اثربخشی بسته درمانی فعال سازی رفتاری مبتنی بر مدل مغز رفتار بر ترس از ارزیابی مثبت و منفی و بهزیستی ذهنی در نوجوانان دختر مبتلا به اضطراب اجتماعی

الموضوعات : Educational

فاطمه همایی ¹ , شهناز خالقی پور ² , حسن خوش اخلاق ³

1 - دانش آموخته دکتری، گروه روانشناسی، واحد نایین، دانشگاه آزاد اسلامی، نایین، ایران
2 - دانشیار، گروه روانشناسی، واحد نایین، دانشگاه آزاد اسلامی، نایین، ایران
3 - استادیار، گروه روانشناسی، واحد نائین، دانشگاه آزاد اسلامی، نائین، ایران

تاريخ الإرسال : 18 الأحد , صفر, 1445 تاريخ التأكيد : 25 الأربعاء , محرم, 1446 تاريخ الإصدار : 15 السبت , جمادى الثانية, 1447

الکلمات المفتاحية: فعال سازی رفتاری, سیستم مغز- رفتار, ترس از ارزیابی منفی و مثبت, اضطراب اجتماعی, بهزیستی ذهنی,

ملخص المقالة :

هدف این  پژوهش تعیین اثربخشی بسته درمانی فعال سازی رفتاری مبتنی بر رویکرد مغز رفتار بر ترس از ارزیابی مثبت و منفی و بهزیستی ذهنی در نوجوانان مبتلا به اضطراب اجتماعی بود. روش پژوهش از نوع نیمه آزمایشی با طرح پیش آزمون - پس آزمون و  پیگیری با گروه کنترل بود. جامعه مورد مطالعه شامل دانش آموزان دختر مقطع متوسطه دوم کل شهر اصفهان  در سال تحصیلی 1400-1401 بودند که در آزمون اضطراب اجتماعی نمره بیشتر از نقطه برش کسب کردند که 30 نفر از آنها با استفاده از روش نمونه گیری هدفمند انتخاب و به صورت تصادفی در 2 گروه آزمایش و کنترل  جایگزین شدند. برای جمع آوری داده ها از پرسشنامه های اضطراب اجتماعی نوجوانان (La Greca, 1999)، ترس از ارزیابی مثبت (Weeks, Heimberg & Rodebaugh, 2008)، ترس از ارزیابی منفی (Leary, 1983) و پرسشنامه بهزیستی ذهنی (Keyes & Magyar-Moe, 2003)، استفاده شد. مداخله ، درمان فعال سازی رفتاری مبتنی بر رویکرد مغز رفتار بود که 14 جلسه و هر جلسه به مدت 70 دقیقه اجرا شد. برای تجزیه و تحلیل داده‌های به دست آمده از تحلیل واریانس  با اندازه گیری مکرر به کمک نرم افزار SPSS25 استفاده  شد. نتایج حاکی از تغییر ترس از ارزیابی مثبت و منفی و بهزیستی ذهنی گروه آزمایش در مقایسه با گروه کنترل و نیز پایداری نتایج در مرحله پیگیری بود(01/0>P). بنابراین می توان بیان کرد که کاربست این مداخله  که به تقویت و فعال سازی کارکردهای مغز می پردازد راهکاری موثر برای ترس از ارزیابی مثبت و منفی و تقویت بهزیستی ذهنی دانش آموزان دختر مبتلا به اضطراب  اجتماعی می باشد.

المصادر:

Ataie, Z., Ghasemi, A., & Hosseini, S. (2015). The effectiveness of behavioral activation on psychological well being in adolescents with anxiety. Journal of Psychological Studies, 11(2), 45–56 [In Persian].

Aguirre Velasco, A., Silva Santa Cruz, I., Billings, J., Jimenez, M., & Rowe, S. (2020). What are the barriers, facilitators and interventions targeting help-seeking behaviours for common mental health problems in adolescents? A systematic review. BMC Psychiatry, 20, 293.

