Solutions for Optimizing the Information System of Tehran Municipality Using the Popular Elite Approaches in Urban Economy Development
Subject Areas : Media Management
hamidreza Hoseini Dana
1
(faculty member)
Keywords: Urban Management, Information System. , Popular Elite, Creativity, Urban Economy,
Abstract :
The purpose of this study is to study the ways of optimizing Tehran's urban management information system with the use of the popular elite in urban economy development with a qualitative approach (content analysis with inductive approach). In this regard, 100 print and digital sources in the field of urban management and urban economics were selected using purposive sampling method. The experts also were interviewed to complete the data. Methodology of the present study is a qualitative methodology, using researcher made forms, forms, and tables, and inductive and Delphi categorical systems were used for data analysis. And finally, using the categories of the coding (open, axial and selective) to be achieved paradigmatic model.The findings show that the creation and development of cultural city, cultural citizenship, space and environment for creativity and information network between elite citizens and retired urban management elites and officials of this organization can increase interact and participate in these groups. Also, the development of elite citizenship education and the creation of a proper information system can serve as intervening variables to generate ideas and creativity between citizens and retired urban management elites with officials in urban affairs. It also strengthens the urban economy and increases social responsibility and empathy among these groups.
_||_
راهکارهای بهینه سازی نظام اطلاع رسانی شهرداری تهران با رویکرد استفاده از نخبگان مردمی در توسعۀ اقتصاد شهری
محسن احمدی
گروه مدیریت رسانه، دانشکده علوم انسانی، واحد دماوند، دانشگاه آزاد اسلامی، دماوند، ایران
حمیدرضا حسینی دانا
گروه مدیریت رسانه، دانشکده علوم انسانی، واحد دماوند، دانشگاه آزاد اسلامی، دماوند، ایران و مسئول مکاتبات: hoseini.dana@damavandiau.ac.ir
چکیده
مطالعه چگونگی راهکارهای بهینه سازی مدیریت شهری تهران با رویکرد استفاده از نخبگان مردمی در توسعه اقتصاد شهری با رهیافت کیفی (تحلیل محتوا با رویکرد استقرایی) هدف پژوهش حاضر است. در این راستا، 100منبع چاپی و دیجیتالی در حوزه مدیریت شهری و اقتصادشهری با استفاده از روش نمونه گیری غیراحتمالی از نوع هدفمند برای این تحقیق انتخاب شدند. هم چنین برای تکمیل دادهها از خبرگان نیز مصاحبه به عمل آمد. روششناسی پژوهش حاضر روششناسی کیفی است و از تکنیک فیشها، فرم ها و جداول محقق ساخته ای و برای تجزیه و تحلیل اطلاعات از نظام مقوله ای استقرایی و سپس دلفی استفاده شد و در آخر با استفاده از مقوله های حاصل از مراحل کدبندی (باز، محوری و گزینشی) به الگوی پارادایمی دست یافته شد. یافته های به دست آمده، نشان داد، ایجاد و توسعه شهر فرهنگی، شهروندی فرهنگی، فضا و محیط ایجاد خلاقیت ها و شبکه اطلاع رسانی مناسب بین شهروندان نخبه و بازنشستگان نخبه مدیریت شهری و مسولان این سازمان می تواند تعامل و مشارکت در بین این گروه ها را افزایش دهد و هم چنین توسعۀ آموزش شهروندان نخبه و ایجاد نظام اطلاع رسانی مناسب می تواند به عنوان متغیرهای مداخله گر منجر به ایجاد ایده ها و خلاقیت بین شهروندان نخبه و بازنشستگان نخبه مدیریت شهری و مسئولان در اداره امور شهری گردد و هم چنین اقتصاد شهری را تقویت کرده و مسئولیت اجتماعی و همدلی را بین این گروه ها افزایش می دهد.
واژه های کلیدی: مدیریت شهری، اقتصادشهری، نخبگان مردمی، خلاقیت، نظام اطلاع رسانی.
يكي از عوامل اصلی موفقيت سازمانها، توجه مديران سازمان به نحوه و چگونگي برقراري ارتباط با مخاطبان درسطوح مختلف میباشد. در دوران کنونی ديگر نميتوان با روشهای سنتي با سايرين ارتباط برقرار كرد (نایبی و آغاز: 1388). لذا بایستی برای ارتباط با اقشار مختلف جامعه از راههای متنوعی استفاده کرد تا سازمانها را در راه نيل به اهدافش ياري كند. یکی از اهداف سازمان، دستیابی به پیشرفت اقتصادی و پاسخگویی به محیط و ذینفعان است که نیازمند بهرهگیری از ظرفیت فنسالاران و نخبگان این حوزه و برقراری ارتباط مؤثر و راهگشا با آنان میباشد. بهعنوان مثال، شهرداری تهران که داراي اهداف اجتماعی، فرهنگی و خدماتی است؛ برای نگهداشت شهر و رسیدگی به امور فرهنگی و اجتماعی و خدماتی مندرج در اساسنامه خود نیازمند توجه به توسعه اقتصاد شهری است و در صورت عدم اطلاع كافي از شرایط و امکانات موجود، امکان جلب مشاركت افراد و گروهها را نخواهد داشت و بالتبع روند توسعۀ و رشد اقتصاد شهری از بین خواهد رفت. لذا برای استفاده از خدمات و تعاملات اجزای گوناگون محیطی خصوصاً خدمات ممتاز نخبگان و صاحبان تجربه و ایدههای راهگشا؛ لازم است تا مهندسی نظام اطلاع رسانی سازمان مدیریت شهری به گونهای بازتنظیم شود که جوابگوی این نیاز دوگانۀ مدیریت شهری و نخبگان خارج از سازمان باشد.
نتایج بررسی مطالعات انجام شده نشانگر آن است که در سالهای اخیر بر ارزش و اهمیت اطلاعات، اطلاعرسانی و دادهورزی در بسترسازی زمینههای رشد و توسعه کشورها تأکید مستمر شده است. اما زمینۀ اصلی برای توسعه، پیشرفت و عبور از مرز زمان، تنها از طریق اطلاعرسانی محقق نمیشود. چرا که بستر و سکوی پرتاب زمان پیما، آماده و مهیا نشده است. زمانپیما همان اطلاعرسانی است که به همراه خود یک دانش، فن و فرهنگ را به همراه دارد و نشان از تفکر مدرن و دیدگاههای کاربرد گرایی دارد که از آن برخاسته است. به همین دلیل است که با در اختیار داشتن امکانات اطلاعرسانی مانند شبکه اینترنت، امکانات اطلاعرسانی جغرافیائی، نظام اطلاعات مدیریت و... تنها صورت فناوری کسب شده و از جوهرۀ آن بهرۀ کافی اخذ نشده است. بنابراین بستر تحقق اطلاعرسانی کارآمد، ایجاد یک نظام منسجم و متحد است (ضیایی پرور،1388: 35). این نظام منسجم در حوزه اطلاع رسانی و فناوری اطلاعات، نظام جامع اطلاع رسانی است. نظام جامع اطلاع رسانی یک ساختار سازمانی و یک تشکیلات نیست، بلکه یک تحول و جهش برای انسجام و وحدت است. نظام اطلاع رساني، مجموعۀ نظام یافتهای از اهداف، تصميمگيريها، سیاستگذاریها، برنامهريزيها و سازماندهی مراكز اطلاع رساني، هدايت و نظارت بر امر اطلاع رساني بخشها، مؤسسات و خدمات اطلاع رساني است. تجارب بینالمللی در زمینۀ پیاده سازی این نظام نشان داده است که راهکارها و استراتژی کشورهای گوناگون در دستیابی به این نظام متفاوت بوده است. بنابراین الگوی واحدی در این زمینه وجود ندارد.
برای واکاوی این موضوع در سازمان های مدیریت شهری لازم است ابتدا مروری بر وضعیت شهرهای ایران بیاندازیم. در ایران حدود 1200 شهر وجود دارد که 40 شهر بیش از 200 هزار نفر جمعیت دارند و در بین آنها 8 کلانشهر به اسامی: تبریز، اصفهان، شیراز، کرج، مشهد، تهران، اهواز و قم به عنوان بزرگترین شهرهای ایران به شمار می روند. برای ادارۀ این شهرها دو نهاد شوراهای شهر و شهرداریها وظیفه دارند که شهر را در چارچوب اسناد و قوانین فرادستی خود اداره نماید.
عمدۀ محورهای تلاش شورای شهر و شهرداری عبارت است از: عمران و آبادانی شهر، تأمین نظافت و زیبایی شهری، ارایۀ خدمات شهری، مدیریت حمل و نقل عمومی، نگهداری فضای سبز، بسترسازی برای گذراندن اوقات فراغت شهروندان، توسعۀ فرهنگ شهروندی، پیشگیری از آسیب های اجتماعی و همچنین نظارت بر ساخت و سازها، انتقال زباله های شهری و نگهداری آسفالت و معابر شهری.
توجه به مدیریت شهری موجب می شود شاخص ها و استانداردهای شهری در همۀ شهرها در یک سطح قرار گیرند و فاصلۀ بین توسعه یافتگی شهرها معنادار نباشد. به همین دلیل در نبود این توجه، مهاجرت از شهرهای کوچک به شهرهای بزرگتر افزایش یافته و در شهرهای بزرگ تر، انباشت و انفجار جمعیت و معضل حاشیه نشینی اتفاق خواهد افتاد. این درحالی است که با چنین سرعتی در افزایش جمعیت و روند شهرنشینی، بیش از 74 درصد تولید ناخالص داخلی غیرنفتی در شهرها ایجاد می شود و به طور خاص، 30درصد از تولید صنعتی کشور در شهر تهران انجام می شود.
