ارزیابی بازنویسی‌های حماسی مضحک برای نوجوانان، مطالعۀ موردی آثار بازنویسی موش و گربه

الموضوعات :

پریا انصاری ¹ , شهین اوجاق علیزاده ² , قدمعلی سرامی ³

1 - دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی دانشگاه آزاد اسلامی رودهن، تهران، ایران
2 - دانشیار زبان وادبیات فارسی، گروه زبان وادبیات فارسی، واحد رودهن، دانشگاه آزاد اسلامی، رودهن، ایران.
3 - عضو هیات علمی دانشگاه آزاد زنجان

تاريخ الإرسال : 15 الأحد , محرم, 1446 تاريخ التأكيد : 09 السبت , ربيع الثاني, 1446 تاريخ الإصدار : 12 الجمعة , جمادى الثانية, 1446

الکلمات المفتاحية: ادبیات نوجوان, حماسه مضحک, بازنویسی, نظریه‌‌های طنز, موش و گربه,

ملخص المقالة :

یکی از اشكال ادبی طنز، حماسه مضحک است که در آن اعمال و کنش‌های پیش‌پاافتاده و معمولی، با لحنی فاخر و به‌سبکی حماسی بیان می‌شود. این سبک که بر بستر گفتمان انتقادی قرار دارد، پیوند فرم حماسی و درون‌مایۀ طنزآمیز را دربستر کنش‌های آشنایی‌زدایانه ارائه می‌دهد. موضوعی که می‌تواند جذابیت مطلوبی را برای نوجوانان به‌دلیل شرایط خاص سنی آن‌ها که در مرحله شکل‌گیری شخصیت قرار دارند، به‌وجود آورد. اگرچه متاسفانه به ظرفیت‌های بی‌بدیل حماسه مضحک در حوزه بازنویسی ادب نوجوان، توجه چندانی نشده است. مقاله حاضر، به‌منظور پاسخ به این نیاز به ارائه ظرفیت‌های حماسه مضحک در بازنویسی برای ادب نوجوان پرداخته است. بدین‌‌‌‌منظور مشخصه‌های رشد نوجوان ارزیابی شده و شاخص‌های بازنویسی آثار حماسی مضحک، سازگار با قابلیت‌های ذهنی و توانمندی‌های ادراکی نوجوان امروز از منظر طنز جمع‌بندی شده است. در پایان، ارزیابی کفایت یا عدم‌کفایت کاربرد شاخص‌های توسعه‌یافته در تحلیل دو نمونه بازنویسی‌شده حماسه مضحک موش و گربه شیخ‌بهایی و عبیدزاکانی ارائه شده است. برای این تحلیل از روش مجموع وزنی به‌عنوان یکی از مهم‌ترین روش‌های تصمیم‌گیری چندمعیاره استفاده شده است. نتایج نشان می‌دهد که بازنویسی اثر موش و گربه شیخ‌بهایی امتیاز بالاتری را از منظر شاخص‌های طنز با تاکید بر کنش‌های آشنایی‌زدایانه، اغراق و افراط کسب می‌نماید و ظرفیت مناسب‌تری را برای خوانش گروه سنی نوجوان ایجاد نموده است. روش این پژوهش توصیفی تحلیلی است که با استقصاء در متون و استناد به آن‌ها، تجزیه شاخص‌ها و تحلیل محتوا صورت گرفته است.

المصادر:

- احدی، حسن و بنی‌جمالی، شکوه‌السادات. (1387). روا‌‌ن‌شناسی رشد (مفاهیم بنیادی در روان‌شناسی کودک)، انتشارات جیحون.
- اخوت، احمد. (1371). نشانه‌شناسی مطایبه، اصفهان: نشر فردا.
- انصاری، پریا، فرزاد، عبدالحسین. (1397). ارائه شاخص‌های مطلوب بازنویسی و داستان‌گزینی آثار حماسی در ادبیات کودک و نوجوان با تاکید بر شاهنامه فردوسی. پژوهشنامه ادب حماسی (فرهنگ و ادب سابق)، 14(2)، 13-50.
- انصاری، پریا، اوجاق علیزاده، شهین. (1398). ارزیابی قواعد بازنویسی‌های حماسی در ادبیات کودک و نوجوان (مطالعه موردی: داستان سیاوش از شاهنامه فردوسی در گروه‌های سنی ج و د). سومین کنفرانس بین‌المللی شرق‌شناسی فردوسی و فرهنگ و ادب پارسی، دانشگاه دهلی، هند.
- انوشه، حسن. (1381). فرهنگ‌نامۀ ادبی فارسی. تهران: سازمان چاپ و انتشارات.
- پزشک‌زاد، ایرج. (1381). طنز فاخر سعدی. تهران: نشر شهاب‌ ثاقب.
- تجبر، نیما. (1390). نظریۀ طنز: بر بنیاد متون برجستۀ طنز فارسی. تهران: نشر مهرویستا.
- حُرّی، ابوالفضل. (1397). کاربست نظریۀ معنایی انگاره- بنیاد در طنزهای اقلیمیِ رسالۀ دلگشا. جستارهای زبانی، ۹ (۲) :۸۷-۶۳.
- حلبی، علی‌اصغر. (1365). مقدمه‌ای بر طنز و شوخ‌طبعی در ایران، چاپ دوم، تهران: مؤسسۀ پیک ترجمه و نشر.
- خشوعی، مهدیه‌السادات. (1386)، روان‌شناسی شوخی. اصفهان: نشر کنکاش.
- خلیلی‌جهان‌تیغ، مریم، شیخ‌حسینی، زینب، و بارانی، محمد. (1396). تحلیل ساختار داستان‌های پهلوانی بهمن‌نامه براساس نظریّۀ گرینتسر و گریماس. پژوهشنامه ادب حماسی (پژوهش‌نامه فرهنگ و ادب، 13(2 (پیاپی 24) )، 139-154.
- ذوالفقاری، حسن. (1391). موش و گربه (سوابق و نمونه‌های داستان‌های موش و گربه در ادب فارسی). مطالعات ادبیات کودک، 3(1 (پیاپی 5))، 47-70.
- رحمان‌دوست، مصطفی. (1403). کتاب قصه‌های خواندنی موش و گربه شیخ بهایی (تازه‌هایی از ادبیات کهن ایران)، بازنویسی، نشر پیدایش.
- شریفی، شهلا، کرامتی یزدی، سریرا. (1389). معرفی نظریه انگاره معنایی طنز و بررسی ایرادات آن برمبنای داده‌‌های زبان فارسی. جستارهای زبانی، ۱ (۲) :۱۰۹-۸۹.
- شیخ‌الاسلامی، محمد. (1401). کتاب حکایت‌های عبید زاکانی، انتشارات آرایان.
- شیخ بهایی، محمدبن‌حسین، جواهری، غلام‌حسین. (۱۳۵۲). کلیا‌ت‌ اشعا‌ر و آثا‌ر فا‌رسی‌ شیخ‌ بها‌ءا‌لدین‌ محمد العا‌ملی‌ مشهور به‌ شیخ‌ بها‌ئی (ج ۱–۱). تهران - ایران: کتابفروشی محمودی.
- شیری، قهرمان. (1403). عوامل طنزآفرین و انواع اصلی طنز. مجله مطالعات زبانی و بلاغی دانشگاه سمنان، شماره 36، صفحات 119 – 152.
- صفری جهانگیر، نجفی بهزادی سجاد. (1400). بررسی مهارت‌های تفکر انتقادی، خودآگاهی، هم‌دلی، تصمیم‌گیری و ارتباطی در داستان‌های فرهاد حسن‌زاده. فصل‌نامه علمی تفسیر و تحلیل متون زبان و ادبیات فارسی (دهخدا)، 13(49)، 183-208.