American Psychiatric Association. (2013). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (5th ed.). Washington, DC: American Psychiatric Publishing.

Asgari, R., & Khaleghipour, S. (2020). The effect of autobiographical memory specificity training on experiential avoidance and distress tolerance in imprisoned men suffering from major depressive disorder. Journal of Psychological Studies, 16(2), 157–172 [In Persian].
Blakemore, S.-J., & Mills, K. L. (2014). Is adolescence a sensitive period for sociocultural processing? Annual Review of Psychology, 65, 187–207. https://doi.org/10.1146/annurev-psych-010213-115202
Bates, G., Apputhurai, P., & Knowles, L. (2023). Bivalent fears of evaluation in social anxiety: Evaluation of an extended psychoevolutionary model. European Journal of Investigation in Health, Psychology and Education, 14(11), 191.

Cook, S. I., Felmingham, K. L., & Phillips, L. J. (2024). Relationships between core beliefs, bivalent fear of evaluation, and social anxiety symptoms: A structural equation model. Clinical Psychologist, 28(3), 233–242.
Freidl, M., Pirker, C., & Katschnig, H. (2017). The cross-national epidemiology of social anxiety disorder: Data from the World Mental Health Survey Initiative. BMC Medicine, 15, 143.

Fredrick, J. W., & Luebbe, A. M. (2022). Fear of evaluation and adolescent well-being: Dual pathways to social anxiety. Child Psychiatry & Human Development, 53(4), 678–690.
Fernandez, E., Salem, D., Swift, J. K., & Ramtahal, N. (2018). Behavioral activation interventions: Neuroscience foundations and clinical applications. Journal of Affective Disorders, 235, 436–445.
Golestani Bakht, T. (2007). Validation of the Mental Well Being Questionnaire in Iranian adolescents. Journal of Psychology, 11(1), 65–78.
Gray, J. A., & McNaughton, N. (2000). The neuropsychology of anxiety: An enquiry into the functions of the septo hippocampal system (2nd ed.). Oxford: Oxford University Press.
Ground, L. M., Rodebaugh, T. L., & Heimberg, R. G. (2011). Factor structure and validity of the Brief Fear of Negative Evaluation Scale. Assessment, 18(3), 231–241.
Homaei, F., & Khaleghipour, S. (2023). Investigative factors affecting social anxiety based on the brain–behavior model: A qualitative study. Journal of Adolescent and Youth Psychological Studies (JAYPS), 3(2), 402–416 [In Persian].
Jung, Y., & Han, S. (2024). Behavioral activation therapy and brain reward systems: Implications for adolescent social anxiety. Frontiers in Psychiatry, 15, 1298765.
Kumar, G., & Bhambri Marwaha, E. (2025). Tracing the impact of childhood adversity on social anxiety in late adolescence: The moderating role of social support and coping strategies. International Journal of Adolescent Medicine and Health, 37(4), 279–287.
Keyes, C. L. M. (2003). Complete mental health: An agenda for the 21st century. Journal of Mental Health Promotion, 2(2), 17–24.
Keshavarz-Afshar, H., Mohammadi, A., & Rahimi, H. (2015). Psychometric properties of the Social Anxiety Scale for Adolescents in Iranian samples. Iranian Journal of Psychiatry, 10(3), 210–218 [In Persian].
Knoll, L. J., Magis-Weinberg, L., Speekenbrink, M., & Blakemore, S.-J. (2015). Social influence on risk perception during adolescence. Psychological Science, 26(5), 583–592.
Li, X., Zhang, Y., & Chen, Z. (2023). Reward sensitivity and behavioral activation: Neural mechanisms underlying social participation. Frontiers in Psychology, 14, 1123456.
Lipton, B., Weeks, J. W., & Howell, A. N. (2020). Differential effects of positive and negative social feedback on anxiety responses. Behaviour Research and Therapy, 132, 103648.