در تهران، شهرداری به عنوان یک سازمان اجتماعی و خدماتی وظیفۀ مدیریت کلانشهر بزرگ تهران و شهروندان ساکن و مهاجر آن را در تمام ابعاد با محوریت ایجاد رضایت برعهده دارد. از سوی دیگر ضرورت استقلال مالی و اقتصادی این کلانشهر 15 میلیون نفری به یک دغدغه برای ایجاد درآمدهای پایدار تبدیل شده است. لذا این سوال مطرح میگردد که در شرایط اقتصادی کنونی چگونه میتوان مشارکت شهروندان را برای توسعۀ اقتصاد شهری ارتقا داد؟ با توجه به دو نظریه استفاده و رضامندی از رسانهها و نظریه جریان دومرحله ای ارتباطات میتوان به این نکته دست یافت که برای استفاده از مشارکت شهروندی در اقتصاد شهری نیاز به جریانی برای ترغیب و راهبری است. این جریان راهبری و تاثیرگذار میتواند مبتنی بر ظرفیت نخبگان جامعه باشد که به عنوان رهبران فکری علمی-تخصصی، سبب ترغیب و هدایت شهروندان برای مشارکت در مدیریت و اقتصاد شهری باشد.
از سوی دیگر، یکی از مشکلات عمدۀ شهرداری تهران نوع نگاه و استفاده از رهبران فکری علمی و نخبگان برای ایجاد مشارکت است. به عنوان مثال بحث پرداخت عوارض سالیانه و پسماند با تبلیغات و اطلاعات ارائهشده، طبق نتایج به دست آمده میزان مشارکت شهروندان در پرداخت این عوارض نسبت به سالهای قبل افزایش داشته، اما روند مطلوب را طی ننموده است. بنابراین، این سؤال پیش میآید که نقاط ضعف این سازمان در گردآوری، سازماندهی و اشاعه اطلاعات مشتمل بر چه مواردی است؟ و طراحی و پیادهسازی چه راهکارهایی می توان نظرات نخبگان جامعه را نسبت به مشارکت در توسعه امور شهری و اقتصاد شهری جلب نمود؟ جایگاه نخبگان در اقتصاد شهری چیست؟ پاسخگویی به سؤالات فوق منجر به بازنگری کارآمدی نظام اطلاعرسانی میشود که بخش عمدهای از مشکلات اطلاعرسانی این مجموعه بزرگ اجتماعی و خدماتی را برطرف مینماید و از سویی سببساز مشارکت نخبگان و متصدیان اقتصادی برای توسعه اقتصادی شهر و اقتصاد شهری میشوند.بنابراین محقق بر آن است تا با بهرهگیری از دیدگاههای نخبگان مردمی جهت چگونگی استفاده از توان متخصصان و نخبگان کشور در مدیریت شهری تهران، از این همکاری را ارایه نماید.
مروری بر تحقیقات قبلی
پژوهش درباره مدیریت شهری و ارتباط آن با دیگر متغیرهای اجتماعی –فرهنگی و ارتباطی، از جمله اقتصاد شهری و نخبگان، و نظام اطلاع رسانی، به چند دهۀ اخیر مطالعات جامعه شناختی،مدیریت فرهنگی وعلوم ارتباطات، مربوط میشود. سوای تحقیقات بسیاری که پژوهش گران دیگر جوامع به مقتضای روابط و مناسبات حاکم بر جامعۀ خود در این باره انجام دادهاند. در ایران و دیگر کشورهای جهان تحقیقات چندی در این حوزه انجام گرفته که در این بخش به چند مورد از آنها به شرح زیر اشاره شده است:
ردیف | دانشمندان | عنوان پژوهش | مهمترین یافتهها |
1 | اریک وان اینگن (2008) | بازبینی مشارکت | وی 4 نوع مشارکت اجتماعی را تفکیک میکند که عبارتند از: عضویت رسمی در موسسات،تماسهای غیر رسمی در خانه، تماسهای غیر رسمی در بیرون از خانه و تماسهای اجتماعی غیر صمیمی. نتایج وی نشاندهنده این است که کاهش چشمگیری (تقریبا سه ساعت در هفته بین سالهای 1980 تا 2000) در زمان گذران افراد در فعالیتهای اجتماعی داخل خانه صورت گرفته است که ناشی از افزایش تماشای تلویزیون بوده است، و هم چنین افراد جوانتر فعالیتهای بسیار کمتری در مشارکت رسمی بروز میدهند و در مقابل بیشتر زمانشان را در فعالیتهای غیر رسمی بیرون از خانه صرف میکنند . |
2 | روچ (1997) | مشارکت جوانان | علت مشارکت اندک جوانان در امور سیاسی را پایین بودن شناختهای ضروری برای مشارکت سیاسی- اجتماعی موثر میداند. آنها رشد آگاهی را به عنوان مدخلی برای امور سیاسی-اجتماعی معرفی میکنند. فراگیری مشارکت، به دست آوردن ابزار مشارکت برای خروج از بیقدرتی و محرومیت ضروری است. به نظر وی مشارکت سیاسی- اجتماعی برای نسل جوان به دلیل نبودن فرصتهای مناسب مشکلتر شده است. |
3 | ایلیزن و لندن (1997) | مشارکت اجتماعی و سیاسی سیاهان امریکایی | در تحلیل رگرسیون لگاریتمی، آنها بین عزت نفس شخصی و آگاهی نژادی و مشارکت اجتماعی و سیاسی رابطه معنیدار و مثبتی به دست آورند. اگر چه تاثیر عوامل جمعیتی مد نظر نبوده، اما سن، تحصیلات و درآمد خانوادگی رابطه معنیداری با مشارکت دارند. درحالی که جنس و محل سکونت و ارتباطات، رابطه معنی داری با مشارکت سیاسی ندارند. اما برای مشارکت اجتماعی متغیرهای معنیداری هستند. |
4 | بحری و سیلور 1993 | مطالعه مشارکت شهروندان مردمی در عصر گورباچف | با استفاده از نمونه 2667 نفری به پرداختند. آنها با استفاده از تحلیل عاملی، انواع مشارکت را به 4مقوله تقسیم کردند و سپس رابطه بین گرایشات فرد و میزان دخالت و درگیری در هر نوع فعالیت سیاسی – اجتماعی را تحلیل نمودند. آنها به این نتیجه رسیدند که فعالیت اجتماعی به انگیزه های افراد بستگی دارد. افرادی که احساس میکنند، منتقد هستند و از زندگی خودشان راضیاند، احتمال بیشتری دارد که جزو فعالان اجتماعی باشند. اینها علاقه زیادی به امور سیاسی ندارند یا خواهان کنترل دولت بر آزادی های مدنی و اقتصادی نیستند. |
5 | بندگي منفرد 1393 | تحليل محتواي مضامين فرهنگي و اجتماعي در شبكههاي اجتماعي | يافته هاي پژوهش بيان گر آن است كه در جامعة بررسي شده، زنان بيش تر از مردان عضو فيسبوك اند و بيشترشان حدود 25 سال دارند. هم چنين افراد تحصيل كرده بيشترين قشر كاربران و مخاطبان فيس بوك را تشكيل مي دهند. مشارکت در این عده به بالاترین حد خود می رسد. |
6 | شهابیان و رهگذر (1391) | اهداف و انگیزه های عضویت جوانان تهران در شبکههای اجتماعی مجازی | یافتههای آنها نشان میدهد که اکثر کاربران به منظور تسهیل روابط فعلی، احیای ارتباطات قدیمی، ایجاد وحفظ ارتباطات دوستانه بدان روی آوردهاند و فضای شبکههای اجتماعی مجازی را سیاسی نمیدانند. |
نتایج پژوهش های متعدد از محققان داخلی و خارجی در خصوص مدیریت شهری و نظام اطلاع رسانی نشان داده است که انسانها از گذشته تا به حال مطالعات متعددی را در خصوص مدیریت شهری، شبکه های اجتماعی، مشارکت شهروندان انجام داده اند. این روشها دامنهای وسیع از راههای سنتی همچون عضویت رسمی در موسسات، تماس های غیررسمی بیرون ازخانه و تماس های اجتماعی غیرصمیمی تا راههای جدیدتر همچون عضویت در شبکه های اجتماعی مجازی را دربر میگیرند. مسئله مشارکت نخبگان در جوامع گوناگون از مسائل جدی بوده و در فرایند انتخابهای مردم نقشی مهم داشته است. مطالعات نشان دادهاند از جوامع بدوی تا جوامع مدرن، صنعت مشارکت مردم به ویژه نخبگان مطرح بوده است.نتایج تحقیقات انجام شده نشان میدهد مشارکت سنتی شهروندان کارایی چندانی در مدیریت شهری نداشته است، در عوض مشارکت و عضویت شهروندان در شبکه های اجتماعی مجازی نقش مهم در حضور شهروندان در کنترل امور و مسائل شهری داشته است.برخی از محققان نشان داده اند، رسانههای مجازی با بزرگ کردن و برتری دادن به برخی موضوعها بر انتخاب مخاطب تأثیر میگذارد، مخاطب در این نظریه فعال است، اما مسئولیت جهتدهی به افکار عمومی را شبکه های اجتماعی مجازی بر عهده دارند. در کنار این گرایش، این اتهام وجود دارد که راهکارهای بهینه سازی مدیریت شهری با تاکید بر مشارکت نخبگان و نظام اطلاع رسانی کمتر مورد توجه قرار گرفته است.
