The Transformation of the Position and Function of the Middle Class in Iran’s Political Development: From the Discourse of Reformism to the Discourse of Justice-Oriented Governance

Subject Areas :

alireza sadeghi ¹ , garineh keshishiyan siraki ² , mohammad tohidfam ³

1 - Department of Political Science, Ki. C., Islamic Azad University, Kish, Iran
2 - Department of Political Science and International Relations, ST.C., Islamic Azad University, Tehran, Iran
3 - Department of Political Science and International Relations, CT.C., Islamic Azad University, Tehran, Iran

Received: 2025-10-29 Accepted : 2025-12-27 Published : 2025-12-22

Keywords: Social middle class, Islamic Republic of Iran, Reformist period, Justice-Oriented period, political development, transformation,

Abstract :

The social middle class in the Islamic Republic of Iran, as one of the influential forces in political development, has played a significant role in redefining the relationship between the state and society, particularly during the discourse-shaping periods of Reformism and Justice-Oriented governance. This study aims to answer the question of how the position and function of the middle class in Iran’s political development have evolved during the two periods of Reformism (1997–2005) and Justice-Oriented governance (2005–2013)?. Using a descriptive-analytical approach, with data collected through library research and interviews and analyzed via qualitative content analysis, the findings indicate that during the Reformist period, the middle class, relying on democratic values, the expansion of civil institutions, and the demand for political freedoms, played an active role in deepening political development and enhancing participation. However, during the Justice-Oriented period, with the government’s discursive priorities shifting toward economic justice and political centralization, the effectiveness and participatory influence of this class in decision-making processes diminished. Field findings, while confirming this trend across both periods, revealed deeper dimensions of the middle class’s lived experience, including feelings of marginalization, declining political trust, and the emergence of forms of cultural resistance during the Justice-Oriented period.

References:

