to study and analyze the basics of education according to the new methods of Islamic education in this book and also the author intends to Descriptive-analytical method and library method to study the principles and methods of education in the mystical teachings of Tabaqat Al-Sufiah. The results of the research indicate that the stories and anecdotes of the Sufi classes that are mentioned in the biographies of mystics and Sufis are generally centered around man and his education, and the do's and don'ts that are presented as God's command in human discretion are well evident in these anecdotes. On the other hand, the principles, principles and methods of education presented in the anecdotes of Sufis are in accordance with the principles, principles and methods of education of Islam and the Qur'an
کتاب
1- قران کریم
2- انصاری، خواجه عبدالله(1386)، طبقات الصوفیه، چ 2، تهران: توس.
3- باخرزی، ابو المفاخر یحیی(1395)، اوراد الأحباب و فصوص الآداب، به کوشش ایرج افشار،ج 2، تهران: موسسه چاپ و انتشارات دانشگاه تهران.
4- باقری، خسرو(1385)، نگاهی دوباره به تعلیم و تربیت، چ 15، تهران: موسسه برهان.
5- بناری، علی همت(1383)، نگرشی بر تعامل فقه و تربیت با تأکید بر نقش فقه در تربیت، قم: انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
6- بهشتی، محمّد(۱۳۷۹)، آرایۀ دانشمندان مسلمان در تعلیم و تربیت و مبادی آن، تهران: سمت.
7- پارسا، سید ذاکر(1397)، «مقایسۀ آراء تربیتی امام خمینی(ره) و فیض کاشانی(ره) در ساحت تربیت عرفانی»، پایان¬نامۀ کارشناسی ارشد، موسسه آموزش عالی جامعه المصطفی.
8- جامي، عبدالرحمان،(۱۳۸۶)، نفحات الانس، تصحيح محمود عابدي، چ5، تهران: سخن.
9- رفیعی بهروز(1381)، آراء دانشمندان مسلمان و مبانی آن، ج 3، تهران: انتشارات پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
10- رهنمايي، سيداحمد،(۱۳۸۷)، درآمدي بر فلسفه تعليم و تربيت، تهران: انتشارات مؤسسه آموزشي و پژوهشي امام خميني.
11- سجادی، سیدمهدی (۱۳۷۸)، تبیین رویکرد استنتاج در فلسفۀ تعلیم و تربیت، تهران: امیرکبیر.
12- سعيد، اسماعيل علي و محمّدجواد رضا،(۱۳۸۴)، مكتب¬ها و گرايش¬هاي تربيتي در تمدن اسلامي، ترجمه بهروز رفيعي، تهران، انتشارات پژوهشگاه حوزه و دانشگاه و سمت.
13- شایگان، داریوش(1385)، هانري كربن(آفاق تفكر معنوي در اسلام ايراني)، ترجمه باقر پرهام، چاپ چهارم، تهران: نشر فرزان.
14- شمشيري، بابك (۱۳۸۵)، تعليم و تربيت از منظر عشق و عرفان، تهران : انتشارات طهوري.
15- صفوي، امانالله، (۱۳۷۴)، كليات روشها و فنون تدريس، چاپ 5، تهران: نشر معاصر.
16- كوهن، لوئيز و مانيون، لارنس،(۱۳۷۲)، راهنماي عملي تدريس، ترجمه فاطمه شاكري، مشهد: انتشارات جهاد دانشگاهي.
17- گانيه، رابرت،(۱۳۶۸)، شرايط يادگيري، ترجمه جعفر نجفي زند، تهران : انتشارات رشد.
18- مهرمحمّدي، محمود،(۱۳۸۱)، پرورش تفكر ممتاز از طريق برنامه درسي هنر، تهران: انتشارات انجمن اولياء و مربيان.
19- نصری، عبدالله(1371)، سیمای انسان کامل از دیدگاه مکاتب، چ 3، تهران: دانشگاه علامه طباطبایی.
20- نقیب¬زاده، عبدالحسین(1377)، فلسفۀ آموزش و پرورش، تهران: طهوری.
21- یثربی، سیدیحیی(1395)، عرفان عملی، چ 4، قم: نشر دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه.
22- یحیایی، محمّد(1390)، «بررسي شیوههای تربيت و كمال بخشي در كتب صوفيه (با تكيه بر اسرارالتوحید، تذكره¬الاولياء و نفحات الانس)»، پایان¬نامۀ کارشناسی ارشد، دانشگاه گیلان.
مقالات
23- بختیار نصرآبادی، حسینعلی و همگاران(1386)، « درآمدي بر تعليم و تربيت و مباني آن از ديدگاه غزالي»، تربیت اسلامی. ش4، صص 193-217.
24- شمشيري، بابك (۱۳۸4)، «فرايند تعليم و تربيت با اقتباس از مباني عرفان اسلامي»، دانشور رفتار،ش12، صص 74-89. .
25- غلامی¬مرحقی، رضا (1394)،«تحلیل عرفانی مسائل تربیتی از دیدگاه امام محمّد غزالی و خواجه قشیری در کیمیای سعادت و رسالۀ قشیریه»، پایاننامۀ کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران جنوب.
26- نصر، سيدحسين، (۱۳۷۳)، تصوف و تأثير آن در موسيقي، فصلنامه هنر، ش 2.
27-نیک¬منش، مهدی و فائزه واعظ زاده(1399)، «ساختار، ویژگیها و کارکردهای ژانر طبقاتالصوفیه با تأکید بر طبقاتالصوفیه سلمی و خواجه عبدالله انصاری» نشریه پژوهشهای ادب عرفانی (گوهر گویا) »،ش 2، صص 19-38.