چارچوب مفهومی
در روش پژوهش کیفی به جای استفاده از چارچوب نظری، از چارچوب مفهومی برای تدوین سوال های پژوهش استفاده شده است. در این پژوهش از رویکرد جامعه شناسی تفسیری استفاده گردید. رویکرد تفسیری بر آن است که با توجه به خلاق بودن ماهیت انسان و نیز سیال بودن واقعیت اجتماعی نمی توان مسیر و روش خاصی برای درک واقعیت و یا ایجاد تغییر در آن پیشنهاد کرد(محمدپور،۱۳۹۰: ۲۳). از آنجا که منبع و مرجع نهایی هر گونه ساخت و ساز و تغییر در واقعیات اجتماعی، همان انسان است. پس درک انسان از واقعیت ها ، تغییر در آن ها و هم چنین چگونگی معناداری آن ها بسیار مهم است. از سوی دیگر، با توجه به این که واقعیت های اجتماعی برساخته انسان است، فاقد قوانین از پیش تعیین شده بوده و دائما در حال تغییر هستند. از این رو، نمی توان الگویی جهان شمول و عام برای واقعیت های اجتماعی و تغییر و دستکاری در آنها وضع کرد. این واقعیت نه تنها به راحتی قابل کشف و کنترل نیستند، بلکه صرفا می توانند درک و تفسیر شوند. در زبان پارادایم تفسیری اصطلاحاتی نظیر نگاه عمیق، تحلیل داده بنیاد، و تحلیل محتوا وجود دارد. زبان تفسیری در مقابل اثبات گرایی که سخت و مهندسی است، زبانی نرم و قابل فهم برای بازیگران اجتماعی است(دانایی فرد،۱۳۸۷: ۵۲). دراین پژوهش سعی شده است. با تلفیق روش تحلیل محتوا با رویکرد استقرایی -تفسیرگرایانه به بررسی راهکارهای بهینه نظام اطلاع رسانی شهرداری تهران با رویکرد استفاده از نخبگان مردمی در توسعه اقتصاد شهری پرداخته شود. در این رویکرد تاثیر شرایط علی بر تدوین راهکارهای بهینه نظام اطلاع رسانی شهرداری تهران با رویکرد استفاده از نخبگان مردمی در توسعه اقتصاد شهری مورد بررسی قرار گرفت.
روش شناسی
در این پژوهش از روش کیفی استفاده شد. ارزیابی کردن ساخت معنا، فهم جزئیات زندگی مردم یا چارچوب های مرجع و بازتاب نقش پژوهش گر در خلق داده از هدف های پژوهش کیفی است. رویه پژوهش کیفی اغلب به عنوان رویه ای انعطاف پذیر، تکراری، طبیعت گرا و نیز به عنوان نتیجه توصیف ضخیم در باره روش هایی که داده ها خلق می شوند، منعطف است(لوبروتون،۱۳۹۲ : ۸). در این مرحله با توجه به هدف ها و سوال های پژوهشی کیفی و از نوع تحلیل محتوا با نظام مقوله استقرایی استفاده گردید. لذا دراین تحقیق از روش کیفی از نوع تحلیل محتوا با نظام مقوله استقرایی استفاده شده است. شیوه گردآوری داده ها، فیش ها، فرم ها و جداول محقق ساخته ای هستند که جهت ثبت تم، مقوله ها و ابعاد مدیریت شهری با رویکرد نظام اطلاع رسانی و اقتصاد شهری از آنها استفاده شده است. این ابزارها(فرم ها و جداول) فرم استاندارد خاصی ندارد و در هر مورد مطابق نیاز تهیه گردید. نمونه پژوهش شامل حدود 100 کتب ، و مقالات و منابع موجود در کتابخانه چاپی (کتابخانه دانشگاه دماوند، کتابخانه علوم تحقیقات و کتابخانه ملی) و الکترونیک(سایت ها و پایگاه های اطلاعات علمی معتبر) در حوزه مدیریت شهری مورد بررسی قرار گرفت و با استفاده از روش نمونه گیری غیر احتمالی از نوع هدفمند نمونه ها برای این تحقیق انتخاب شد. هم چنین 10 نفر از خبرگان و متخصصان به صورت غیر احتمالی و هدفمند و گلوله برفی انتخاب گردید. به طوری که ابتدا متون مرتبط با هدف اصلی پژوهش انتخاب شدند، در مرحله اول متون مورد مطالعه قرار گرفت و جملات و پاراگراف های مرتبط با سوال های پژوهش انتخاب گردید.هم چنین جهت تکمیل داده ها از دیدگاه خبرگان و متخصصان(مدیریت شهری، علوم ارتباطات و جامعه شناسی) نیز استفاده گردید. در مرحله دوم مفاهیم مرتبط با موضوع از هر پاراگراف استخراج شد و در مرحله سوم مفاهیم استخراج شده در دسته های هم مفهوم قرار گرفتند. در مرحله چهارم برای دسته های هم مفهوم، نام و عنوان مناسب که بیانگر تم اصلی پژوهش است، تبیین شد. نتایج این مطالعات منجر به استخراج ابعاد، مولفه ها و شاخص های علل و چگونگی مدیریت شهری ارائه شد. روش تجزیه وتحلیل اطلاعات با استفاده از نظام مقوله ای استقرایی بود. مقوله بندی مطالب در تحلیل محتوای استقرایی بدون در نظر داشتن هیچ پیشینه تئوریکی، هم زمان با مطالعه متن آغاز می شود. با توجه به موضوع ، مرحله به مرحله به تعیین واحد معنا و فشرده سازی آن پرداخته شد و در صورت وجود زمینه ای مشترک، مفاهیم ادغام شد تا مقوله ها تعیین گردند و سپس مفهوم کلی که حاصل جمع بندی این مقوله هاست(تم) حاصل می آید. برای حفظ پایایی، بازبینی مطالب در دو مرحله، یکی پس از این که بین ۱۰-۵۰ درصد مقوله بندی ها تکمیل شد و دیگری در پایان کار صورت پذیرفت.
در این پژوهش از معیار زاویه بندی روش شناختی درون روشی1 استفاده شد. در زاویه بندی درون روشی برای سنجش یک پدیده از دو یا چند روش/ابزار استفاده می شود. با توجه به موضوع پژوهش از کتاب ها، مقاله ها، منابع دیجیتالی و مصاحبه های نیم ساخت یافته(مصاحبه با 10 تن از خبرگان و متخصصان در حوزه مدیریت شهری، نظام اطلاع رسانی و جامعه شناسان) موجود استفاده شد. هم چنین تفکر مکرر در باره موضوع، یادداشت منظم، روند کار و داده ها، چک کردن داده ها توسط پژوهش گر و کارشناسان(استاد راهنما و مشاوران) تحلیل موارد متضاد،صرف وقت و زمان کافی در میدان و توصیف دقیق و جزئی در ارائه نتایج از دیگر روش های اعتباریابی از نظر سیلورمن۲۰۰۵ است که در این پژوهش استفاده شد. گردآوری و تحلیل همزمان داده ها، از دیگر روش های اعتباریابی است که از آن نیز استفاده گردید. گردآوری و تحلیل همزمان داده ها، به معنای تعامل متقابل بین آنچه دانسته می شود و آنچه باید دانسته شود. تعامل رفت و برگشتی بین داده ها و تحلیل، جوهر دستیابی به روایی و پایایی است(دانایی فرد، ۱۳۸۷: ۶۹).
همان طور که پیش تر بیان گردید، در این پژوهش از روش تحلیل محتوا با رویکرد استقرایی استفاده شد. روش تحلیل محتوا با نظام استقرایی تشخیص و شناسایی موضوع ها یا تم های موجود در متن و کدگذاری متن از لحاظ (وجود یاعدم) این تم هاست. فرایند این مطالعه شامل پنج مرحله است: در مرحله اول به جمع آوری داده های تجربی از مطالعات کلیدی پژوهش می پردازیم و در مرحله دوم به تشکیل مفاهیم پرداخته می شود، یعنی مرحله کدگذاری باز، مرحله سوم پردازش مفاهیم یعنی کدگذاری محوری2 است، مرحله بعدی تلفیق مفاهیم و پیدایش مفهوم مرکزی است: کدگذاری گزینشی3، و مرحله آخر ارائه مدل پارادایمی است (استراس و کوربین، ۱۳۹۰: ۱۲۳). مقوله های عمده در مدل پارادیمی عبارتند از: آموزش شهروندی فرهنگی، شهر خلاق، شهرفرهنگی، نظام اطلاع رسانی مناسب و اقتصاد شهری است. سپس با بهره یری از روش دلفی و به کارگیری سه راند زیرمقوله، مقوله و تم های استخراج شده از دیدگاه خبرگان و کارشناسان مورد بررسی و نهایی گردید.