--منابع--- 1) آب¬نیکی، حسن (1395) بررسی مشارکت سیاسی در طبقه متوسط جامعه ایران، دو فصلنامه پژوهش سیاست نظری، شماره بیست و یکم، صص 57-63.
2) ابوالحسن شیرازی، حبیب¬اله و صحرایی، علیرضا (1397) نقش و تاثیر احزاب در ثبات سیاسی ایران: مطالعه موردی دولت اصلاحات. فصلنامه پژوهش¬های راهبردی انقلاب اسلامی، سال یکم، شماره 3، صص 67-112.
3) اصغرپور ماسوله، احمدرضا و داوری، حدا (1403) بازنمایی طبقة متوسط جدید (بورژوازی جدید) در سه فیلم منتخب سینمای دهة نود ایران، فصلنامه علمی رسانه، سال سی و پنجم، شماره 4، صص 155-179.
4) امیدی، علی اکبر؛ سعیدی¬نژاد، حمیدرضا و بهشتی¬نیا، ادریس (1400) نقش طبقه متوسط بعد از انقلاب اسلامی در ایران (از سال 1357 تا 1392)، فصلنامه پژوهشنامه تاریخ، سال شانزدهم، شماره 64، صص 112-85.
5) امیدی، علی اکبر؛ سعیدی‌نژاد، حمیدرضا و بهشتی¬نیا، ادریس (1401) جایگاه طبقه متوسط در ایران بعد از انقلاب اسلامی و چگونگی مشروعیت‌بخشی به ساختار حاکم (از سال 1357 تا 1392)، فصلنامه مجلس و راهبرد، سال بیست و نهم، شماره 111، صص 137-182.
6) ایرانفر، محمدمهدی و حسینی، میرسجاد (1401) " نسل شماره صفر: جستارهایی در باب سبک زندگی نسل جدید طبقه متوسط در ایران"، تهران: نشر اندیشه احسان.
7) بحرانی، محمدحسین (1398) "طبقه متوسط و تحولات سیاسی در ایران معاصر (1320-1380)"، تهران: نشر آگاه.
8) بهستانی، مجید (1402) "طبقه متوسط جدید در جمهوری اسلامی ایران"، تهران: نشر دانشگاه جامع امام حسین (ع).
9) ترابی، یوسف (1399) "اجماع نظر نخبگان سیاسی و توسعه در جمهوری اسلامی ایران"، تهران: نشر دانشگاه امام صادق (ع).
10) جهانگیری، سعید و طاهری، ابوالقاسم (1398). نقش طبقه متوسط جدید شهری در توسعه سیاسی ایران در سال های سلطنت پهلوی دوم (1357-1344). فصلنامه پژوهش¬های سیاسی و بین¬المللی، دوره دهم، شماره 40، صص 127-99.
11) حاتمی، عباس (1390) "مطالعه‌ تطبیقی نقش و جایگاه طبقه متوسط در تحولات سیاسی- اجتماعی ایران (1320-1380)"، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه اصفحان، دانشکده حقوق و علوم سیاسی.
12) حسینی، وفا (1400) "طبقه متوسط"، تهران: نشر ژیار.
13) راسخ، کرامت¬الله و غفاری¬پور، اصغر (1404) سنجش طبقه متوسط جدید ایران در سه بعد اجتماعی، سیاسی و اقتصادی، فصلنامه پژوهش¬های جامعه¬شناسی، سال نوزدهم، شماره 2، صص 45-63.
14) راش، مایکل (۱۳۷۷) "جامعه و سیاست، مقدمه¬ای بر جامعه¬شناسی سیاسی". ترجمه منوچهر صبوری، تهران: انتشارات سمت.
15) رشیدی، احمد (1392) "نقش طبقه متوسط در تحولات سیاسی پس از انقلاب اسلامی"، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه مازندران، دانشکده حقوق و علوم سیاسی.
16) صادقی، عاطفه و ابوالفتحی، محمد (1402) طبقه متوسط: چالش‌های سیاسی/اقتصادی در ایران پسا انقلاب اسلامی، فصلنامه جامعه‌شناسی سیاسی جهان اسلام، سال یازدهم، شماره 22، صص 297-324.
17) عالم، عبدالرحمن (1382) "بنیادهای علم سیاست". تهران: نشرنی.
18‌ کُرد، فاضل (۱۴۰۳) "داربست‌های سیاسی طبقه متوسط جدید در ساخت دولت تسهیل‌گر"، تهران: نشر رشد فرهنگ.
19) مایلی، محمدرضا و خانجانی، جهانبخش (1397) طبقۀ متوسط جدید و توسعۀ حوزۀ عمومی در ایران مطالعۀ دورۀ 1376 تا 1384، فصلنامه سیاست، دوره چهل و هشتم، شماره 1، صص 123-142.
20) مرادی¬جو، علی¬جان (1399). تحولات و چالش‌های سیاسی طبقه متوسط جدید در جمهوری اسلامی ایران، فصلنامه جامعه شناسی سیاسی انقلاب اسلامی، سال اول، شماره 3، صص 35-69.
21) ملک¬پور، حمید؛ مطلبی، مسعود و ازغندی، علیرضا (1397) بررسی رابطه دولت و طبقه متوسط جدید در جمهوری اسلامی ایران (مطالعه موردی 1376 تا 1384)، فصلنامه رهیافت انقلاب اسلامی، سال دوازدهم، شماره 44، صص 100-79.
22) واعظی، حسن (1393) "کامیابی‌ها و ناکامی‌های توسعه در ایران: نقش دولت‌های پنجم تا یازدهم در توسعه سیاسی؛ اقتصادی؛ اجتماعی و فرهنگی کشور سال های 1368 تا 1392"، تهران: نشر هرمس.
23) Almond, G., Powell, B. (1966). Comparative Politlcs: A Developmdntal Approach, Boston: little brown and co.
24) Capoccia, G., & Kelemen, R. D. (2007). The Study of Critical Junctures: Theory, Narrative, and Counterfactuals in Historical Institutionalism. World Politics, 59(3), 341–369.
25) Cohen, J. L., & Arato, A. (1994). Civil Society and Political Theory. Cambridge: MIT Press.
26) Edwards, M. (2014). Civil Society (3rd ed.). London: Polity Press.
27) Feuer, S. (2022). Iran’s Urban Middle Class and the Politics of Adaptation. PolicyWatch 3572. Washington, DC: The Washington Institute for Near East Policy.
28) Fowler, A. (1997). Striking a Balance: A Guide to Enhancing the Effectiveness of Non-Governmental Organisations in International Development. London: Routledge.
29) Hajipour, Mohammad and Mahmood Fallsolyman (2016), The Effects of Targeted Subsidies on Misery Index in Urban and Rural Settlements of Iran Regions, International Journal of Humanities and Cultural Studies, 3(2), 714-725.
30) Hooper, E & Ehteshami, A. (2024). Middle Classes and Political Change in the Middle East: Lessons from Iran. Middle East Policy, 31(2), 45–67. Washington, DC: Wiley-Blackwell.
31) Mahoney, J., & Thelen, K. (2008). How historical institutionalists explain change. In J. Mahoney & K. Thelen (Eds.), Explaining institutional change: Ambiguity, agency, and power in historical institutionalism (pp.1–39). Cambridge, UK: Cambridge University Press.
32) Zimmt, R. (2023). Iran’s Middle Class: An Agent of Political Change?. Strategic Assessment, 26(3), 59–75. Tel Aviv: Institute for National Security Studies (INSS).