- عبید زاکانی، عبیدالله. (بی‌تا). کلیات عبید زاکانی (ج ۱–۱). تهران - ایران: پیک فرهنگ.
- عرب‌نژاد، زینب، نصراصفهانی، محمدرضا، شریفی، غلام‌حسین، محمدی‌فشارکی، محسن. (1397). بررسی تطبیقی دو حماسه مضحک موش و گربه و تجاوز به طره گیسو. ادبیات تطبیقی (ادب و زبان نشریه دانشکده ادبیات و علوم انسانی کرمان)، 10(19)، 135-156.
- قاسم زاده، محمد. (1372). حماسه مضحک. نشریه کلمه. دوره هفتم و هشتم. 80-83.
- قریشی، سیدآریا. (1400). تحلیل شخصیت‌پردازی در داستان رستم و اسفندیار براساس نظریه ی زندگیِ اصیلِ مارتین هایدگر. پژوهشنامه ادب حماسی (پژوهش نامه فرهنگ و ادب، 17(1 (پیاپی 31) )، 225-249.
- قزل ایاغ، ثریا. (1389). ادبیات کودکان و نوجوانان و ترویج خواندن، انتشارات سمت.
- کاشفی خوانساری، سیدعلی. (1396). ادبیات نوجوان در آستانه تحولی دیگر. نقد کتاب کودک و نوجوان. (پیاپی 14)، 3-7.
- کریچلی، سیمون. (1384). درباب طنز. ترجمه سهیل سُمی، تهران: نشر ققنوس.
- متقی، حسین. (1389). موش و گربه‌ها به‌روایت دست‌نویس‌های کهن. کتاب طنز«5». گرد آوری. سید عبدالجواد موسوی. تهران: سوره مهر. ص 74.
- محمدی، علی، تسلیم‌جهرمی، فاطمه. (1393). بررسی و تحلیل حماسه‌های «مضحک» و گونه‌های آن در زبان فارسی. جستارهای نوین ادبی، 47(3)، 87-122.
- مهاجر، مهران، نبوی، محمد. (1381). واژگان ادبیات و گفتمان ادبی انگلیسی - فارسی، فارسی – انگلیسی. تهران: نشر آگه.
- مهرآوران، محمود، روان‌بخش، محمدحسین. (1399). متن‌شناسی طنز (با تعریف طنز براساس نظریات ادبی معاصر)، فصل‌نامه پژوهش‌های ادبی، سال 17، شماره 69.
- میرصادقی، جمال. (1388). عناصر داستان، نشر شفا، تهران.
- نصراصفهانی، محمدرضا و پورعماد، سارا، (1397). بررسی و تحلیل ژانر حماسه مضحک در ادبیات کودک و نوجوان با تکیه بر آثار منتخب. نخستین همایش ملی تحقیقات ادبی با رویکرد مطالعات تطبیقی، تهران.
- نعمتی، یاسمین، ستاری، رضا. (1397). تحلیل طنزپردازی در سه حماسه مضحک منظوم از منظر ناسازگاری‌ها. تاریخ ادبیات (پژوهشنامه علوم انسانی)، 11(2)، 77-100.
- هاشمی‌‌نسب، صدیقه. (1371). کودکان و ادبیات رسمی ایران: بررسی جنبه‌های مختلف بازنویسی از ادبیات کلاسیک ایران برای کودکان و نوجوانان، تهران: نشر سروش.
- Taherdoost, Hossein. (2023). “Analysis of Simple Additive Weighting Method (SAW) as a Multi-Attribute Decision Making Technique: A Step-by-Step Guide”. Journal of Management Science & Engineering Research. 6(1): 21-24. DOI: https://doi.org/10.30564/jmser.v6i1.5400
- Wilkinson, Katherine, Andries, Valentina, Howarth, Danielle, Bonsall, Jane, Sabeti, Shari, McGeown, Sarah. (2020). “Reading During Adolescence: Why Adolescents Choose (or Do Not Choose) Books”. Journal of Adolescent & Adult Literacy. 64(2), 157-166. https://doi.org/10.1002/jaal.1065