یافته های پژوهش
از خلال100 منابع دیجیتالی و چاپی منتخب و مصاحبه با خبرگان در قالب مضامین اصلی و مولفه ها در 5 بعد اصلی ، 15 مولفه و250گویه حاصل گردید. 5 مقوله محوری شامل شهر فرهنگی، آموزش شهروندی فرهنگی، شهر خلاق، نظام اطلاع رسانی مناسب و اقتصاد شهری است. از جمله شرایط علی مهم می توان به وجود مسائل و مشکلات در زمینه مدیریت شهری نظیر مشکلات شهروندی، معضلات و مشکلات در شهرهای بزرگ، موانع تحقق شهر خلاق اشاره کرد.بعد شهر فرهنگی دارای مقوله و زیر مقوله های شهر(مفهوم شهر، انواع فضای شهری (فضای عمومی و فضای کالبدی شهر)، ویژگی و مزایای فضای شهری(فضای عمومی و فضای کالبدی شهر)، فرهنگ شهری(تعریف فرهنگ، شیوه تاثیرگذاری فرهنگ در جوامع، مفهوم فرهنگ شهری، ویژگی فرهنگ شهری، تعامل و تقابل فرهنگ و فرهنگ شهری، فرایند برنامه ریزی ف رهنگ شهری)، و شهر فرهنگی به دست آمد. بعد شهروندی فرهنگی در قالب مقوله و زیرمقوله های فرهنگ شهروندی(تعریف شهروندی، عناصر اصلی شهروندی، نقش شهروند، ویژگی شهروند خوب(شهروندی، منابع، هویت و اجتماع )، انواع تعهدات شهروندی(مدل حقوقی، مدل محافظه کارانه، مدل مشارکتی و مدل اجتماع گرایان)، و مشکلات شهروندی)؛ و شهروندی فرهنگی (تعریف شهروند فرهنگی، انواع شهروند، وظایف شهروند فرهنگی، و حقوق شهروندی) ظهور کرد. بعد شهر خلاق در قالب مقوله و زیرمقوله های پیش زمینه و معیارهای برای شهر خلاق(تعریف شهر خلاق، ارکان و ویژگی های عمومی شهر خلاق)،و تدوین برنامه و سیاست گذاری برای ایجاد شهر خلاق(زیرساخته های ضروری در تحقق شهر خلاق، پیش زمینه و معیارهایی برای شهر خلاق، زمینه شبکه های شهر خلاق، امکانات و فعالیت ها برای ایجاد شهر خلاق، شاخص های شهر خلاق، موانع ایجاد شهر خلاق و تدوین برنامه برای تبدیل شهر به شهر خلاق) و مبانی اطلاع رسانی(اصول و فرایند) ظهور کردند و بعد بهبود اقتصاد شهری نیز در قالب مقوله و زیر مقوله های مفهوم اقتصاد شهری، ویژگی مدیریت شهری، منابع تامین درآمد شهرداری ها، روش های تامین هزینه های شهرداری و ویژگی های درآمد پایدار ظهور پیدا کردند و بعد آخر نظام اطلاع رسانی مناسب در قالب مقوله و زیر مقوله های ارتباطات(مفهوم ارتباطات، وظایف ارتباطات، اجزای ارتباطات، سطوح ارتباطات، الگوی ارتباطات انسانی) و رسانه های جدید(مفهوم رسانه های جدید، ویژگی رسانه های جدید، شبکه های اجتماعی(انواع شبکه های اجتماعی و کارکرد شبکه های اجتماعی) ظهور پیدا کردند.
جدول ۱. مفاهیم، مقوله های عمده و مقوله هسته ای استخراج شده از داده های کیفی
زیرمقوله و مقوله | ابعاد |
انواع، ویژگی ها ومزایای فضای شهری(فضای عمومی و کالبدی شهر)؛ فرهنگ شهری(مفهوم و ویژگی فرهنگ شهری و تعامل و تقابل فرهنگ و فرهنگ شهری | شهر فرهنگی |
مفهوم، ویژگی،نقش و حقوق شهروند (شهروندی، منابع، هویت و اجتماع؛ وظایف و انواع شهروند(ملی، منطقه ای، محلی و جهانی)؛ انواع تعهدات شهروندی(مدل حقوقی، محافظه کارانه ، مشارکتی، اجتماع گرایانه) | آموزش شهروندی فرهنگی |
یش زمینه ها و معیارها(مفهوم خلاقیت، مفهوم ، ارکان و ویژگی های عمومی شهر خلاق) و تدوین برنامه و سیاست گذاری(ایجاد زیرساخت های ضروری، زمینه شبکه ها ، امکانات و فعالیت ها، شاخص ها، شناسائی موانع شهر خلاق و تدوین برنامه) | شهر خلاق |
مفهوم اقتصاد شهری، ویژگی مدیریت شهری، منابع تامین درامد (پایدار)و هزینه های شهرداری | بهبود اقتصادشهری |
ارتباطات(مفهوم ،وظایف ، اجزای، سطوح و الگوی ارتباطات انسانی، رسانه های جدید(ویژگی رسانه های جدید و شبکه های اجتماعی | نظام اطلاع رسانی مناسب |
منبع:داده های استخراج شده از متون مورد بررسی و دیدگاه خبرگان
با توجه به نتایج به دست آمده از بررسی متون و مصاحبه های خبرگان، یکی از ابعاد(تم) های استخراج شده، بعد(تم) شهر فرهنگی با سه زیرمقوله شهر، فرهنگ شهری و شهر فرهنگی است. از آنجا که همه عناصر شهری به طور مستقیم و غیر مستقیم از فرهنگ متاثر میشوند و در مواردی نیز بر آن اثر میگذارند.از این رو، توجه صحیح و مناسب به فضاهای عمومی و کالبدی شهری در ایجاد شهر فرهنگی حائز اهمیت است. هم چنین باید به ویژگی ها و مزایای این فضاها نیز توجه گردد. درضمن، در شهرهای بزرگ وجود معضل هاي بزرگ شهري علاوه بر گسترش زمينه هاي بي اعتمادي ميان انسان ها، اين احساس را در شهرنشينان ايجاد مي کند که شايد مسئولان شهري قادر به اداره شهر نباشند و اين امر در پاره اي مواقع ميل به قانون گريزي و عدم ورود و مشارکت نخبگان در مدیریت شهری را در جامعه دامن مي زند و جلوگيري از اين کار نيازمند برنامه ريزي هاي فرهنگي و ايجاد بستر فعاليت هاي سالم و سازگار از سوي مديران و مسئولان است.از آنجا که یکی از مقوله های شهر فرهنگی توجه به فرهنگ شهری است. و فرهیختگان و مردم در آن مشارکت دارند و امکان حذف فرزانگی و فرهیختگی وجود ندارد.
بعد دیگری که در این مطالعه استخراج گردید، شهروندی فرهنگی است که دربردارنده دو مقوله فرهنگ شهروندی(تعریف شهروندی، عناصر اصلی شهروندی، نقش شهروند، ویژگی شهروند خوب(شهروندی، منابع، هویت و اجتماع )، انواع تعهدات شهروندی(مدل حقوقی، مدل محافظه کارانه، مدل مشارکتی و مدل اجتماع گرایان)، و مشکلات شهروندی)؛ و شهروندی فرهنگی (تعریف شهروند فرهنگی، انواع شهروند، وظایف شهروند فرهنگی، و حقوق شهروندی) است. بسیاری از کارشناسان بر این باورند که برای دستیابی به شهر فرهنگی باید فرهنگ شهری را به شهروندان آموزش داد و این کار با مدیریت کارآمد و دقیق بر منابع فرهنگی شهر امکانپذیر خواهد بود. شهر نمیتواند شهری فرهنگی باقی بماند، مگر آنکه مدیریت شهری بر عناصر فرهنگی آن شهر مدیریت کند و آن را به یک سرمایه فرهنگی بدل سازد. بسیاری از شهرهای کشورمان دارای گونهای از معماری، بناها و فضاهای بسیار تاریخی و جذاب هستند که تعدادی از آنها از سوی مدیریت شهری، کنترل، ساماندهی و نگهداری میشوند. بسیاری دیگر نیز نه تنها محافظت نمیشوند بلکه مورد هجوم و غارت افراد سودجو قرار میگیرند.از این رو با آموزش فرهنگ شهروندی می توان دو گونه اعتماد ایجاد کرد. یکی اعتماد شهروندان به یکدیگر و دیگری اعتماد متقابل آنان به مدیران شهری و درصورت وجود اعتماد دوم است که توان مدیران در پیاده کردن اهدافشان افزایش مییابد و از بسیاری از هزینهها به سبب مشارکت و حضور مردم کاسته میشود. پس به لحاظ ضرورت توسعه شهر و فرهنگ شهری، مشارکت نخبگان و اقتصاد شهری باید برنامهریزی داشت. از سوی دیگر، شهروند فرهنگی نیز باید مورد توجه قرار گیرد. زیرا امروزه شهروندی فرهنگی به معنای یک حقّعمومی و حقّجمعی است. بر اساس این دیدگاه، مفهوم شهروندی فرهنگی در وهله نخست ناظر به تأمین حقوق فرهنگی است. حقوق فرهنگی بهمعنای توجه به حقوق گروههای اجتماعی مانند زنان، کودکان، معلولان، اقلیتها، مهاجران و دیگر هویتهای اجتماعی است». در شهروند فرهنگی باید انواع شهروندی مورد توجه قرار گیرد. این امر منجر به مشارکت نخبگان در مدیریت شهری می گردد.درضمن شناسایی مشکلات شهروندی از سوی مدیریت شهرداری راه را برای مشارکت شهروندان به ویژه نخبگان افزایش می دهد و هم چنین هزینه های مدیریت شهری را کاهش می دهد..
