بررسی فقهی بهره مندی متوفیان بدهکار از بیت المال
الموضوعات :
1 - دانشیار گروه حقوق، واحد قائمشهر، دانشگاه آزاد اسلامی، قائمشهر، ایران.
الکلمات المفتاحية: دیون, متوفی معسر, مسؤولیت حاکم اسلامی, بیت المال.,
ملخص المقالة :
تتبع به عمل آمده حکایت از آن دارد که برخي از متوفیان، بدون آن که در زمان حیات، فساد و تقصیری مرتکب شده باشند گاهی در فعالیت¬های اقتصادی و شغلی دچار ورشکستگی شده و به تبع آن، طلبکارانی از خود بجا می¬گذارند. اکنون با این فرض که دیگر ماترکی برای ادای دیون متوفی نمانده باشد و ورثه¬ها و عدول مسلمین نیز از پرداخت دیون این قبیل افراد، امتناع بورزند این پرسش به ذهن متبادر است آیا حاکم اسلامی که دربرخی موارد از متوفی معسر بلا وارث منتفع است، تعهدی در قبال پرداخت این قبیل دیون ندارد؟ پژوهش حاضر که به روش توصیفی- تحلیلی سامان یافته است، بر این عقیده تاكيد مي¬ورزد که پرداخت بدهی متوفی معسر از سهم غارمین توسط حاکم اسلامی با عنایت به اطلاق و عموم آیات، روایات و دلایلی چون صیانت از امنیت اقتصادی کشور و با تمسک به قواعدای چون «لایبطل حق مسلم» و «من له الغنم و علیه العزم» توجیه پذیر است؛ مشروط بر این که دیون متوفی معسر از باب اتفاق بوده با تقلب، تقصیر و فساد محقق نشده باشد.
قرآن کریم
ابن منظور، محمد (1405). لسان العرب. قم: نشر ادب الحوزه.
آخوند خراسانی، محمد کاظم (بی تا). کفایه الاصول. قم: موسسه آل البیت(ع).
برومند، شهرزاد و همکاران (1387). امنیت اقتصادی در ایران. تهران: مطالعات اقتصادی مرکز پژوهش¬های مجلس شورای اسلامی.
بوزان، باری (1378). مردم و دولت¬ها و هراس. تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی.
جعفری لنگرودی، محمدجعفر (1388). ترمینولوژی حقوق. تهران: انتشارات گنج دانش.
جعفری لنگرودی، محمدجعفر (1370). مکتب¬های حقوقی در حقوق اسلام. تهران: انتشارات گنج دانش.
حر عاملی، محمد بن حسن (1412). وسایل الشیعه. قم: موسسه آل البیت.
حسینی، سید هادی (1394). مسئولیت تبعی دولت در جبران ضررهای بلاجبران. تهران: تحقیقات حقوقی تطبیقی ایران و بین الملل.
حلی، فخر المحققین، محمد بن حسن بن یوسف (1387). ایضاح الفواید. قم: موسسه اسماعیلیان.
درگاهی، مهدی و عندلیبی، رضا (1394). حج و ولایت فقیه. تهران: انتشارات مشعر.
دهخدا، علی اکبر (1377). لغت¬نامه دهخدا. تهران: دانشگاه تهران.
راغب اصفهانی (1412). المفردات فی غریب القرآن. بیروت: دارالعلم.
سبزواری، عبدالاعلی (1413). مهذب الاحکام فی بیان الحلال و الحرام. قم: مکتب آیت الله سبزواری.
شهید ثانی (1410). الروضه البهیه. قم: کتاب فروشی داوری.
شیخ صدوق، ابن بابویه (1406). علل الشرایع. قم: النشر دار الشریف الرضی.
شیخ طوسی، ابوجعفر محمد بن حسن (1400). النهایه. بیروت: دارالکتاب العربی.
صفایی، سید حسین و امامی، اسدالله (1393). مختصر حقوق خانواده. تهران: نشر میزان.
طاهری، حبیب الله (1418). حقوق مدنی. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
طبرسی، میرزا حسین (المحقق النوری) (1408). مستدرک الوسایل. بیروت: موسسه آل البیت علیه السلام.
غزالی، محمد بن محمد (1324). المستفصی من علم الاصول. بیروت: دار صادر.
طریحی، فخرالدین (1375). مجمع البحرین. تهران: انتشارت مرتضوی.
فیض، علیرضا (1378). فقه و مبادی اصول. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
فیومی، احمد بن محمد (1414). مصباح المنیر. قم: موسسه دار الهجره.
کلینی، ابوجعفر محمد بن یعقوب (1407). الکافی. تهران: دارالکتب الاسلامیه.
محقق حلی، جعفربن الحسن (1409). شرایع الاسلام. قم: موسسه اسماعیلیان.
محقق داماد، سید مصطفی (1376). قواعد فقه مدنی. تهران: انتشارات سمت.
موسوی خمینی، سید روح الله (1434). ولایت فقیه و حکومت اسلامی. تهران: موسسه تنظیم نشر آثار امام (ره).
موسوی خویی، سید ابوالقاسم (1410). تکمله المنهاج. قم: مدینه العلم.
مهرپور، حسین (1395). مطالبات زوجه و روش وصول آن. تهران: انتشارات جنگل.
میرشکاری، عباس (1394). طلب ممتاز. شرکت سهامی انتشار.