References
- Ahadi, Hassan, Bani Jamali, Shokoh al-Sadat. (2008). Developmental psychology (fundamental concepts in child psychology), Jeyhoon. [in Persian].
- Okhovvat, Ahmad. (1992). Humor semiotics, Isfahan: Farda. [in Persian].
- Ansari, Pariya, Farzad, Abdul Hossein. (2017). Presenting ideal parameters for rewriting and story selection, drawing from epic works, especially Shahnameh, in child and young adult Literature. The Journal of Epic Literature (Research Journal of Culture and Literature, 14(2), 13-50), [in Persian].
- Ansari, Pariya, Ojagh Alizadeh, Shahin. (2018). Evaluating the rules of epic rewritings in children's and adolescent literature (case study: the story of Siavash from Ferdowsi's Shahnameh in age groups C and D. The 3rd International Conference on Ferdowsi Orientalism and Persian Culture and Literature, University of Delhi, India, [in Persian].
- Anusheh, Hassan. (2002). Persian literary dictionary. Tehran: Printing and Publishing Organization, [in Persian].
- Pezeshkzad, Iraj. (2002). Saadi's brilliant humor. Tehran: Shahab Saqheb. [in Persian].
- Tajabbor, Nima. (2011). The theory of humor: based on prominent Persian humor texts. Tehran: Mehrevista. [in Persian].
- Horri, Abolfazl. (2017). The application of the semantic theory of Engareh-Bonyad in the Eqlimi satires of Delgosha's treatise. Linguistic essays. 9 (2): 63-87, [in Persian].
- Halabi, Ali Asghar. (1986). An Introduction to Satire and Humor in Iran, 2nd ed. Tehran: Peyk-e-Tarjomeh & Nashr. [in Persian].
- Khoshoui, Mahdiye al-Sadat. (2016). Psychology of jokes. Isfahan: Kankash. [in Persian].
- Khalili Jahantigh, Maryam, Sheikh Hosseini, Zainab, Barani, Mohammad. (2016). Analyzing the structure of heroic tales of the Bahmannameh based on Grintser and Grimas' theory. The Journal of Epic Literature (Research Journal of Culture and Literature. 13(2 (24)), 139-154, [in Persian].
- Zolfaghari, Hasan. (2011). Mouse and cat (records and examples of mouse and cat stories in Persian literature). Children's Literature Studies, 3(1 (5)), 47-70, [in Persian].
- Rahmandoost, Mustafa. (2023). Sheikh Baha'i's book of interesting stories of the mouse and the cat (News from ancient Iranian literature), Rewritten, Tehran: Paydayesh. [in Persian].
- Sharifi, Shahla, Karamati Yazdi, Sarira. (2010). Introducing the theory of the semantic concept of humor and examining its flaws based on Persian language data. Linguistic essays, 1 (2): 109-89, [in Persian].
- Sheikh al-Islami, Muhammad. (2022). The Book of Stories of Ubaid Zakani, Arayan Publications. [in Persian].
- Sheikh Bahai, Mohammad bin Hossein, Javaheri, Gholam Hossein. (1973). Anthology of Sheikh Bahaoddin Mohammad al-Aameli, known as Sheikh Baha'i (Vol. 1-1). Tehran: Mahmoudi bookstore. [in Persian].
- Shiri, Ghahreman, (2024). Humorous factors and main types of humor, Journal of Linguistic and Rhetorical Studies, Semnan University. No. 36. 119-152, [in Persian].
- Safari Jahangir, Najafi Behzadi Sajjad. (2021). Examining the skills of critical thinking, self-awareness, empathy, decision-making, and communication in the stories of Farhad Hassanzadeh. Scientific Journal of Interpretation and Analysis of Persian Language and Literature Texts (Dehkhoda), 13(49), 183-208, [in Persian].
- Obaid Zakani, Obaidullah. (Beta). Anthology of Obeid Zakani (Vol. 1-1). Tehran: Pake Farhang. [in Persian].
- Arabnejad, Zeinab, Nasr-Isfahani, Mohammad Reza, Sharifi, Gholamhossein, Mohammadi Fesharaki, Mohsen. (2017). Comparative study of two mock heroics of the mouse and the cat and the rape of Lock (Torreh Gisoo). Comparative Literature (Literature and Language Journal of Kerman Faculty of Literature and Human Sciences), 10(19), 135-156, [in Persian].
- Ghasemzadeh, Mohammad. (1993). Mock heroic. The Kalameh magazine. Vol. 7&8. 80-83, [in Persian].
- Qoreshi, Seyed Arya. (2021). Analysis of characterization in the story of Rostam and Esfandiar based on Martin Heidegger's theory of authentic life. The Journal of Epic Literature (Research Journal of Culture and Literature, 17(1 serial. 31)), 225-249, [in Persian].
- Qezel Ayagh, Soraya. (2010). Literature for children and adolescents and promotion of reading Tehran: Samt. [in Persian].
- Kashefi Khansari, Seyyed Ali. (2016). Adolescent literature is on the verge of another evolution. Criticism of children's books. (Series 14), 3-7, [in Persian].
- Critchley, Simon. (2005). On humor, trans. Sohail Somi, Tehran: Qoqnoos. [in Persian].
- Motaghi, Hossein. (2010). Mice and cats, according to ancient manuscripts. Comic book "5". Collected by Seyyed Abdul Javad Mousavi. Tehran: Surah Mehr. P. 74. [in Persian].
- Mohammadi, Ali, Taslim Jahromi, Fatemeh. (2013). Investigation and analysis of Mock epics and their types in the Persian language. New Literary Essays. 47(3), 87-122, [in Persian].
- Mohajer, Mehran, Nabavi, Mohammad. (2002). Vocabulary of English-Persian, Persian-English literature and literary discourse. Tehran: Agah. [in Persian].
- Mehravaran, Mahmoud, Ravanbakhsh, Mohammad Hossein. (2019). Textual analysis of satire (with definition of satire based on contemporary literary theories), Quarterly Journal of Literary Studies, Year 17, No. 69. [in Persian].
- Mirsadeghi, Jamal. (2009). Story Elements, Tehran: Shafa. [in Persian].
- Nasr-Isfahani, Mohammadreza, Pouremad, Sara (2017). Investigation and analysis of the Mockheroic genre in children's and adolescent literature based on selected works. The first national literary research conference: a comparative studies approach, Tehran. [in Persian].
- Nemati, Yasamin, Sattari, Reza. (2017). Analysis of satire in three Mock epics from the point of view of inconsistencies. History of Literature (Research Journal of Humanities), 11(2), 77-100, [in Persian].
- Hasheminasab, Seddigheh. (1992). Children and official literature of Iran: investigation of different aspects of rewriting of classical Iranian literature for children and adolescents, Tehran: Soroush. [in Persian].