بعد دیگر استخراج شده، ایجاد شهر خلاق با سه مقوله پیش زمینه و معیارهایی برای شهر خلاق، تدوین برنامه و سیاست گذاری برای ایجاد شهر خلاق و ایجاد نظام اطلاع رسانی است. براساس نتایج یکی از مولفه های شهر خلاق، مولفه پیش زمینه و معیارهایی برای شهر خلاق است. در این مولفه باید مفهوم شهر خلاق، ارکان شهر خلاق و ویژگی های عمومی شهر خلاق مورد توجه قرار گیرد. شهر خلاق شهری است که قادر به تولید و اجرای راه حل های جدیدی برای رفع مشکلات شهری، از سوی نخبگان رسمی(کارکنان با تجربه در مدیریت شهری) و نخبگان مردمی فراهم شود. یعنی تولید کالاها و خدمات فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی با فعالیت هایی در ارتباط قرار می گیرند که مرکز خلاقیت به حساب می آیند. البته بر ظرفیت و توانایی شهر بر جذب سرمایه انسانی خلاق تاکید می گردد.
هم چنین شهر خلاق به لحاظ تکنولوژی پیشرفته است،در شهر حالت متعادلی بین جهانی شدن و حفظ ارزش های محلی وجود دارد. هم به متفکران و خلاقان پویا و هم به اجراکنندگان ایده ها نیاز دارد، به زیر ساخت های هوشمند فرمال و غیر فرمال در سطح وسیع نیاز دارد، هم چنین پیوند های قوی ارتباطی در خود شهر و بین شهر و جهان خارج تاسیس شده که این امر خود به توسعه فرهنگ کارگشایی و تاسیس و راه اندازی کمپانی ها کمک می نماید. هم چنین تحمل تنوع یعنی توانايي پذيرش گروه هاي مختلف انساني با فرهنگ هاي مختلف را دارا باشد و حضور جمعيتي متنوع با عقايد و ايده هاي متفاوت فرصتي ويژه براي بروز خلّاقيت، نوآوري و ابتكار در زمينه هاي مختلف است که منجر به جذب افراد خلّاق انتخاب هاي متنوع براي افراد جهت زندگي، فعاليت و تفريح ایجاد می گردد. مردم، بنگاه های اقتصادی،فضاها، پیوندها، و چشم انداز پنج رکن اصلی شهر خلاق می باشد، در شهر خلاق باید شرایط و فعالیت هایی مد نظر قرار بگیرند که به ظهور هنرمندان آینده منجر شود، و به موفقیت کارکنان خلاق(کارکنان رسمی و نخبگان) در کلیه بخش های اقتصادی و مدیریت شهری بیانجامد، و محیطی جذاب برای افراد خلاق ایجاد کند. اموزش های عمومی قوی و دست یابی به فعالیتهای فرهنگی، اقتصادی و اجتماعی نقش حیاتی را در شکل گیری افراد خلاق بازی می کند و منجر به پیشبرد التزام ها و مشارکت اجتماعی می شوند. در ضمن در شهر خلاق يك ارتباط قوي بين فضا و خلاقيت وجود دارد. اين پيوندها اغلب اوقات توسط سازمان هايي رهبري مي شوند و توسعه مي يابند كه مأموريت و چشم اندازشان خلاقيت است. یکی دیگر از مولفه های شهر خلاق، تدوین برنامه و سیاستگذاری برای ایجاد شهر خلاق است. این مولفه دارای زیر مولفه هایی نظیر زیرساخت های ضروری در تحقق شهر خلاق، زمینه شبکه های شهر خلاق، امکانات و فعالیت های رسمی و غیر رسمی برای ایجاد شهر خلاق، شاخص های شهرخلاق،شناسایی موانع تحقق شهر خلاق، و تدوین برنامه برای تبدیل شهر به شهر خلاق است. براساس نتایج به دست آمده، زیر ساخت های ضروری در تحقق شهر خلاق عبارتنداز: توسعه، سرمايه انساني و دارايي ها، چالش ها، آرمان ها و فرصت ها بايد منحصر به فرد باشد؛ اجرايي كردن ايده ها و استراتژي ها در يك شهر،براساس دانش و استعداد هاي مناطق، توسعه شهر بايد متناسب با ريشه در اصالت و هنر عمومي جامعه باشد، نوآوري هاي پايدار در شهر بايد با مشاركت جامعه و مالكيت مشترك فرآيندها و نتايج همراه باشند، و پروژه هاي كوچك باید در طول زمان پايدار باشند و تغيير تدريجي هوشمندانه اعمال شود. زمینه های شبکه شهر خلاق شامل ادبیات، سینما، موسیقی، مهارت و هنر فولک، طراحی، هنرهای رسانه ای، و تغذیه می شود. یکی دیگر از زیر مولفه های تدوین برنامه و سیاست گذاری برای ایجاد شهر خلاق، وجود امکانات و فعالیت های رسمی و غیر رسمی است. امکانات و فعالیت های رسمی شامل امکانات اقتصادی خلاق،.امکانات تفریحی و اقلیم، امکانات فرهنگی (مانند سمفونی، اپرا، تئاتر، باله و …) و مواردی مانند رستوران های زنجیره ای در سطح ملی، مراکز تفریح شبانه، فضاهای ورزشی، وجود کارگران خلاق، و اعضای گروه های هدف است و امکانات و فعالیت های غیر رسمی در برگیرنده فعالیت های فضای باز(مانند قایق سواری، دوچرخه سواری و صخره نوردی)، و فعالیت های مربوط به سبک زندگی(مانند محل های اجرای موسیقی زنده و پرشور، رستوران های فضای باز، سوپر مارکت های ارگانیک، بارهای آبمیوه) است.
شاخص های شهر خلاق شامل کیفیت محیط زیست، وجود الگوهای اقتصادی(پویایی فضای محلی برای سرمایه گذاری در سطح محلی و با هدف صدور در بازارهای هدف)،استقرار سیاست عمومی( نقش قوانین در توسعه، اجرا و نگهداری یک شهر خلاق،باید باز و اجرایی باشد و شفافیت و مشارکت دهی برای حمایت از تعادل بین عناصر زندگی یکی از اساسی ترین لازمه های استقرار سیسات عمومی یکپارچه است) و زیرساخت ها و دسترسی ها(شامل مجموعه عوامل و فاکتورهای موثر جهت دسترسی مناسب و حمل و نقل؛ تاسیسات و تجیهزات رفاهی و خدماتی نظام کاربری ها و...) و عوامل طبیعی است. برای ایجاد شهر خلاق، شناسایی مهم ترین موانع در تحقق شهر خلاق حائز اهمیت است. اگرچه ممكن ا ست شهرهاى بزرگ ا ستعدادهاى خلاقيت بى مانندى را در خود جاى داده باشند، اما اگر در اين محيط ها نابرابر یهای برجسته اجتماعى، فرهنگى و اقتصادى مستولى شود، دستيابى به شهر خلاق به صورت صحيح امكان پذير نمی باشد. همكارى همه سياست هاى اجتماعى در زندگى فعال شهری نه تنها براى دستيابى به اهداف اجتماعى بلكه براى برطرف كردن موانع قدرت خلاقيت شهروندان و نخبگان رسمی و غیر رسمی در مقياس وسيع نياز است.
مولفه دیگر شهر خلاق، مبانی نظام اطلاع رسانی است و این مولفه دارای دو زیرمولفه اصول و فرایند می باشد. در اصول باید تنوع ایده(هر یک از افراد به ویژه نخبگان باید یک سری اطلاعات خصوصی داشته باشند، هرچند این اطلاعات صرفا یک برداشت عجیب از اطلاعات شناختهشده باشد)، استقلال(ایدههای افراد توسط اطرافیان آنها تعیین نمیشوند)، غیرمتمرکز سازی( افراد قادر به اختصاصی کردن و استفاده از اطلاعات محلی باشند) و اجتماع( برخی مکانیسمها برای تبدیل داوریهای خصوصی به تصمیمات اجتماعی وجود داشته باشد) موردتوجه قرار گیرد. در زیرمولفه فرایند در برگیرنده، مرحله قبل از گفتگو یا طرح مسئله ، مرحله تعیین جهت و مرحله اجرا می باشد. منظور از مرحلهی قبل از گفتوگو یا طرح مسئله که اغلب سختترین مرحله است شامل موضوعاتی نظیر اعضا باید به یک تعریف واحدی از مشکل برسند، باید همکاری با یکدیگر را بپذیرند، دیگر سرمایهگذارانی هم که شراکت آنها ممکن است برای موفقیت این تلاش و همکاری مورد نیاز باشد، باید مشخص شوند، اعضا باید در انتخاب رهبر به اجماع برسند، اعضا باید انتخاب کنند که چه منابعی برای همکاری جهت پیشرفت کار مورد نیاز هستند. در مرحلهی تعیین جهت، تعیین قوانین اولیه، تعیین دستور کار، سازمانی دهی زیرمجموعه ها، انجام یک تحقیق اطلاعاتی مشترک، بررسی معایب و مزایای گزینه های مختلف و رسیدن به توافق و تنظیم اقدام عملی حائز اهمیت است. و مرحلهی اجرا نیز سازمانها یا گروههای شرکتکننده باید با رای دهندگان خود ارتباط برقرارکنند، اعضا حمایت آنهایی که مسئول اجرای توافق خواهند بود، را بدست آورند وساختارهایی برای اجرای توافق ایجاد شود.