نراقی، احمد بن محمد مهدی (1321). عواید الایام. بی¬جا.
یزدانی، غلام رضا (1396). تأثیر اعسار بر مهریه زوجه. نشریه گفتمان حقوقی، شماره 32.
The Holy Qur’an.
Ibn Manẓūr, M., (1405 AH). Lisān al-ʿArab. Qom: Nashr Adab al-Ḥawzah.
Ākhūnd Khorāsānī, M. K., (n.d). Kifāyat al-Uṣūl. Qom: Muʾassasat Āl al-Bayt.
Boroumand, Sh., et al. (2008). Economic Security in Iran. Tehran: Majlis Research Center. (In Persian)
Buzan, B., (1999). People, States and Fear. Tehran: Center for Strategic Studies. (In Persian)
Jafari Langaroudi, Mohammad Jafar. (2009). Legal Terminology. Tehran: Ganj-e Danesh. (In Persian)
Jafari Langaroudi, M. J., (1991) Schools of Law in Islamic Jurisprudence. Tehran: Ganj-e Danesh. (In Persian)
Ḥurr al-ʿĀmilī, M. b. H., (1412 AH). Wasāʾil al-Shīʿa. Qom: Muʾassasat Āl al-Bayt.
Hosseinī, S.H., (2015). The State’s Subsidiary Liability for Uncompensated Damages. Tehran: Iranian and International Comparative Legal Studies. (In Persian)
Ḥillī, Fakhr al-Muḥaqqiqīn, Muḥammad b. Ḥasan b. Yūsuf. (2008). Īḍāḥ al-Fawāʾid. Qom: Muʾassasat Ismāʿīliyyān.
Dargāhī, M., & Andalībī, R., (2015). Ḥajj and the Guardianship of the Jurist. Tehran: Nashr-e Mashʿar. (In Persian)
Dehkhodā, A.A., (1998). Dehkhoda Dictionary. Tehran: University of Tehran. (In Persian)
Rāghib Iṣfahānī. (1412 AH). Al-Mufradāt fī Gharīb al-Qurʾān. Beirut: Dār al-ʿIlm.
Sabzawārī, ʿAbd al-Aʿlā. Muhadhdhab. (1413 AH). al-Aḥkām fī Bayān al-Ḥalāl wa-l-Ḥarām. Qom: Maktab Āyat Allāh Sabzawārī.
Shahīd Thānī. (1410 AH). Al-Rawḍah al-Bahiyyah. Qom: Kitābfurūshī Dāvarī.
Shaykh Ṣadūq (Ibn Bābawayh). (1406 AH). ʿIlal al-Sharāʾiʿ. Qom: Dār al-Sharīf al-Riḍā.
Shaykh Ṭūsī, Abū J. M. b. H., (1400 AH). Al-Nihāyah. Beirut: Dār al-Kitāb al-ʿArabī. (In Persian)
Ṣafāʾī, S. H., & Emāmī, A., (2014). A Concise Text on Family Law. Tehran: Nashr-e Mīzān. (In Persian)
Ṭāhirī, Ḥ. A., (1418 AH). Civil Law. Qom: Daftar-e Nashr-e Islāmī. (In Persian)
Ṭabarsī (al-Muḥaqqiq al-Nūrī), M. H., (1408 AH). Mustadrak al-Wasāʾil. Beirut: Muʾassasat Āl al-Bayt. (In Persian)
Ghazālī, M. b., Muḥammad, Al-M., (1945). min ʿIlm al-Uṣūl. Beirut: Dār Ṣādir.
Ṭurayḥī, Fakhr al-Dīn. (1996). Majmaʿ al-Baḥrayn. Tehran: Intishārāt Murtazavī.
Fayż, A., (1999). Jurisprudence and the Principles of Uṣūl. Tehran: University of Tehran Press. (In Persian)
Fayyūmī, A., b. M., (1414 AH). Miṣbāḥ al-Munīr. Qom: Muʾassasat Dār al-Hijrah.
Kulaynī, Abū J. M.b. Y., (1407 AH). Al-Kāfī. Tehran: Dār al-Kutub al-Islāmiyya.
Muḥaqqiq Ḥillī., J. b. al-Ḥasan. Sharāʾiʿ. (1409 AH). al-Islām. Qom: Muʾassasat Ismāʿīliyyān.
Muḥaqqiq Dāmād., S.M., (1997) Rules of Civil Jurisprudence. Tehran: SAMT Publications. (In Persian)
Mūsavī Khomeinī, S. R., (2013). Velāyat-e Faqīh wa Ḥukūmat-e Islāmī. Tehran: Institute for Compilation and Publication of Imam Khomeini’s Works. (In Persian)
Mūsavī Khūʾī, S.A., (1410 AH). Takmilat al-Minhāj. Qom: Madīnat al-ʿIlm.
Mehrpūr, H., (2016). Wife’s Claims and Methods of Collection. Tehran: Jangal Publications. (In Persian)
Mīrshakārī, A., (2015). Preferential Claims. Tehran: Sherkat-e Sahāmī Intishār. (In Persian)
Naraqī, Aḥmad b. M. M., (n.d).ʿAwāʾid al-Ayyām. n.p.
Yazdānī, Gholam Reza., (2017). The Effect of Insolvency on the Wife’s Dowry. Legal Discourse Journal, no. 32. (In Persian)
