The Foundations of Legitimacy of the Aq Qoyunlu State from the Perspective of Jalal al-Din Davani and Fazlullah Rouzbahan Khunji

Subject Areas : The Journal of Islamic History and Civilisation

Muhammad Reza Roozbehani ¹

1 - Assistant Professor History. Farhangian.Tehran.Iran

Received: 2025-05-28 Accepted : 2025-11-17 Published : 2025-12-20

Keywords: Aq Qoyunlu, Uzun Hasan, legitimacy of government, Rouzbahan Khunji, Jalal al-Din Davani.,

Abstract :

 

During the period of the Aq Qoyunlu, the names of two prominent theorists, Jalal al-Din Davani and Fazlullah Rouzbahan Khunji, stand out. Davani, as a philosopher, approaches political issues from a philosophical perspective, while Ruzbahan Khunji, as a jurist, addresses these issues from a religious viewpoint. These theorists articulate the loyalty of the government to Sunni Islam through legal and jurisprudential rulings. Although they differ from the views of figures like Mawardi, who presented it as religious law, they are nonetheless considered continuators of the thoughts of earlier jurists.

In some instances, Davani and Khunji have supported the political principles desired by the Aq Quyunlu in response to their request for legitimizing their state, with their opinions specifically related to this dynasty. However, the stronger aspect of their views is in defense of a government that adheres to Sunni Sharia. They express their opinions in a legal and jurisprudential framework that is relevant to all times. Therefore, their works should be regarded as thoughts that reflect both the desires and political circumstances of the Aq Quyunlu and the religious-political ideas of their era.

This article employs a descriptive-analytical approach and documentary method to explore the views of these prominent scholars as the last efforts of Sunni theorists in Iran before the emergence of the Safavids and to identify the significant transformation that has occurred in the perspectives of these theorists and the foundations of government legitimacy.

References:


ابن خلدون، عبدالرحمن (1357). مقدمه. ترجمۀ محمد پروین گنابادی، تهران: علمی و فرهنگی.
ابن عربشاه، احمد بن محمد (1386). زندگی شگفت‌آور تیمور (عجایب المقدور). ترجمۀ محمدعلی نجاتی، تهران: علمی و فرهنگی.
احمدی طباطبایی، محمدرضا (1390). اندیشه سیاسی جلال الدین دوانی. پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه امام صادق (ع).
اسکندر بیگ ترکمان (1382). عالم‌آرای عباسی. به کوشش ایرج افشار، تهران: امیرکبیر.
ایزدی، حسین، (1370). اندیشه سیاسی فضل الله بن روزبهان خنجی. کیهان اندیشه. ش. 39.
برزگر، ابراهیم و آرزو مجتهدی (1396). اندیشه سیاسی روزبهان خنجی و الگوی اسپریگنز. فصلنامه سیاست. دوره 47، ش. 1.
بلک، آنتونی (1386). تاریخ اندیشه سیاسی اسلام از عصر پیامبر تا امروز. ترجمۀ محمدحسین وقار، تهران: انتشارات اطلاعات.
حسن‌زاده، اسماعیل (1379). حکومت ترکمانان قراقویونلو و آق قویونلو در ایران. تهران: سمت.
حلبی، علی‌اصغر (1385). تاریخ فلاسفه ایرانی، از آغازتا امروز. تهران: انتشارات زوار.
خواندمیر، غیاث‌الدین بن همام‌الدین الحسنی (1353). حبیب‌السیر. به‌کوشش محمد دبیرسیاقی، تهران: کتابفروشی خیام.
خنجی، فضل‌الله بن روزبهان (1382). تاریخ عالم آرای امینی. به‌کوشش محمد اکبر عشیق ، تهران: میراث مکتوب.
خنجی، فضل‌الله بن روزبهان (1362). سلوک الملوک. به‌کوشش محمدعلی موحد، تهران: خوارزمی.
خنجی، فضل‌الله بن روزبهان (1384). مهمان‌نامه بخارا. به‌کوشش منوچهر ستوده، تهران: علمی و فرهنگی.
دوانی، جلال‌الدین (1318ق). اخلاق جلالی. لکهنو.
رجایی، فرهنگ (1373). معرکه جهان‌بینی‌ها. تهران: شرکت انتشارات احیاء کتاب.
رحیمی سکه‌روانی، حبیب (1375). خلافت و سلطنت در اندیشه سیاسی فضل‌الله بن روزبهان خنجی. پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد، دانشگاه تربیت‌مدرس.
روزنتال، اروین آی. جی. (1387). اندیشه سیاسی اسلام در سده‌های میانه. ترجمۀ علی اردستانی، تهران: قومس.
روملو، حسن بیگ (1357). احسن التواریخ. به‌کوشش عبدالحسین نوایی، تهران: انتشارات بابک
رویمر، هانس روبرت (1385). ایران در راه عصر جدید (تاریخ ایران از 1350 تا 1750)، ترجمۀ آذر آهنچی، تهران: دانشگاه تهران.
زیویار، فرهاد (1398). بازتاب اندیشه سیاسی محقق کرکی و روزبهان خنجی در مناسبات سیاسی دولت صفویه و عثمانی از جنگ چالدران تا صلح آماسیه. جستارهای سیاسی معاصر. سال دهم، شماره سوم.
سفرنامه‌های ونیزیان در ایران (1349). ترجمۀ منوچهر امیری، تهران: خوارزمی.
سمرقندی، عبدالرزاق (1372). مطلع سعدین و مجمع بحرین. به‌کوشش عبدالحسین نوایی، تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
سیوری. راجر م. (1382). تحقیقاتی در تاریخ ایران عصر صفوی. ترجمۀ عباسقلی غفاری‌فرد و محمدباقر آرام، تهران: امیرکبیر.
شجاعیان، محمد (1401). بررسی انتقادی کتاب فقیه سرگردان: نقد اندیشه سیاسی خنجی. پژوهش‌نامۀ انتقادی متون و برنامه های علوم انسانی. سال 22 ، شماره4.
شکوهی ابوالفضل (1388). زندگی و اندیشه سیاسی جلال الدین دوانی. فصلنامه علوم سیاسی، شماره3 .
صفا، ذبیح‌الله (1379). ادبیات فارسی در قلمرو تیموریان و ترکمانان. در تاریخ ایران تیموریان (پژوهش دانشگاه کمبریج). ترجمۀ یعقوب آژند، تهران: جامی .
صداقت، حمید، خیری حمیدپور، عباس رمضانی (1400). «بررسی نظریات و اندیشه‌های علامه دوانی (جلال‌الدین محمد دوانی)». در اولین همایش ملی علوم‌انسانی در حکمت معاصر با محوریت علامه طباطبایی.
طباطبائی، سید جواد (1374). درآمدی فلسفی بر تاریخ اندیشه سیاسی در ایران. تهران: کویر.
طهرانی، ابوبکر (1356). دیار بکریه. به‌کوشش نجاتی لوغال و فاروق سومر، تهران: طهوری
غفاری کاشانی، قاضی احمد بن محمد (1404ق). تاریخ نگارستان. به‌کوشش مرتضی مدرس گیلانی، تهران:کتابفروشی حافظ.
قادری، حاتم (1378). اندیشه‌های سیاسی در اسلام و ایران. تهران: سمت.
هولت. پی. ام. و آن. ک. س. لمبتون (1377).تاریخ اسلام (پژوهش دانشگاه کمبریج) ترجمۀ احمدآرام، تهران: امیرکبیر.
لمبتون، آن. کی. اس. (1374). دولت و حکومت در اسلام. ترجمۀ سید عباس صالحی و محمدمهدی فقیهی، تهران: مؤسسه چاپ و نشر عروج
ماوردی، ابوالحسن علی بن محمد بن حبیب (1406ق). الاحکام السلطانیه و الولایات الدینیه. قم: دفتر تبلیغات اسلامی.
مزاوی، میشل م. (1363). پیدایش عصر صفوی. ترجمۀ یعقوب آژند، تهران: گستره.
منز، بئاتریس فوربز(1377). برآمدن و فرمانروایی تیمور: تاریخ ایران و آسیای مرکزی در سده‌های هشتم و نهم هجری. ترجمۀ منصور صفت گل، تهران: رسا.
میرجعفری، حسین (1381). تاریخ تیموریان و ترکمانان. تهران و اصفهان: سمت و دانشگاه اصفهان.
نصر، سید حسین (1389). سنت عقلانی اسلامی در ایران. ترجمۀ سعید دهقانی، تهران: قصیده سرا.
هینتس، والتر (1377). تشکیل دولت ملی در ایران. ترجمۀ کیکاووس جهانداری، تهران: خوارزمی.
یوسفی‌راد، مرتضی (1387). اندیشه سیاسی جلال‌الدین دوانی. قم: نشر بوستان کتاب.