با توجه به نتایج، اقتصاد شهری، یکی از ابعاد استخراج شده در این مطالعه است. این بعد دارای زیرمولفه های مفهوم اقتصاد شهری، ویژگی مدیریت شهری، منابع تامین هزینه های شهرداری ، روش های تامین هزینه های شهرداری و ویژگی های درآمد پایدار است. دراقتصاد شهری باید سعی شود، مسأله تخصیص عوامل تولید و توزیع درآمد واقعی (كالا وخدمات) در داخل و بین مناطق شهری، به طور علمی، بررسی و توضیح داده شود. به عبارتی، بااستفاده از ابزارهای اقتصادی، باید مسائل و مشكلات یك منطقه شهری مورد ارزیابی قرار گیرد. ویژگی های مدیریت شهری شامل .مسئولیت های اجرای بسیاری از برنامه ها و طرح های شهری،.سرمایه گذاری در امور شهری، عرضه و تولید کالا و خدمات خصوصی و عمومی وابسته به امور شهری و خدمات عمرانی و اجتماعی، و نهادی عمومی است. یکی از مهم ترین موضوعات حوزه اقتصاد و مدیریت شهری، مقوله منابع درآمدی و مالی شهرداریهاست. درآمد شهرداریها از منابع درآمد داخلی (شامل دریافتهای مستقیم شهرداری از عوارض مستغلات (اراضی و املاک و درآمد حاصل از عوارض غیرمستغلات) و منابع درآمد خارجی (شامل درآمدهایی است که خارج از سازمان شهرداری دریافت می شود؛ مانند عوارض دریافتی از آب، برق، تلفن و نیازمندیهای شهری، مشابه کارخانه ها و همچنین کمک های بلاعوض دولت) تامین می شود. هم چنین از طریق روش های مالیاتهای محلی(عوارض)، بهای خدمات، نقل وانتقال های دولتی، وکمک های بلاعوض دولت(کمک های عمومی و کمک مشخص). و سرمایه گذاری اجتماعی هزینه های شهرداری می تواند تامین گردد. هم چنین درآمد پایدار شهرداری باید دارای ویژگی های تداوم پذیری ، مطلوب بودن، و انعطاف پذیری باشد. منظور از تداوم پذیری، یعنی درآمد دارای ثبات بودن و حداقل در کوتاه مدت دچار نوسانات شدید؛ و منظور از مطلوب بودن یعنی کسب درآمد موجب ارتقاء رویکرد عدالت محوری شود و به ساختارهای زیست محیطی، کالبدی، اجتماعی و اقتصادی شهر لطمهای وارد نیاورد؛ و منظور از انعطاف پذیری یعنی برای وصول آن بتوان برنامهریزی های اجرایی لازم را تعریف کرد.
بعد دیگر این مطالعه، ایجاد نظام اطلاع رسانی مناسب است. این مولفه در قالب مقوله های ارتباطات( مفهوم ارتباطات، وظایف ارتباطات، اجزای ارتباطات، سطوح ارتباطات و الگوی ارتباطات انسانی) و رسانه های جدید(مفهوم رسانه های جدید، ویژگی های رسانه های جدید و شبکه های اجتماعی (انواع شبکه های اجتماعی و کارکرد شبکه های اجتماعی) است. در نظام اطلاع رسانی مناسب، شناخت و ایجاد مفهوم ارتباطات صحیح در بین شهروندان، شهروندان با مدیریت شهری و هم چنین مدیریت شهری با نخبگان حائز اهمیت است. ازطریق ایجاد ارتباطات صحیح می توان اقدام به تسهیم تجارب بین نخبگان و مدیریت شهری گردید و هم چنین مسیری برای راهیابی مشارکت نخبگان با مدیریت شهری هموار می گردد. به علاوه ارتباط بین نخبگان با مدیریت شهری منجر به ایجاد معنی مشترک میان این دو گروه می شود و راهی برای رفع مشکلات و موانع و هم چنین گامی در جهت توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی برداشته خواهد شد. از سوی دیگر، مدیریت شهری باید شناخت دقیق و کامل نسبت به اجزای ارتباطات (فرستنده، دریافت کننده، پیام، بازخورد، رمزگذار، رمزگشا، مجرا(کانال)، اختلال ) و سطوح ارتباطات(درون فردی، میان فردی و عمومی و جمعی) داشته باشند و این امر با به کارگیری کارشناسان در حوزه علوم ارتباطات حائز اهمیت است. در واقع، ارتباطات بین نخبگان و مدیریت شهری منجر به استقرار، بقاء و دگرگونی روابط اجتماعی، مبادله اطلاعات، ایجاد اعتماد، پذیرش مداوم یا غیر مداوم یک تفکر، باور و رفتار و... می گردد. از سوی دیگر، در ایجاد نظام اطلاع رسانی باید به رسانه های جدید نیز توجه شود. این رسانه ها می تواند منجر به ایجاد الگوهای مصرف رسانه ای جدید، روابط جدید، رفع چالش های موجود، تغییر در تجربیات شخصی و اجتماعی، بین نخبگان و مدیریت شهری گردید..به علاوه نقش تعاملی بین نخبگان و مدیریت شهری و نخبگان با یکدیگر، منبع گسترده ای برای دسترسی به اطلاعات، بازیابی و اصلاح اطلاعات، مشارکت و مبادله اطلاعات، عقاید، تجربه و توسعه روابط شخصی فعال باشند. درضمن در رابطه با نقش تعاملی این تعامل می تواند رو در رو (شرکت کنندگان نسبت به هم حضور بی واسطه داشته باشند)، تعامل رسانه ای( شامل استفاده از يک رسانه فني است که اطلاعات يا محتواي نمادين را قابل انتقال و ارسال به افرادي ميکند که در دوردست از نظر زمان، مکان يا هر دو قرار دارند نظیر نامه نويسي، گفت و گوي تلفني،اینترنتی و از اين قبيل است)یا شبه تعامل رسانه ای (جريان ارتباط به طور عمده يک طرفه است نظیر خواننده یک کتاب، بروشور و...) باشد. یکی از رسانه های جدید، شبکه های اجتماعی است، با استفاده از انواع شبکه های اجتماعی(شبکه های اجتماعی پروفایل محور، محتوا محور، برچسب سفید،محیط های مجازی چند کاربر،میکرووبلاگ ها،سایت های جستجوی اجتماعی، سایت های انجمن های محلی و سایت های موضوعی) می توان کانال و مجرای بین نخبگان و مدیریت شهری ایجاد، بهبود و گسترش داد. شبكه هاي اجتماعي پروفايل محورمی تواند حول صفحات پروفايل نخبگان رسمی (کارکنان با تجربه)سازمان یابند.این کار می تواند با گذاشتن متن، محتوا يا لينك هايي به محتواهاي بيروني انجام گیرد.. شبكه هاي اجتماعي محتوا محور، گروه ها(نخبگان) می توانند با عضویت در آن در مورد یک عکس یا محتوا نظر دهی کنند. شبكه هاي اجتماعي برچسب سفيد، اين سايت ها می توانند به مدیریت شهری و نخبگان، فرصت ساخت و ملحق شدن به اجتماعات را دهند. محیط های مجازی چند کاربرنیز منجر به ایجاد تعامل بین نخبگان با یکدیگر و نخبگان با مدیریت شهری گردد.یکی از راه های ارتباطی نخبگان با یکدیگر و شهروندان و نخبگان با مدیریت شهری از طریق تلفن هاي همراه است. به علاوه، بسیاری از نخبگان می توانند با استفاده از میکرووبلاگ ها، پیام های کوتاهی را به یکدیگر یا به مدیریت شهری ارسال کنند تا سایرین بدانند آن ها در آن لحظه چه حسی دارند یا چه می کنند. نخبگان با استفاده از جست و جوی اجتماعی می توانند نام، علاقه، منطقه و ساير اطلاعا تي كه به طور عمومي در پروفايل ها منتشر مي شود، به جمع آوري اطلاعات دربارة افراد يافته شده بپردازند؛ با انجمن های محلی با ایجاد سایت هایی می توانند به شناسایی نخبگان و هم چنین استفاده از ایده های آنان بردارند. درضمن ساخت شبكه دربارة حوزه هاي مشترك علايق در بین شهروندان از سوی مدیریت شهری می توان پندها، اطلاعات و توصيه هاي شهروندان و نخبگان دربارة موضوعات گوناگون را به اشتراك گذارد. در مجموع با استفاده از شبکه های اجتماعی می توان یک سپهر عمومی/عرصه عمومی ایجاد کرد، شبکه ارتباطات بین شهروندان، نخبگان و مدیریت شهری را تقویت کرد، نخبگان می توانند خود و توانایی ها و ایده هایشان را با دیگران به اشتراک به گذارند. هم چنین نسبت به توانمندی های بالقوه خودشان و منابع اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی منطقه و محله خود آگاهی یابند. با توجه به نتایج به دست آمده، آنچه مهم است، این است که از آنجایی که این تحقیق جنبه ی اکتشافی(تحلیل محتوا با رویکرد استقرایی) دارد، از هیچ یک از نظریه های مطالعات پیشین به عنوان چارچوب نظری در آن استفاده نشده است و بیان چنین نظریه هایی در حقیقت تنها به منظور راهنمایی موضوع مورد نظر بوده است تا با بهره گیری از این امر بتوان به یک چارچوب مفهومی مناسب دسترسی یافت.