Lotfi, Z., Ghasemi, A., & Omidi, A. (2014). Psychometric evaluation of the Fear of Positive Evaluation Scale in Iranian adolescents. Iranian Journal of Psychiatry and Clinical Psychology, 20(4), 312–320 [In Persian].
Nortj, M., & Neuhaus, J. (2021). Subjective well-being and its dimensions: A psychological perspective. Journal of Happiness Studies, 22(3), 1457–1475.
Olds, J. (1956). Two motivational systems in the brain: Reward and punishment pathways. Journal of Comparative and Physiological Psychology, 49(1), 23–32.
Peker, M., & Akkuş, K. (2024). Fear of positive evaluation differentially predicts social anxiety: A six-month longitudinal panel study. Current Psychology, 43, 3621–3631.
Peterson, C. (2021). Positive psychology: The science of well-being. New York: Routledge.
Qalipour, F. (2013). Validation of the Social Anxiety Scale for Adolescents in Iranian context. Journal of Psychological Studies, 9(2), 45–58 [In Persian].
Rodebaugh, T. L., Weeks, J. W., Gordon, E. A., Langer, J. K., & Heimberg, R. G. (2011). Fear of positive evaluation and social anxiety disorder. Journal of Anxiety Disorders, 25(3), 326–332.
Reichenberger, J., Smyth, J. M., & Blechert, J. (2018). Fear of evaluation unpacked: Day-to-day correlates of fear of negative and positive evaluation. Anxiety, Stress, & Coping, 31(2), 159–174.
Selva, J. (2018). Behavioral activation: A contextual approach to treating depression and anxiety. Positive Psychology Articles. Retrieved from https://positivepsychology.com.
Skumsnes, T., Fjermestad, K. W., Wergeland, G. J., Aalberg, M., Heiervang, E. R., Kodal, A., & Ingul, J. M. (2024). Behavioral inhibition and social anxiety disorder as predictors of long-term outcomes of cognitive behavioral therapy for youth anxiety disorders. Journal of Abnormal Child Psychology, 52(6), 1125–1139.
Singh, R., Singh, B., Mahato, S., & Hambour, V. K. (2020). Social support, emotion regulation and mindfulness: A linkage towards social anxiety among adolescents attending secondary schools in Birgunj, Nepal. PLOS ONE, 15(4), e0230991.
Soliamanian, A., Rahimi, H., & Ghasemi, M. (2020). Behavioral inhibition system sensitivity and social anxiety in adolescents: The mediating role of avoidance. Iranian Journal of Psychiatry, 15(3), 210–219 [In Persian].
Tsarpalis-Fragkoulidis, A., Tran, U. S., & Zemp, M. (2024). Fears of positive and negative evaluation and their within-person associations with emotion regulation in adolescence: A longitudinal analysis. Development and Psychopathology, 37(4), 1452–1465.
Villines, Z., & Geep, R. (2021). Behavioral activation therapy for anxiety disorders: Increasing positive affect and reducing avoidance. Psychology Research and Behavior Management, 14, 1123–1135.
Wang, J., Hsu, H., & Lin, C. (2011). Fear of success, fear of evaluation, and social anxiety: A structural model. Journal of Anxiety Disorders, 25(8), 1122–1129.
Weeks, J. W., Howell, A. N., & Goldin, P. R. (2023). Exploring the role of fear of positive evaluation in social anxiety disorder. Journal of Anxiety Disorders, 94, 102642.
Xu, W., Wang, H., & Li, J. (2020). Behavioral activation therapy improves mental health in caregivers of dementia patients: A randomized controlled trial. Aging & Mental Health, 24(7), 1123–1131.
Ye, B., Li, D., Chen, Q., & Liu, Y. (2021). Social anxiety and subjective well-being in adolescents: A longitudinal study. Journal of Adolescence, 89, 45–56.
Yang, X., Zhao, Y., & Chen, L. (2019). Social anxiety and behavioral activation: Neural network alterations in adolescents. NeuroImage: Clinical, 24, 101944.
Zuckerman, M., & Spielberger, C. D. (2015). Motivation, emotion, and personality: Biological bases of anxiety. New York: Springer.