بحث و نتیجه گیری
با توجه به مقولات عمده و توضیحات مطرح شده، مفهوم هسته در این پژوهش «مدیریت شهری و نظام اطلاع رسانی مناسب بین نخبگان مردمی و بازنشستگان نخبه» است.. اگر مدیریت شهری به عنوان یک نهاد عمومی، مسئولیت های اجرای بسیاری از برنامه ها و طرح های شهری،سرمایه گذاری در امور شهری، عرضه و تولید کالا و خدمات خصوصی و عمومی وابسته به امور شهری و خدمات عمرانی و اجتماعی را به درستی انجام دهد، شناسایی نخبگان مردمی و مشارکت مستقیم آنان در امور فرهنگی، اقتصادی و اجتماعی جهت تعیین زندگی اجتماعی خود صورت خواهد گرفت. هم چنین در این شیوه شهروندان به ویژه نخبگان می توانند غیر مستقیم از طریق انتخاب نماینده و تشکیل شوراهای نمایندگی در تصمیمگیریها شرکت کنند. از سوی دیگر، عملکرد صحیح مدیریت شهری از لحاظ اجتماعی منجر به ایجاد و گسترش مشارکت منطقه ای می شود.این مشارکت دربر گیرنده مشارکت چندین محله و یا شهر برای بهسازی و بهبود وضعیت اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی منطقه میباشد، به علاوه، منجر به افزایش مشارکت ملی در سطح کل جامعه می گردد و هدف آن اموری خواهد بود است که مورد نیاز تمامی افراد جامعه باشد و به یک منطقه یا محل خاصی بستگی نداشته باشد. هم چنین ایجاد مشارکت طبیعی (بر اساس عرف و عادت یا واقعیت موجود گروهی مانند گروههای سنتی و مذهبی، گروه های همبازی و گروه های خویشاوندی)، مشارکت خودانگیخته(خودجوش)، مشارکت ارادی/داوطلبانه(مشارکت ارادی و آگاهانه فرد)، و مشارکت برانگیخته (متناسب با، اهداف ملی و فراملی مانند سپاه دانش در زمان قبل از انقلاب و جهاد سازندگی بعد از انقلاب) در بین شهروندان و نخبگان مردمی می گردد.
از سوی دیگر،همدلی و مشارکت تمام اقشار به ویژه قشر نخبه به منظور استفاده و بهره گیری از تخصص و تجربه آن ها در زمینه های مختلف اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی منجر به ایجاد ارتباط دو سویه بین افراد نخبه و مسئولین ذی ربط در سطوح مختلف مدیریتی و تصمیم گیری می گردد. به عبارت دیگر، استفاده از نظریات و مشاوره های نخبگان، در اداره امور موجب اعتلاء، آبادانی، افزایش حس مشارکت، تقویت نقاط قوت و از بین رفتن نقاط ضعف در جامعه می شوداز این رو، لزوم تشکیل کارگروه ها و اتاق های فکر تخصصی در راستای بهره گیری و استفاده از ظرفیت نخبگان موجود به دور از شعارزدگی می تواند در پیشبرد هر چه بهتر امور و دست یابی به آرمان های اصلی جامعه حائز اهمیت باشد.زیرا اداره امور و اتخاذ تصمیمات مهم مدیریتی تنها با استفاده از ظرفیت ها و نظرات علمی در کنار بخش اجرایی می تواند باعث دست یابی به ایده ال موفق در سطوح مختلف شود. البته عدم بهره گیری از ظرفیت های نخبه در اداره امور و خود کامگی، داشتن حس قدرت و برتری (بدترین آفت مدیریت مناسب) و عدم توجه به نظریات دیگر افراد جامعه به خصوص افراد صاحب نظر در زمینه های مختلف فکری و یا استفاده از افراد کم توان در منصب های مشاوره ای و مدیریتی به عنوان یک آفت بزرگ باعث تنزل و جدایی از مسیر اصلی محسوب می شود.
از سوی دیگر از لحاظ اجتماعی، ایجاد بستری در زمینه شهر فرهنگی می توان فرصت حضور و تجلی جلوههای فرهیختگی برای شهروندان امکانپذیرگردد. شهری که فرهیختگان (هنرمندان و متخصصان)و مردم در آن مشارکت کنند و امکان حذف فرزانگی و فرهیختگی وجود نداشته باشد. هم چنین برای تقویت این مشارکت باید بستری از فضای دموکراتیک را در جامعه ایجاد کرد و این امر به شرط استقرار نظام سیاسی مردم سالار که در آن افراد خود را در مقابل جامعه، مسئول و برای عمل به وظایف شهروندی و در نتیجه برخورداری از حقوق مترتب بر آن آزاد بینند، تحقق خواهد یافت. البته در فضای دموکراتیک شهروندان باید در زمینههای اخلاقی، رشد اجتماعی و دانش و درک درست و عینی از جهان آموزش ببینند. به علاوه آموزش شهروندان باید متناسب با نیازهای اجتماعی صورت گیرد تا منجر به توسعه شهروندی و توانمندی شهری گردد. لندری(2006) معتقد است، آموزش شهروندی باید ترکیبی از دانش، مهارتها، مفاهیم، عقاید، ارزش ها و نگرش ها باشدکه فرد را به مشارکت در متعلقات ملی، اجتماعی، جهانی ترغیب و تحت تاثیر قرار دهد(لندری،2006: 3). چمبلیس4 (1997) معتقد است؛ آموزش شهروندی باید به توسعه و پرورش مهارتها، قابلیتهاو توانمندیهای شهروندی منجر شود. (چمبلیس به نقل از فتحیوثابتی، 1391: 76).
از لحاظ اقتصادی،با ایجاد بستری در زمینه شهر خلاق می توان مکانی جذاب برای کار کردن و زندگی شهروندان نخبه(به خصوص نسل جوان)، مکانی جذاب برای گردشگران(صنعت توریسم)، و هم چنین مرکز جذب بنگاه های اقتصادی نو ظهور(خوشه ها و مراکز تحقیقاتی بویژه در زمینه فناوری برتر) باشد. به علاوه، به ایجاد فضاهای مناسب می توان پیوندهای قوی را بین بنگاه های اقتصادی با شهروندان نخبه ایجاد کرد. از سوی دیگر، ایجاد نظام اطلاع رسانی مناسب می تواند منجر به تقویت سطوح ارتباطات و شبکه ارتباطی گسترده بین شهروندان نخبه با نخبگان بازنشسته مدیریت شهری و مسئولین در اداره امور شهری گردد. هم چنین ،با توجه به ویژگی های مشترک رسانه های جدید نظیر ديجيتالي بودن و دسترسي گستردة شهروندان به آن براي استفادة شخصي می توان گامی را در جهت شناسایی خلاقیت ها، توانمندی ها، تخصص و ایده های نو و جدید شهروندان نخبه برداشت. به علاوه، با بهره گیری از این شبکه ارتباطی گسترده بین گروه های مختلف (شهروندان نخبه، نخبگان بازنشسته مدیریت شهری و مسئولین در اداره امور شهری) می توان اقتصاد شهری به ویژه سرمایه گذاری های اجتماعی در سطح شهر، منطقه و حتی محله را ایجاد و گسترش داد.
از سوی دیگر، از لحاظ فرهنگی، با ایجاد بستری در زمینه شهر خلاق می توان يک زير ساخت فرهنگي و اجتماعي محکم بنا کرد و هم چنین به واسطه ي تسهيلات و امکانات فرهنگي محلی و منطقه ای،می توان هم از پتانسیل های فرهنگی محله و منطقه صیانت به عمل آورد و هم بستری را برای ایجاد مرکز ثُقل اشتغال خلاق و سرمايه گذاري های محلی از سوی شهروندان و نخبگان مردمی فراهم کرد. بنابراين پیشنهاد می گردد، هر محله و منطقه با توجه به ایده شهروندان و شورای محله به عنوان یک اثر هنری نام گذاری گردد و شهروندان هنرمند و نخبه نیز با تعامل با بازنشستگان نخبه مدیریت شهری و مسئولین شورای محله و مدیریت شهری منجر به دگرگوني و زيست پذيري محيط با ايجاد نوآوري و خلّاقيت در شهر شوند. ریچارد فلوریدا5 (2002) از نخبگان خلاق در جامعه، که جمعی از نیروهای حرفه ای، علمی و هنرمند هستند نام می برد که حضور آنها پویایی فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی به ویژه در نواحی شهری ایجاد میکند. نخبگان خلاّق شامل افراد فعال در حوزه های علوم و مهندسی، معماری وطراحی، آموزش، هنر، موسیقی و تفریح هستند که کارکرد اقتصادی آنها، ایده های جدید، فناوری نوین و محتوای نوآورانه جهان امروز را ایجاد می کنند. (هاسپرز، 1390: 45)
هم چنین با ایجاد نظام اطلاع رسانی مناسب می توان سطوح تصمیم گیری در شبکه ارتباطی بین نخبگان مردمی با بازنشستگان نخبه و مسئولان مدیریت شهری ایجاد و گسترش داد. البته این امر باید در برگیرنده اصول و فرایندی خاصی باشد. به طوری که اصول در این شبکه ارتباطی باید در برگیرنده تنوع ایده، استقلال در ایده ها، غیرمتمرکز سازی و اجتماع باشد و فرایند در این شبکه ارتباطی باید در برگیرنده، مرحله قبل از گفتگو یا طرح مسئله ، مرحله تعیین جهت و مرحله اجرا باشد که در مرحلهی قبل از گفتوگو یا طرح مسئله که اغلب سختترین مرحله است، نخبگان مردمی و بازنشستگان نخبه مدیریت شهری باید به تعریف واحدی از مشکل ،پذیرش در همکاری، سرمایه گذاران مشخص و اجماع در انتخاب رهبر برسند. در مرحله تعیین جهت نیز این گروه باید در ،تعیین قوانین اولیه، تعیین دستور کار، سازمانی دهی زیرمجموعه ها، انجام یک تحقیق اطلاعاتی مشترک، بررسی معایب و مزایای گزینه های مختلف و رسیدن به توافق و تنظیم آن اقدام عملی انجام دهند و در مرحلهی اجرا نیز سازمان (مدیریت شهری) باید با گروههای شرکتکننده(نخبگان مردمی و بازنشستگان نخبه مدیریت شهری) ارتباط برقرارکند، هم چنین اعضا باید تلاش کنند، حمایت آنهایی که مسئول اجرای توافق هستند را بدست آورند وساختارهایی برای اجرای توافق ایجاد شود. بنابراین با بسترسازی مناسب این مبانی نظام اطلاع رسانی می توان گامی را در جهت ایجاد نظام اطلاع رسانی مناسب برداشت. از سوی دیگر، همان طور که در یافته های این پژوهش مطرح شد، در ایجاد نظام اطلاع رسانی باید به رسانه های جدید نیز توجه شود. این رسانه ها می توانند منجر به ایجاد الگوهای مصرف رسانه ای جدید، روابط جدید، رفع چالش های موجود، تغییر در تجربیات شخصی و اجتماعی، بین نخبگان با بازنشستگان نخبه و مسولان مدیریت شهری گردد. به علاوه، می توانند تغییراتی در ارتباطات میان فردی بین نخبگان، هنرمندان و متخصصان مردمی در فضای واقعی و مجازی؛ و نقش تعاملی بین نخبگان با بازنشستگان نخبه و مسولان مدیریت شهری ایجاد کنند و منبع گسترده ای برای دسترسی به اطلاعات، بازیابی و اصلاح اطلاعات، مشارکت و مبادله اطلاعات، عقاید، تجربه و توسعه روابط شخصی فعال بین شهروندان، نخبگان، هنر مندان ، متخصصان و بازنشستگان نخبه مدیریت شهری و مسئولان در این حوزه گردد. در مجموع، با به کار گیری راهکارهای فوق الذکر می توان گامی را در جهت تقویت اقتصاد شهری و مدیریت شهری با حمایت و مشارکت نخبگان مردمی و بازنشستگان نخبه مدیریت شهری برداشت.
منابع
استراس، آنسلم، کوربین، جولیت(۱۳۸۷).اصول روش تحقیق کیفی، نظریه مبنایی، رویه و شیوه ها، ترجمه سید بیوک محمدی، چاپ اول، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
بندگی منفرد، سعیده(1393). تحلیل محتوای مضامین فرهنگی و اجتماعی در شبکه های اجتماعی. مطالعات فرهنگ-ارتباطات، 15(27):67-86.
دانایی فرد، حسن(۱۳۸۷)، نظریه پردازی: استراتژی و نظریه پردازی، تهران: نشر سمت.
رفیعیان، محسن(1389)،در آمدی بر مناطق و شهرهای خلاق، شهرداریها، شماره 100، سال یازدهم.
روچ، کریس ح.آ.(1997).ارزیابی تاثیر پروژه،- طرح های عمرانی –ارزشیابی، تهران: اختران.
زنگویی، فرنوش(1391).بازنمایی هویت مجازی دانشجویان شهر تهران در شبکه های اجتماعی مجازی-مطالعه موردی:کاربران فیس بوک، پایان نامه پردیس آموزش های نیمه حضوری-دانشگاه علامه طباطبایی.
سورین، ووج، تانکارد(۱۳۸۱) ، نظریههای ارتباط جمعی، ترجمه ع، دهقان، تهران، نشر دانشگاه تهران، چاپ اول.
شیری، حامد(۱۳۸۷)، روش شناسی تئوری زمینه ای، پایاننامه دوره دکتری، دانشگاه اصفهان.
شهابیان،پویان و رهگذر،عرفانه (1391) پیوند محیط خلاق با شهر.مجله منظر،(19): 73-68.
شیخی، محمدتقی،(1387). سایت ویژهنگار شهروندی به آدرس: http://Shahrebehsht.ir.tabid/51/default.aspx?view=deoail&ids47
ضیایی پرور، حمید(1388). بررسی نفوذ شبکه های اجتماعی مجازی در میان کاربران ایرانی، مجله رسانه-علمی-ترویجی، شماره 80: 23-42.
عاملی، سعید رضا(1389)، تعامل جهانی شدن،شهروندی، و دین، نامه علوم اجتماعی ،پائیز و زمستان،شماره۱۸، تهران، دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران
عدلی پور، صمد(1391). شبکه های اجتماعی مجازی و بحران هویت(تاکید بر بحران هویتی ایران)، مطالعات وتحقیقات اجتماعی در ایران، 1(4): 155-176.
فتحی، س. و ثابتی، م. (١٣٩١). «توسعه ساختار سازمانی شهری و گسترش فرهنگ شهروندی»، مطالعات شهری، س 2، ش 2، ص ١٩٦-١٦٣.
کوثری، مسعود.(1390). رسانههای جمعی و شهروندی فرهنگی. همایش رسانه، شهر و شهروندی. تهران: دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران.
لوبروتون، داوید (1392). روش تحقیق کیفی، ترجمه ناصر فکوهی، تهران، ثالث.
محمد پور، احمد(۱۳۹0)، ضدروش : منطق و طرح در روش شناسی کیفی، تهران: جامعه شناسان،ج ا.
مرکز مطالعات و برنامه ریزی شهر تهران(1392)، شهر خلاق(مبانی و شاخص ها)،دانش شهر، شماره 196؛مرداد ماه
نایبی، هوشنگ و آغاز، محمد حسن(1388). فرهنگ رسانه و نقش سیاست های رسانه ای در تولید فرهنگی کشور، ماهنامه مهندسی فرهنگی، سال سوم، شماره 31و 32.
نجاتیحسینی، سید محمود، یزدگرد(1386). «نسبت شوراها و مسایل فرهنگی شهر» ماهنامه اطلاعرسانی (آموزش و پژوهشی) شوراها، سال دوم، شماره 9.
هاسپرز، گرت جان(1390)؛ شهرهای خلاق، مکان های پرورش یافته در اقتصاد دانش، شماهر 3، مجله رشد و آموزش جغرافیا،ص 35-26
Bahry,D.B. SILVER(1993). Sovit Citizenship Participation of the Eve of democratization, American Political Science, Review.
Boyd,D.M(2007).Social network sites: Definition, history, & scholarship, Journal of Computer-Mediated Communication, 13(1),pp 210-230.
Douglas, Mary(1996)Natural Symbols, Eploration in Cosmology.Landon and New York, Routledge.
Florida, Richard, (2012): “Discovering How Technology Talent and Tolerance Affect the New Economy”.
Falk,P.(1994)The Consuming Body, London:Sage.
Glaeser, E. L (2002). The New Economics of Urban and Regional Growth, in G. Clark, M. Gertler, and M.
Joinson, A,N(2008).Looking at, Looking up, or Keepingzup With, People? Motives & uses of Facebook , In Proceedings of the 26th annual SIGCHI Conference.
Landry, Charles, (2006): “Lineages of the creative city, Research Journal for Creative Cities” (RJCC), vol.1, no.1, March.
Landry, Charles (2008), The Creative City. A Toolkit for Urban Innovators, 2nd. Edition. Near Stroud: Comedian.
Larsen, M(2009).Girls are more preoccupied with photo comments than boys. Rtrived from http://malenel.wordpress.com/category/gouth.
Lenhart, Amanda & Madden, Mary(2007).Teens, Privacy & online Social networks.Pew Internet & American Life Project. Washington, DC.Available http://www.Pewinternet.org/Pdfs/pip-Teens-Privacy-SNS-REPORT-fINAL.PD.
Noelle J.HUM & E Chamberlin.Perrin(2011).A Picture is Worth a Thousand Words: A Content Analysis of Facebook Profile Photographs, Computers in Human Behavior, 27,5:1828-1838.
Richardson Diane (2000).Claiming Citizenship? Sexuality, Citizenship and Lesbian/Feminist Theory, SAGE Publications.
Scott, A. J. (2007). Capitalism and urbanization in a new key? The cognitive-cultural dimension. Social Forces, 85(4), 1465-1482.
Unesco.(2010)b. Citizenship Education for the 21st Century available from
Unesco.(2010)c. Teaching and Learning for a Sustainable Future teaching and learning ,20values education: PDF format available from http://www.unesco.org/education/tlsf/TLSF/pdf/pdf_list.htm [Accessed 2010-03- 17 5 :35 am]
Vanoenen, G. (2012) "Three Cultural Turns: How Multiculturalism, Interactivity and Interpassivity Affect Citizenship". Citizenship Studies, 14(3): 293 -306.
[1] .Inter-Method Triangulation
[2] .Axial Coding
[3] .Selective Coding
[4] . Chambliss
[5] -Richard Florida